Adversus Marcionem (2.6)

Sed quoniam ex hoc iam intellegimur eo struentes liberam
hominis potestatem arbitrii sui, ut quod ei euenit non deo,
sed ipsi debeat exprobrari, ne et tu hinc iam opponas non
ita illum institui debuisse, si libertas et potestas arbitrii exitiosa
futura esset, hoc quoque prius defendam ita institui debuisse,
quo fortius commendem et ita institutum et digne deo
institutum, potiore ostensa ea causa, quae ita fecit institui.
bonitas dei et ratio eius huic quoque instituto patrocinabuntur,
in omnibus conspirantes apud deum nostrum. nec ratio enim
sine bonitate ratio est nec bonitas sine ratione bonitas, nisi
forte penes deum Marcionis inrationaliter bonum, sicut ostendimus.
oportebat deum cognosci. bonum hoc utique et rationale.
oportebat dignum aliquid esse, quod deum cognosceret. quid
tam dignum prospici posset quam imago dei et similitudo?
et hoc bonum sine dubio et rationale. oportebat igitur imaginem
et similitudinem dei liberi arbitrii et suae potestatis
institui, in qua hoc ipsum imago et similitudo dei deputaretur,
arbitrii scilicet libertas et potestas. in quam rem ea substantia
homini accommodata est, quae huius status esset, adflatus dei,
utique liberi et suae potestatis. sed et alias quale erat, ut
totius mundi possidens homo non inprimis animi sui possessione
regnaret, aliorum dominus sui famulus? habes igitur et
bonitatem dei agnoscere ex dignatione et rationem ex dispositione.
sola nunc bonitas deputetur quae tantum homini
largita sit, id est arbitrii libertatem; aliud sibi ratio defendat:
in eiusmodi institutionem. nam bonus natura deus solus.
qui enim quod est sine initio habet, non institutione habet
illud. sed natura. homo autem, qui totus ex institutione est,
habens initium, cum initio sortitus est formam, qua esset, atque
ita non natura in bonum dispositus est, sed institutione, non
suum habens bonus esse, quia non natura in bonum [*]

dispositus est, sed institutione, secundum institutorem bonum,
scilicet bonorum conditorem. ut ergo bonum iam suum haberet
homo, emancipatum sibi a deo, et fieret proprietas iam boni
in homine et quodammodo natura, de institutione adscripta
est illi quasi libripens emancipati a deo boni libertas et
potestas arbitrii, quae efficeret bonum ut proprium iam sponte
praestari ab homine, — quoniam hoc et ratio bonitatis exigeret.
uoluntarie exercendae, ex libertate scilicet arbitrii, non fauente .
institutioni non seruiente — ut ita demum bonus consisteret
homo, si secundum institutionem quidem, sed ex uoluntate
iam bonus inueniretur, quasi de proprietate naturae, \' proinde
ut et contra malum — nam et illud utique deus prouidebat —
ut fortior homo praetenderet, liber scilicet et suae potestatis.
quia si careret hoc iure, ut bonum quoque non uoluntate obiret
sed necessitate, usurpabilis etiam malo futurus esset ex infirmitate
seruitii, proinde et malo sicut bono famulus. tota ergo
libertas arbitrii in utramque partem concessa est illi, ut sui
dominus constanter occurreret et bono sponte seruando et malo
sponte uitando, quoniam et alias positum hominem sub iudicio
dei oportebat iustum illud efficere de arbitrii sui meritis. liberi
scilicet. ceterum nec boni nec mali merces iure pensaretur
ei, qui aut bonus aut malus necessitate fuisset inuentus, non
uoluntate. in hoc et lex constituta est, non excludens, sed
probans libertatem de obsequio sponte praestando uel transgressione
sponte committenda: ita in utrumque exitum libertas
patuit arbitrii. igitur si et bonitas et ratio dei inuenitur circa
libertatem arbitrii concessam homini, non oportet omissa prima
definitione bonitatis atque rationis, quae ante omnem tractatum ;
constituenda est. post (e) factis praeiudicare non ita deum [*]
instituere debuisse, quia aliter quam deo deceret euasit, sed dispecto,
quia ita debuerit instituere, saluo eo quod dispectum
est cetera explorare. ceterum facile est offendentes statim in
hominis ruinam, antequam condicionem eius inspexerint, in
auctorem referre quod accidit, quia nec auctoris examinata sit
ratio. denique et bonitas dei a primordio operum perspecta
persuadebit nihil a deo mali euenire potuisse, et libertas hominis
recogitata se potius ream ostendet (eius,) quod ipsa commisit.-