Excerpta ex Operibus Augustini (226-230)

CCVIII.QVOMODO GENERET ECCLESIA BONOS ET MALOS TAMQVAM I\'ER SE IPSAM REBECCA GEMINOS.

Sed cum tales ab spiritalibus euangelizantur et sacramentis imbuuntur, tamquam per se ipsam Rebecca eos parit sicut
Esau; cum autem per illos qui non caste annuntiant euangelium
tales in dei populo generantur, Sarra quidem, sed per
Agar. item boni spiritales quando euangelizantibus uel baptizantibus
carnalibus generantur, Lia quidem uel Rachel iure
coniugali eos, sed per ancillarum uterum parit. cum uero
per spiritales in euangelio generantur boni fideles, qui uel [*] [*]

euadunt in spiritalis aetatis affectum uel eo tendere non desistunt
uel ideo non faciunt, quia non possunt, sicut ex utero
Sarrae Isaac uel Rebeccae Iacob in nonam uitam et nonum
testamentum nascuntur.

Itaque siue intus uersari uideantur siue aperte foris sint,
quod caro est, caro est; siue in area in sua sterilitate perse-
uerent siue occasione temtationis tamquam uento extra tollantur,
quod palea est, palea est, et semper ab illius ecclesiae,
quae sine macula et ruga est, unitate diuisus est etiam qui
congregationi sanctorum in carnali obduratione miscetur. de
nullo tamen desperandum est, siue qui intus talis apparet
siue qui foris manifestius aduersatur. spiritales autem siue
ad hoc ipsum pio studio proficientes non eunt foras, quia et
cum aliqua uel peruersitate uel necessitate hominum uidentur
expelli, ibi magis probant quam intus permaneant, cum aduersus
ecclesiam nullatenus eriguntur, sed in solida unitatis
petra fortissimo caritatis robore radicantur. ad hoc enim
pertinet quod in illo Abrahae sacrificio dicitur: aues autem
non diuisit. [*] [*] [*]

CCVIIII. EX EODEM LIBRO. QVOD PROPTEREA DOMINVS NON APERVIT CVPRIANO SENTENTIAM, QVAM POSTEA PLENARIO CONCILIO PATEFECIT, VT EIVS PLENIVS CARITAS APPARERET.

Extant beati martyris Cypriani in eius litteris documenta,
ut ad illum iam ueniam, de cuius sibi auctoritate isti carnaliter
blandiuntur, cum eius caritate spiritaliter perimantur.
nam illis temporibus, antequam plenarii concilii sententia quid
in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret,
uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis
Africanarum ecclesiarum hominem, qui extra ecclesiae catholicae
communionem baptizatus fuisset, oportere ad ecclesiam
uenientem denuo baptizari: quod non recte fieri tanto uiro
nimirum propterea dominus non aperuit, ut eius pia et
humilitas et caritas in custodienda salubriter ecclesiae pace
patesceret. [minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secretum
abditum sacramenti; sed, si sciret omnia sacramenta, caritatem
autem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens
hanc tamen humiliter, fideliter, fortiter custodiuit, ad
martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam
mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa
serenitate fulgentis sanguinis fugaretur. non enim frustra ipse
dominus Iesus Christus, cum se ipsum diceret uitem, suos [*] [*]

autem tamquam in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de
uite auferri tamquam inutilia sarmenta, quae fructum non
darent. quis est autem fructus nisi nonus ille fetus, de quo
item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem
diligatis? ipsa est illa caritas, sine qua cetera
nihil prosunt. dicit et apostolus: fructus autem spiritus
est caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas,
bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae .
omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi
botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus
addidit: quae autem sarmenta in me dant fructum,
purgat illa pater meus, ut maiorem fructum afferant,
nisi quia et ipsi qui fructu praeualent caritatis
possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum
agricola non relinquit. quod ergo ille uir sanctus de baptismo
aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata
et diligentissima consideratione firmata est, in catholica unitate
permansit, et caritatis ubertate compensatum est et
passionis falce purgatum.]

CCX. EX LIBRO DE BAPTISMO IIII. QVOD SICVT INTVS QVOD DIABOLI EST ARGVENDVM EST, SIC ET PORIS QVOD CHRISTI EST AGNOSCENDVM EST.

Sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et
foris quod Christi est agnoscendum est. an extra unitatem [*] [*]

ecclesiae non habet sua Christus et in unitate ecclesiae habet
sua diabolus? hoc fortasse de hominibus dici potest, ut sic
extra ecclesiae communionem non habeat deus aliquem suorum.
sicut inter angelos sanctos non habet diabolus aliquem suorum,
ecclesiae uero huic, quae adhuc carnis mortalitatem portat,
quamdiu peregrinatur a domino, licuerit diabolo miscere
zizania, hoc est malos homines, et permissus sit propter ipsius
ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae, qua sancti
angeli perfruuntur, desideraretur ardentius. de sacramentis
autem hoc dici non potest. sicut enim ea possunt habere
atque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam, in
qua igni destinata sunt, interiora zizania, sic et exteriora
zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia
recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur, cum
redeuntibus non restituitur, quando forte aliquis ex eis ipsis
qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: "quid enim
frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, et intus et foris
ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis exterioribus
non inueniuntur grana frumenti et in interioribus
inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum
habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant
aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum
ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est
ipsa, etiam si ex ea zizania steriliter crescunt: sic et [*]
euangelicum Christi sacramentum diuinum et suaue est neque
propter eorum sterilitatem quos etiam foris compluit improbandum.

CCXI.SEX EODEM LIBRO DE BAPTISMO IIII. QVOD NON ITA SIBI BAPTISMVS VERVS SVCCEDERE POSSIT, SICVT FALSAE FIDEI VERA SVCCEDIT.

Iam satis ostendimus ad baptismum, qui uerbis euangelicis
consecratur, non pertinere cuiusquam uel dantis uel accipientis
errorem, siue de patre siue de filio siue de spiritu sancto
aliter sentiat quam doctrina caelestis insinuat. multi enim
carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicat
apostolus: animalis autem homo non percipit ea quae
sunt spiritus dei, et percepto iam baptismo dicit eos adhuc
animales esse. secundum autem sensum carnalem non
potest nisi carnaliter de deo sapere anima corporeis sensibus
dedita. unde multi post baptismum proficientes, et maxime
qui infantes uel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum
intellectus serenatur et inluminatur, dum interior homo renouatur
de die in diem, priores suas opiniones, quas de deo
habebant, cum suis phantasmatis ludificarentur, irrident et
detestantes atque confitentes abiciunt. nec tamen ideo non
accepisse baptismum existimantur aut tale baptismum [*] [*]

accepisse dicuntur, qualis fuit error ipsorum, sed in eis et sacramenti
integritas honoratur et mentis uanitas emendatur, etiam
si confirmata et fortasse multis contentionibus defensa calluerat..
quapropter etiam haereticus, qui perspicue foris est, baptismum
illic euangelicum accepit: non talem utique baptismum accepit,
quali errore caecatur. et propterea, si respiciens uiderit
relinquendum esse quod male tenuerat, non simul ei relinquendum
est et bonum, quod acceperat, nec quia error illius
improbandus est, propterea in illo Christi baptismus exsufflandus
est. iam enim ex his quos intus contigit de deo falsa
opinantes baptizari satis elucet discernendam esse sacramenti
ueritatem a male credentis errore, quamuis utrumque in homine
uno ualeat inueniri; et ideo, cum etiam foris in errore
aliquo constitutus, uero tamen sacramento fuerit baptizatus,
cum ecclesiae redditur unitati, sicut falsae fidei uera succedit,
non sic potest etiam uero baptismo uerus baptismus succedere:
qui quidem ipse sibi succedere non potest, quia nec decedere
potest. ad hoc ergo haeretici ad catholicam ueniunt, ut quod
eorum malum est corrigatur, non quod dei bonum est
repetatur.

Dicit aliquis: "nihilne ergo interest, si duo in errore pari
atque malitia constituti sint nec uita et corde mutato alius
eorum foris, alius intus baptizetur?" fateor interesse. ille enim
peior est qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur,
sed eo quod foris est. est etiam ipsius diuisionis nec nullum
nec paruum malum, si tamen ille qui intus baptizatur non
propter aliquod terrenum aut temporale commodum intus esse [*]

noluit, sed quod unitatem ecclesiae toto orbe diffusae schismatum
concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos
qui foris sunt deputandus est. constituamus ergo duos aliquos
isto modo: unum eorum, uerbi gratia, id sentire de
Christo quod Fotinus opinatus est et in eius haeresi baptizari
extra ecclesiae catholicae unitatem; alium uero hoc idem sentire,
sed in catholica baptizari, existimantem ipsam esse
catholicam fidem: istum nondum haereticum dico, nisi manifestata
sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit et illud
quod tenebat elegerit; quod antequam fiat, manifestum est
illum qui foris est esse peiorem. itaque in hoc sola falsa
opinio, in illo autem etiam ipsa diuisio corrigenda est, sed
in neutro ipsorum sacramenti ueritas repetenda. quod si quisquam
idem sentiat quod illi, et esse haeresem nouerit ab unitate
catholicae separatam, ubi hoc docetur et discitur, sed
alicuius saecularis emolumenti causa in catholica unitate
baptizari uoluerit uel in ea baptizatus propter hoc inde exire
noluerit, non solum separatus habendus est uerum etiam tanto
sceleratius, quanto magis errori haeresis et diuisioni unitatis
fallaciam simulationis adiungit. quam ob rem cuiusque hominis
prauitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius
et operosius corrigenda est. nec ideo tamen, si quid habet
integrum, praesertim non suum, sed dei, propter eius prauitatem
uel nullum putandum est uel eodem modo uituperandum
uel eius prauitati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam
fornicanti a se animae et eunti post amatores suos dedit [*] [*]
panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta
uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus
ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit
ad quem redeat admonere.

CCXII.EX EODEM LIBRO DE BAPTISMO IIII. DE BONORVM MORVM HAERETICO ET CATHOLICO CRIMINOSO.

Constituamus ergo aliquem castum, continentem, non auarum,
non idolis seruientem, hospitalem, indigentibus ministrantem,
non cuiusquam inimicum, non contentiosum, patientem, quietum,
nullum aemulantem, nulli inuidentem, sobrium, frugalem
haereticum: nulli utique dubium est, propter hoc solum quod
haereticus est regnum dei non possessurum. constituamus
alium fornicatorem, immundum, luxuriosum, auarum uel etiam
apertius idolis deditum, ueneficum, discordiosum, contentiosum,
aemulum, animosum, seditiosum, inuidum, ebriosum, comisatorem
catholicum: numquid propter hoc solum quod catholicus
est regnum dei possidebit, agens talia de quibus sic concludit
apostolus: quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam
qui talia agunt regnum dei non possidebunt?
si hoc dicimus, nos ipsos seducimus. nam sermo dei non nos
seducit, qui nec tacet nec parcit nec ulla adulatione nos
decipit. ideo quippe et alibi dicit: hoc autem scitote
cognoscentes, quoniam omnis fornicator aut [*] [*]

immundus aut auarus, quod est idolorum seruitus,
non habet hereditatem in regno Christi et dei;
nemo uos seducat inanibus uerbis. non est ergo quod
de sermone dei conqueramur. dicit omnino et aperte ac libere,
dicit eos qui male uiuunt ad regnum dei non pertinere.

His igitur omnibus uitiis circumseptum catholicum non
adulemus nec ei, quia christianus catholicus est, impunitatem,
quam scriptura diuina non promittit, promittere audeamus;
nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus
ei societatem supernae illius patriae polliceri. ad Corinthios
enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur, quod
regnum dei non possidebunt: nolite, inquit, errare: neque
fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri
neque molles neque masculorum concubitores neque
fures neque auari neque ebriosi neque maledici
neque rapaces regnum dei possidebunt. non
ait: "qui haec omnia uitia simul habuerint, regnum dei non
possidebunt", sed: neque illi neque illi, ut singulis hoc subaudias,
quod nulli eorum regnum dei possidebunt. sicut ergo
haeretici regnum dei non possidebunt, sic auari regnum dei
non possidebunt. nec dubitandum est quidem poenas ipsas,
quibus cruciabuntur qui regnum dei non possidebunt, pro
diuersitate criminum esse diuersas et aliis alias acriores, ut
in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum
sint disparia tormenta poenarum. neque enim frustra ipse
dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam uobis
in die iudicii. [*] [*]