Excerpta ex Operibus Augustini (221-225)

CCCIII. SEQVITVB SETEXTVS: QVOD SINE CARITATE PECCATA REDEANT, QVAE DIMISSA FVERANT, PROBAT PER SERVVM, CVI OMNE DEBITVM DIMISERAT DOMINVS SWS.

Nam redire dimissa peccata, ubi fraterna caritas non est,
apertissime dominus in euangelio docet de illo seruo,. quem
cum inuenisset debitorem decem milium talentorum, deprecanti
omnia dimisit; ille autem conseruum suum, qui ei debebat
centum denarios, cum miseratus non fuisset, iussit eum dominus
reddere quae ei dimiserat. tempus ergo, quo accipitur indulgentia
per baptismum, tamquam tempus est reddendae
rationis, ut omnia debita, quae inuenta fuerint, dimittantur.
non tamen ille seruus postea dedit conseruo suo mutuam [*] [*]

pecuniam; quam cum ille non posset reddere, non eius misertus
est, sed iam ei debebat conseruus eius, cum ipse rationem
domino suo reddens tanti numeri debito solueretur; nec dimiserat
conseruo suo quod ei debebat et sic accesserat, ut ei
dimitteret dominus. hoc indicant uerba conserui dicentis:
patientiam habe in me, et reddam tibi. alioquin
diceret: "iam mihi hoc dimiseras; cur iterum repetis?" hoc et
ipsius domini uerba manifestius aperiunt. ait enim: egressus
autem seruus ille inuenit unum de conseruis suis,
qui debebat ei centum denarios. non dixit: "cui debitum
iam centum denariorum dimiserat"; si enim dimiserat, non ei
debebat. quia ergo dixit: debebat ei, manifestum est quod
non dimiserat. et melius quidem fuerat atque hoc potius congruebat
tanto debitori reddituro rationem et exspectanti
misericordiam domini sui, ut prior ipse conseruo dimitteret
quod ei debebatur et sic ad rationem reddendam, ubi misericordia
domini imploranda erat, accederet. nec tamen illud
quod nondum conseruo dimiserat impediuit domino eius, quominus
in illo tempore accipiendae rationis dimitteret ei omnia,
quae debebat. sed quid profuit, quando quidem in caput eius
propter odiorum perseuerantiam rursus omnia continuo replicata
sunt? sic non impeditur baptismi gratia, quominus omnia
peccata dimittat, etiam si odium fraternum in eius cui dimittuntur
animo perseuerat. soluitur enim hesternus dies et
quidquid supra est soluitur, etiam ipsa hora momentumque
ante baptismum et in baptismo; deinceps autem continuo reus [*] [*]
esse incipit non solum consequentium sed etiam praeteritorum
dierum, horarum, momentorum, redeuntibus omnibus, quae
dimissa sunt. et saepe ista contingunt in ecclesia.

CCIIII. SEQVITVR SETEXTVS: DE BAPTIZANDO CVI SVBITVM PERICVLVM MORTIS IMMINEAT ET HABEAT INIMICVM, QVEM INIQVISSIME ODERIT.

Nam plerumque fit, ut homo habeat inimicum, quem iniquissime
oderit, quamquam etiam inimicos diligere iubeamur
et orare pro eis; subito autem periculo mortis incipit perturbari
et poscit baptismum, quem tanta festinatione accipit, ut
necessariam interrogationem paucorum uerborum uix periculi
tempus admittat, quanto minus sermonem longissimum, ut
illud odium corde pellatur, etiam si baptizanti sit cognitum.
certe ista non solum apud nos sed etiam apud illos euenire
non cessant. quid ergo dicimus? dimittuntur peccata huic
homini an non dimittuntur? prorsus quod uolunt eligant. si
enim dimittuntur, continuo redeunt, euangelium loquitur,
ueritas clamat. siue ergo dimittantur siue non dimittantur,
necessaria est postea medicina, nec tamen, si uixerit atque
id corrigendum esse didicerit atque correxerit, denuo baptizatur
siue apud illos siue apud nos. sic et illa quae schismatici
uel haeretici non aliter habent nec aliter agunt quam uera
ecclesia, cum ad nos ueniunt, non emendamus, sed potius
approbamus. in quibus enim non dissentiunt a nobis, in eis [*]

non disiunguntur a nobis. sed tamen, quia nihil eis prosunt.
quamdiu schismatici et haeretici sunt, propter alia in quibus
a ueritate dissentiunt et propter ipsum separationis immanissimum
scelus, siue permanserint in eis peccata siue continuo
dimissa redierint, ut ad salutem pacis atque caritatis ueniant
adhortamur, non solum ut aliquid habeant quod non habebant,
sed ut eis etiam illud prodesse incipiat quod habebant.

CCV. SEQVITVR SETEXTVS: QVOD BAPTISMVS DEI SIT ECCLESIAE, VBICVMQVE INVENTVS FVERIT.

Frustra ergo nobis dicunt: "si baptismum nostrum acceptatis,
quid minus habemus, quod nobis de uestra communione consulendum
putetis?" respondemus enim: non baptismum uestrum
acceptamus — quia non est baptismus ille schismaticorum
uel haereticorum — sed dei et ecclesiae, ubicumque fuerit inuentum
et quocumque translatum; uestrum autem non est
nisi quod praue sentitis et sacrilege agitis et impie separamini.
nam si cetera omnia uera uel habeatis uel sentiatis et
in eadem tamen separatione duretis aduersus uinculum pacis
fraternae, aduersus unitatem omnium fratrum, qui toto terrarum
orbe, sicut promissi sunt, ita exhibiti, quorum omnium causas
et corda nullo modo umquam nosse ac discutere potuistis, ut
merito damnaretis; qui non possunt propterea rei esse, quia [*]

iudicibus ecclesiasticis potius quam litigatoribus crediderunt:
hoc solum minus habetis, quod minus habet qui caritatem
non habet. iam quid opus est, ut nos retexamus? uos ipsi in
apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. quid
autem interest, qui caritatem non habet utrum foras auolet
aliquo uento temtationis ablatus an intus de messe dominica
non recedat in ultima uentilatione separandus ? et tamen etiam
tales si iam semel per baptismum nati sunt, iterum eos nasci
non oportet.-

CCVI SEQVITVR SETEXTVS: QVOD ECCLESIA PARIAT SIVE PER SE SIVE PER ANCILLARVM VTERVM DE SEMINE VIRI SVI; VBI PONIT SIMILITVDINEM DE ESAV ET ASER.

Ecclesia quippe omnes per baptismum parit, siue apud se,
id est ex utero suo, siue extra se de semine uiri sui. sed et
Esau de uxore natus propter fraternam discordiam separatus
est a populo dei et Aser per uxoris quidem potestatem, sed
ex ancilla natus propter fraternam concordiam terram promissionis
accepit. unde et Hismaheli, ut separaretur a populo
dei, non offuit mater ancilla, sed offuit fraterna discordia; et
non profuit potestas uxoris, cuius magis filius erat, quia per
ipsius iura coniugalia et ancilla seminatus erat et ex ancilla
susceptus; sicut apud istos ecclesiae iure, quod est in baptismo,
nascuntur quicumque nascuntur. sed si concordent cum fratribus
per unitatem pacis, ad terram ueniunt promissionis, non [*]

de materno utero rursus eiciendi, sed in paterno semine
cognoscendi. si autem in discordia perseuerent, ad Hismahelis
funiculum pertinebunt. prior autem fuit Hismahel et postea
Isaac, et prior Esau, posterior autem Iacob, non quia prior
. peperit haeresis quam ecclesia, aut ipsa ecclesia prius carnales
uel animales et postea spiritales, sed quia in ipsa sorte mortalitatis
nostrae, ex quo de Adam nascimur, non est prius
quod spiritale, sed quod animale, postea quod
spiritale. ex ipso autem animali sensu, quia homo animalis
non percipit quae sunt spiritus dei, omnes
dissensiones et his schismata generantur. in quo sensu perseuerantes
apostolus dicit ad uetus testamentum pertinere, id
est ad terrenorum promissorum cupiditatem, in quibus quidem
spiritalia figurantur, sed animalis homo non percipit
quae sunt spiritus dei.

QVOD ANTIQVA RES SIT ECCLESIA, IN ALIIS HABENS ANIMALEM PORTIONEM, IN ALIIS SPIRITALEM.

Quocumque ergo tempore tales homines esse coeperint in
hac uita, ut iam diuinis pro saeculorum distributione sacramentis
imbuti, adhuc tamen carnaliter sapiant et carnalia de
deo siue in hac uita siue post hanc uitam sperent atque
desiderent, animales sunt. ecclesia uero, quod est populus
dei, etiam in istius uitae peregrinatione antiqua res est, in [*] [*]

aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem
spiritalem. ad animales pertinet uetus testamentum, ad spiritales
nouum. sed primis temporibus utrumque occultum fuit,
ab Adam usque ad Mosen. a Mose autem manifestatum est
uetus et in eo ipso occultabatur nouum, quia occulte significabatur.
postea uero quam in carne dominus uenit, reuelatum
est nouum; ueteris autem sacramenta cessarunt, sed concupiscentiae
tales non cessauerunt. in illis enim sunt quos
apostolus iam per sacramentum noui testamenti natos, adhuc
tamen dicit animales non posse percipere quae sunt spiritus
dei. sicut enim in sacramentis ueteris testamenti uiuebant
quidam spiritales, ad nouum scilicet testamentum, quod tunc
occultabatur, occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento
noui testamenti, quod iam reuelatum est, plerique uiuunt animales.
qui proficere si nolunt ad percipienda quae sunt spiritus
dei, quo eos hortatur sermo apostolicus, ad uetus testamentum
pertinebunt; si autem proficiunt, et antequam capiant
ipso profectu et accessu ad nouum pertinent et, si priusquam
spiritales fiant ex hac uita rapiuntur, custoditi per sacramenti
sanctitatem in terra uiuentium computantur, ubi est spes
nostra et portio dominus. nec inuenio quid uerius intellegatur
in eo quod scriptum est: inperfectum meum uiderunt
oculi tui, quando quidem sequitur: et in libro tuo omnes
scribentur.

i Quae autem peperit Abel et Enoch et Noe et Abraham,
ipsa peperit et Mosen et prophetas tempore posteriores ante
domini aduentum; et quae istos, ipsa et apostolos et martyres [*] [*] [*] [*]

nostros et omnes bonos christianos. omnes enim diuersis quidem
temporibus nati apparuerunt, sed societate unius populi
continentur et eiusdem ciuitatis ciues labores huius peregrinationis
experti sunt, et quidam eorum nunc experiuntur et
usque in finem ceteri experientur. item quae peperit Cain et
Cham et Hismahelem et Esau, eadem ipsa peperit et Dathan
et alios in eodem populo similes; et quae istos, eadem ipsa
et ludam pseudoapostolum et Simonem Magum et ceteros
usque ad haec tempora pseudochristianos in affectione animali
pertinaciter obduratos, siue in unitate permixti sint siue aperta
praecisione dissentiant.