Excerpta ex Operibus Augustini (216-220)

CXVIII. EX EODEM LIBRO SEQVITVR: COMPARATIONEM FACIT DE CORNELIO ET AEGROTO.

Neque enim et Cornelii gentilis hominis orationes non sunt
exauditae aut elemosynae non sunt acceptae, immo et angelum
ad se mitti et missum meruit intueri, per quem posset utique
sine hominis alicuius accessu cuncta necessaria discere. sed
quoniam quidquid boni in orationibus et elemosynis habebat
prodesse illi non poterat, nisi per uinculum christianae societatis
et pacis incorporaretur ecclesia, iubetur mittere ad

Petrum et per illum discit Christum; per illum etiam baptizatus
christiano populo consortio quoque communionis adiungitur,
cui sola bonorum operum similitudine iungebatur. perniciose
quippe contemneret bonum, quod nondum habebat,
superbiens ex illo quod habebat. sic etiam qui se ipsos a
societate ceterorum separantes caritate uiolata unitatis uinculum
rumpunt, si nihil faciunt eorum quae in illa societate
acceperunt, in omnibus separati sunt; et ideo quem sibi
sociauerint, si uenire ad ecclesiam uoluerit, debet omnia, quae
non accepit, accipere. si uero nonnulla eadem faciunt, non se
in eis separauerunt et ex ea parte in texturae compage detinentur,
in cetera scissi sunt. proinde si quem sibi sociauerint,
ex ea parte nectetur ecclesiae, in qua nec illi separati sunt; [*] [*] [*] [*]

et ideo, si uenire ad ecclesiam uoluerit, in eo sanatur ubi
laniatus errabat, ubi uero sanus conectebatur, non curatur,
sed agnoscitur, ne, cum sana curare uolumus, potius uulneremus.
itaque illos quos baptizant sanant a uulnere idolatriae
uel infidelitatis, sed grauius feriunt uulnere schismatis. idolatras
enim in populo dei gladius interemit, schismaticos
autem terrae hiatus absorbuit; et apostolus: si habeam,
inquit, omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem
autem non habeam, nihil sum.

Si quis adducatur ad medicum in aliqua necessaria parte
corporis graui uulnere sauciatus, si dixerit medicus: "moritur
inde, nisi curetur", non opinor, ut illi qui eum adduxerunt ita
desipiant, ut consideratis atque numeratis ceteris membris
eius sanis respondeant medico et dicant: "ergone ista sana tot
membra non ualent ad eius uitam, et unum illud uulneratum
ualet ad mortem?" non utique hoc dicunt, sed curandum
offerunt. nec ideo tamen, quia curandum offerunt, medicum
rogant, ut etiam illa quae sana sunt curet, sed illi uni loco
medicinam instanter adhibeat, unde mors etiam saluis ceteris
imminet et, nisi sanetur, adueniet. quid ergo prodest homini
uel sana fides uel sanum fortasse solum fidei sacramentum,
ubi letali uulnere schismatis peremta est sanitas caritatis, per
cuius solius peremtionem etiam illa integra trahuntur ad
mortem? quod ne fiat, non cessat misericordia dei per unitatem
sanctae ecclesiae suae, ut ueniant et curentur per [*] [*]

medicamentum reconciliationis, per uinculum pacis. nec ideo se
putent sanos esse, quia dicimus eos habere aliquid sanum,
nec rursus ideo putent curandum esse quod sanum est, quia
ostendimus aliquid uulneratum. itaque in sacramenti sanitate
quia contra nos non sunt, pro nobis sunt; in schismatis autem
uulnere quidquid cum Christo non colligunt, spargunt. non
extollantur ex his quae habent. quid tantum per ea quae
sana sunt superbos oculos ducunt? et uulnus suum dignentur
humiliter intueri nec solum quid adsit, sed etiam quid desit
attendant.

Videant quam multa et quam magna nihil prosint, si unum
quiddam defuerit, et uideant quid sit ipsum unum nec me
in hoc audiant, sed apostolum: si linguis hominum, inquit,
loquar et angelorum, caritatem autem non
habeam, factus sum aeramentum sonans et cymbalum
tinniens; et si habuero prophetiam et sciero
omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habuero
omnem fidem, ut montes transferam, caritatem
autem non habeam, nihil sum. quid ergo eis
prodest, si linguam in sacris mysteriis habeant angelorum et
propheticam quemadmodum Caiphas et Saul, ut aliquando
prophetent, quos fuisse damnabiles sancta scriptura testatur?
si sacramenta non tantum sciant sed et habeant, sicut habuit
Simon Magus ? si fidem, sicut daemonia confessa sunt Christum?
neque enim non credebant, cum dicerent: quid nobis
et tibi est, fili dei; scimus qui sis. si dispertiant etiam [*] [*] [*]

ipsi substantiam suam pauperibus, sicut multi non solum in
catholica, sed in diuersis haeresibus faciunt ? si aliqua ingruente
persecutione tradant ad flammas nobiscum corpus suam
pro fide, quam pariter confitentur? tamen, quia separati haec
agunt, non sufferentes inuicem in dilectione neque studentes
seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, caritatem utique
non habendo, etiam cum illis omnibus, quae nihil eis prosunt,
ad aeternam salutem peruenire non possunt.

CXCVIIII SEQVITVR SETEXTVS: OBEECTIONEM DONATISTARVM, VTRVM GENERET FILIOS BAPTISMVS CHRISTI IN PARTE DONATI AN NON GENERET, SOLVIT.

Sed uidentur sibi argutissime quaerere utrum generet filios
baptismus Christi in parte Donati an non generet; ut, si
consenserimus quod generet, suam esse asseuerent ecclesiam
matrem, quae filios potuit de Christi baptismate generare,
et quia unam oportet esse ecclesiam, ex hoc iam nostram non
esse ecclesiam criminentur; si autem dixerimus: "non generat
"cur ergo" inquiunt "apud uos non renascuntur per baptismum
qui transeunt a nobis ad uos, cum apud nos fuerint baptizati,
si nondum nati sunt?" quasi uero ex hoc generat unde separata
est, et non ex hoc unde coniuncta est. separata est enim a
uinculo caritatis et pacis, sed iuncta est in uno baptismate.
itaque una est ecclesia, quae sola catholica nominatur, et [*] [*]

quidquid suum habet in communionibus diuersorum a sua
unitate separatis, per hoc quod suum in eis habet ipsa utique
generat, non illae. neque enim separatio earum generat, sed
quod secum de ista tenuerunt; quod si et hoc dimittant, omnino
non generant.

CC. SEQVITVB SETEXTVS: QVOD ETIAM MALE CONVEBSANTES CATHOLICOS IPSA GENERET, QVAE ET SIMONEM.

Haec itaque in omnibus generat, cuius sacramenta retinentur,
unde possit tale aliquid ubicumque generari, quamuis
non omnes, quos generat, ad eius pertineant unitatem, quae
usque in finem perseuerantes saluabit. neque enim hi solum
ad eam non pertinent qui separationis aperto sacrilegio manifesti
sunt, sed etiam illi qui in eius unitate corporaliter mixti
per uitam pessimam separantur. etenim Simonem Magum per
baptisma ipsa pepererat; cui tamen dictum est, quod non haberet
partem in hereditate Christi. numquid ei baptismus,
numquid euangelium, numquid sacramenta defuerunt? sed
quia ei caritas defuit, frustra natus est et ei expediebat fortasse
non nasci. numquid non erant nati quibus apostolus
dicit: tamquam paruulis in Christo lac uobis potum
dedi, non escam? eos tamen a sacrilegio schismatis reuocat,
in quod ideo irruebant, quia carnales erant: quasi paruulis,
inquit, in Christo lac uobis potum dedi, non
escam; nondum enim poteratis. sed nec adhuc [*] [*]

quidem potestis; adhuc enim estis carnales. cum
enim sint inter uos aemulatio et contentio, nonne
carnales estis et secundum hominem ambulatis?
cum enim quis dicat: ego quidem sum Pauli, alius
autem: ego Apollo, nonne homines estis? de his enim
supra dicit: obsecro autem uos, fratres, per nomen
domini nostri Iesu Christi, ut id ipsum dicatis omnes
et non sint in uobis schismata, sitis autem
perfecti in eodem sensu et in eadem scientia. nuntiatum
est mihi de uobis, fratres mei, ab his qui
sunt Cloes, quia contentiones sunt in uobis. hoc
autem dico, quia unusquisque uestrum dicit: ego
quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego uero
Cefae, ego autem Christi. diuisus est Christus?
numquid Paulus pro uobis crucifixus est? aut in
nomine Pauli baptizati estis? isti ergo, si in hac obstinatione
et peruersitate remanerent, certe quidem nati erant,
nec tamen ad ipsam ecclesiam, de qua nati erant, per pacis
atque unitatis uinculum pertinerent.

CCL. SEQVITVE SETEXTVS*. QVOD CATHOLICA GENERET ETIAM PER MALOS TAMQVAM PER VTEROS ANCILLARVM.

Ergo ipsa generat per uterum suum et per uteros ancillarum
ex eisdem sacramentis tamquam ex uiri sui semine. non enim [*] [*]

frustra dicit apostolus omnia illa in figura esse gesta. sed
qui superbiunt et legitimae matri non adiunguntur, similes
sunt Hismaheli, de quo dictum est: eice ancillam et
filium eius; non enim heres erit filius ancillae
cum filio meo Isaac. qui autem pacifice diligunt legitimam
patris sui coniugem, cuius legitimo iure regenerati sunt,
similes sunt filiis Iacob quamuis de ancillis natis, sed tamen
eandem hereditatem sumentibus. qui autem de utero ipsius
matris intus in unitate nati neglegunt gratiam, quam acceperunt,
similes sunt Esau filio Isaac, qui reprobatus est deo
attestante et dicente: Iacob dilexi, Esau autem odio
habui, cum ambo ex uno concubitu concepti, ex uno utero
nati sint.

CCII.SEQVITVB SETEXTVS: VTRVM APVD HAERETICOS FIAT NECNE REMISSIO PECCATORVM.

Quaerunt etiam utrum peccata dimittantur per baptismum
in parte Donati, ut, si dixerimus dimitti, respondeant: "ergo
est illic spiritus sanctus" quia, cum insufflante domino datus
esset discipulis, tunc secutus est et ait: baptizate gentes
in nomine patris et filii et spiritus sancti; si cui
dimiseritis peccata, dimittentur ei; si cui tenueritis,
tenebuntur. ,,et si ita est" inquiunt ,,communio nostra [*] [*]

est ecclesia Christi. non enim praeter ecclesiam dimissionem
peccatorum spiritus sanctus operatur. et si nostra communio
est ecclesia Christi, non est ecclesia Christi uestra communio."
una est enim, quaecumque illa sit, de qua dictum est: una
est columba mea, una est matri suae, nec possunt
ecclesiae tot esse quot schismata. si autem dixerimus non ibi
dimitti peccata: "ergo" inquiunt "non est illic uerus baptismus,
et propterea quos a nobis suscipitis uos baptizare debetis;
quod quia non facitis, in ecclesia Christi uos non esse fatemini."

His ita resistimus, secundum scripturas eos interrogantes,
ut quod a nobis quaerunt sibi ipsi respondeant. quaero enim,
ut dicant utrum dimittantur peccata ubi caritas non est. peccata
enim tenebrae animarum sunt. audimus Iohannem quippe
dicentem: qui odit fratrem suum, in tenebris est
usque adhuc; nulli autem schismata facerent, si fraterno
odio non excaecarentur. si ergo dicimus non ibi dimitti peccata,
quomodo renascitur qui apud eos baptizatur? quid est
enim renasci per baptismum nisi a uetustate renouari? quomodo
autem renouatur a uetustate cui peccata praeterita non
dimittuntur? quod si renatus non est, nec Christum induit.
ex quo conficitur, ut denuo baptizandus uideatur, quia dicit
apostolus: quotquot enim in Christo baptizati estis,
Christum induistis; quem ille si non induit, nec in
Christo baptizatus habendus est. porro quia in Christo dicimus
baptizatum, fatemur eum Christum induisse; et si hoc fatemur,
regeneratum fatemur. quod si ita est, et peccata dimissa [*] [*]

sunt. quomodo ergo dicit Iohannes: qui odit fratrem
suum, in tenebris manet usque adhuc, si iam facta
est remissio peccatorum? an non est in schismate odium
fraternum ? quis hoc dixerit, cum et origo et pertinacia schismatis
nulla sit alia nisi odium fratris?

Hanc illi quaestionem soluere sibi uidentur, cum dicunt:
"non est ergo in schismate remissio peccatorum et ideo nec
regeneratio noui hominis, et propterea nec baptismum Christi."
nos autem quia fatemur ibi esse baptismum Christi, hanc eis
quaestionem soluendam proponimus, Magus ille Simon utrum
uero Christi baptismate tinctus sit. respondebunt: "ita u, quia
sanctae scripturae auctoritate coguntur. quaero ergo utrum
fateantur ei dimissa peccata. profecto fatebuntur. item quaero,
cur ei dixerit Petrus non eum habere partem in sorte sanctorum.
"quia" inquiunt "postea peccauit pecunia uolens emere
donum dei, cuius uenditores apostolos credidit."

Quid, si ad ipsum baptismum fictus accessit, dimissa sunt
ei peccata an non sunt dimissa ? eligant quod uolunt; utrumlibet
elegerint, sufficiat nobis. si dimissa dixerint, quomodo
ergo spiritus sanctae disciplinae effugiet fictum,
si in isto ficto operatus est peccatorum remissionem? si
dixerint non esse dimissa, quaero, si postea fictionem suam
corde concusso et uero dolore fateretur, denuo baptizandus
iudicaretur? quod si dementissimum est dicere, fateantur
uero baptismo Christi baptizari posse hominem, et tamen cor [*] [*]

eius in malitia uel sacrilegio perseuerans peccatorum abolitionem
non sinere fieri, atque ita intellegant in communionibus ab
ecclesia separatis posse homines baptizari, ubi Christi baptismus
eadem sacramenti celebratione datur et sumitur, qui
tamen tum prosit ad remissionem peccatorum, cum quisque
reconciliatus unitati sacrilegio dissensionis exuitur, quo eius
peccata tenebantur et dimitti non sinebantur. sicut enim in
illo qui fictus accesserat fit, ut non denuo baptizetur, sed ipsa
pia correctione et ueraci confessione purgetur, quod non posset
sine baptismo, sed ut quod ante datum est tunc ualere incipiat
ad salutem, cum illa fictio ueraci confessione recesserit: sic
etiam iste qui baptisma Christi, quod non amiserunt qui se
separauerunt, inimicus caritatis et pacis Christi in aliqua
haeresi aut schismate accepit, quo sacrilego scelere peccata
eius non dimittebantur, cum se correxerit et ad ecclesiae
societatem unitatemque uenerit, non iterum baptizandus est,
quia ipsa reconciliatione ac pace praestatur, ut ad remissionem
peccatorum eius in unitate iam prodesse incipiat sacramentum,
quod acceptum in schismate prodesse non poterat.

Si autem dixerint in illo qui fictus accessit per sanctam
uim tanti sacramenti dimissa quidem illi esse peccata in ipso
temporis puncto, sed per fictionem ipsius redisse continuo, ut
spiritus sanctus et adfuerit baptizato, ut peccata recederent,
et perseuerantiam fictionis fugerit, ut redirent, ut et illud
uerum sit: quotquot in Christo baptizati estis, [*] [*]

Christum induistis, et illud: sanctus enim spiritus disciplinae
effugiet fictum, id est ut et induat eum Christo
sanctitas baptismi et exuat eum Christo pernicies fictionis,
sicut fit, cum quisque a tenebris per lucem transit ad tenebras;
oculi quidem eius in tenebras perpetuo diriguntur, sed non
potest eum lux nisi perfundere transeuntem — si hoc ergo dixerint,
hoc etiam in eis intellegant fieri qui extra ecclesiae
communionem, sed tamen baptismate ecclesiae baptizantur.
quod ubicumque fuerit, sanctum est per se ipsum, et ideo non
est eorum qui se separant, sed eius unde se separant. ualet
tamen apud eos hactenus, ut per eius lucem transeant ad
dissensionis suae tenebras, continuo redeuntibus peccatis, quae
baptismatis sanctitas in illo temporis puncto dimiserat, tamquam
redeunte obscuritate, quam lux in transitu excusserat.