De Sancto Athanasio, Liber I-II (2.6)

Sed inquis contra haec: non sum insipiens, ego noui
me sapientem. si sapiens es, cur ea fecisti atque es faciens
quae soli possunt facere insipientes? si es sapiens,
cur damnari mandasti inauditum absentem? cur innocentem
praecepisti interfici? cur dei sacerdotes desiderasti hostes
dei fieri? neque enim possint dei effici amici per hoc factum,
cum dominum scias dixisse apostolis: si feceritis quod mando
uobis, iam non dicam uos seruos, sed amicos. - si sapiens
es, cur. damnante te Athanasium dei sacerdos audiri debeo?
tu eum causas praestare allegationum suarum minime es
passus? si sapiens es, si es dei cultor, cur nos, quia Christianos
esse fateamur, persequeris? cur eos qui se non
dixerint esse Christianos, sed fateantur se esse Arrianos,
uehementer diligis? si sapiens es, cur ad domum dei misisti
saepe militem armatum? si prudens es et dei te nosti seruum,
cur eius populum armis es persecutus atque persequeris? cur
postremo fidem apostolicam atque euangelicam haereticam
dicis et haereticam catholicam pronuntias? tu te dicis sapientem;
sed contra nos cernimus nullum posse qui haec faciat
esse sapientem. quis etenim sacrilegus poterit dici prudens
nisi ab inprudentioribus se? si tu sapiens es, Constanti, quis
sit te insipientior, inuenire non potero. tune adhuc tibi uideris
esse sapiens, qui fueris arbitratus, quod enim prophetae apostoli
ac martyres pro creatura fuerint interfecti? negare enim
non audebis cunctos hos pro unico dei interfectos filio. quomodo
poteris dici sapiens, qui non solum descendentibus pluuiis,
fluminibus inundantibus, flantibus uentis resistere non temptaueris,
ne temet, qui domus esse inueniris, pessumdedissent,
sed et ipse in pluuias, flumina uentosque te uerteris ad hoc, [*] [*]

ut nos tu, turbo atque procella diabolica, tecum ad exteriores
traheres tenebras? manifesta autem sunt, dicit apostolus, opera
carnis, quae sunt adulteria fornicationes inmunditia inpudicitia
luxuria idololatria ueneficia inimicitiae contentiones
aemulationes irae rixae dissensiones haereses inuidiae homicidia
ebrietates commissatione et his similia, quae praedico
uobis, sicut praedixi, quia qui talia agunt regnum dei non
consequentur. et furit in innocentis necem mens tua sapientia
uigens? clamat apostolus quod homicidae non sunt possessuri
regnum caelorum, et tu Constantius prudentissimus dicis
imperator: iugulate absentes, mactate inauditos, interficite
innocentes, et uestrum erit dei regnum. hinc datur intellegi
quam sis sapiens, si denique ille sis qui domum tuam aedificaueris
supra petram. dixisse etenim te negare non poteris:
ego propterea cupio damnare Athanasium, quia desidero
placere deo. sic utique et nos placere desiderasti deo, quomodo
iam tu placueris, ex quo uidelicet Athanasium es dignatus
cogitare interimere in nostra omnium conscientia domini
sacerdotum. sic in primordio Cain deo placuit, mox ut interficere
meditatus est fratrem. quo modo uidetur, Constanti, unde
sit radix tua, de qua descendisset stirpe. numquidnam poteris
negare post haec te in illo esse choro quem narrat apostolus
Romanis: et sicut non probauerunt deum habere in notitiam.
tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant ea quae
non conueniunt, repletos omni iniquitate malitia inpudicitia
cupiditate nequitia, plenos inuidia homicidiis contentione dolo
malis moribus, susurratores, detractores, deo odibiles, contumeli〈os〉os,
superbos, sibi placentes, gloriantes, inuentores
malorum, parentibus non obsequentes, insipientes, inconpositos,
sine affectu, sine misericordia, qui cum iustitiam dei cognouerint,
non intellexerunt, quoniam qui talia agunt digni sunt [*] [*]
morte. non solum qui illa faciunt, sed etiam qui consentiunt
facientibus ea. ecce nimias amor in te subito circa nos ortus
quid nobis contulerat, si tibi temperare auderemus? mortem
hauseramus perpetuam. item dicit infra: nulli malum pro
malo reddentes, prouidentes bona non solum coram deo, sed
etiam coram hominibus. si fieri potest, quod ex uobis ipsis
est, cum omnibus hominibus pacem habentes. sitiens haec
calcari salutaria monita es nos hortatus punire innocentem.
quomodo enim bona non solum coram deo, sed et apud
homines prouidisse inueniebamur, si damnassemus innocentem,
qui dedissemus formam ad sanguinem fundendum iustorum?
quomodo cum omnibus inueniebar hominibus pacem desiderans
habere, qui suggestione tua falsa haeretici excitus pacem extinxissem
consacerdotis mei?