Sed cum tales ab spiritalibus euangelizantur et sacramentis imbuuntur, tamquam per se ipsam Rebecca eos parit sicut Esau; cum autem per illos qui non caste annuntiant euangelium tales in dei populo generantur, Sarra quidem, sed per Agar. item boni spiritales quando euangelizantibus uel baptizantibus carnalibus generantur, Lia quidem uel Rachel iure coniugali eos, sed per ancillarum uterum parit. cum uero per spiritales in euangelio generantur boni fideles, qui uel 17 cf. Philipp. 1, 17 1 diuersis] in diuersis Pv 2 societatem P 3 eiusdem] eius quidem A 5 experiuntur P 6 ismahelem AP" dathan V datan A 7 populos P 8 seudoapostolum A symonem P simon A 9 affectioni A 10 obduratus A a permisti A at sunt P aperta] a aperta A 11 prae.cione (s ras., si add. m. 2) P 12 cap. CCVIIII A CCXXVI P CCXXVII Gv 13 quomodo] qa modo P generet] genere P 14 repecca A geminus A ge\'minet G 15 sed] om. A tales cum A ab] a v 16 ipsa A repecca A 18 generantur] gerantur M sara at" sed] se A per Agar] peragatur M1 V 19 quando] om. Plv 21 hanciliMum P utero A 22 regenerantur (re del. m. 2) P euadunt in spiritalis aetatis affectum uel eo tendere non desistunt uel ideo non faciunt, quia non possunt, sicut ex utero Sarrae Isaac uel Rebeccae Iacob in nonam uitam et nonum testamentum nascuntur.

Itaque siue intus uersari uideantur siue aperte foris sint, quod caro est, caro est; siue in area in sua sterilitate perse- uerent siue occasione temtationis tamquam uento extra tollantur, quod palea est, palea est, et semper ab illius ecclesiae, quae sine macula et ruga est, unitate diuisus est etiam qui congregationi sanctorum in carnali obduratione miscetur. de nullo tamen desperandum est, siue qui intus talis apparet siue qui foris manifestius aduersatur. spiritales autem siue ad hoc ipsum pio studio proficientes non eunt foras, quia et cum aliqua uel peruersitate uel necessitate hominum uidentur expelli, ibi magis probant quam intus permaneant, cum aduersus ecclesiam nullatenus eriguntur, sed in solida unitatis petra fortissimo caritatis robore radicantur. ad hoc enim pertinet quod in illo Abrahae sacrificio dicitur: aues autem non diuisit. 9 cf. Eph. 5, 27 18 Gen. 15, 10 1 nadunt v in] eras. P spiritales AP1 aetates A 3 sarae v rebeccae] b ex p corr. A 5 sine int. (ue ex be corr.) P uedeantar A sint] sunt v 6 sterelitate AP1 perseueret APv 7 extra tollantur] extra tollatur PV e. tollitur A extollatur v 10 misjscetur (a pr. (JeZ., alteram add. m. 2) V 11 disperandum v tales P1 15 quam .AO\'PV: quia C\'c permaneant A permanent G\'f} 17 rnbore A 18 pertinent A 43*

Extant beati martyris Cypriani in eius litteris documenta, ut ad illum iam ueniam, de cuius sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum eius caritate spiritaliter perimantur. nam illis temporibus, antequam plenarii concilii sententia quid in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum ecclesiarum hominem, qui extra ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad ecclesiam uenientem denuo baptizari: quod non recte fieri tanto uiro nimirum propterea dominus non aperuit, ut eius pia et humilitas et caritas in custodienda salubriter ecclesiae pace patesceret. [minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secretum abditum sacramenti; sed, si sciret omnia sacramenta, caritatem autem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter, fideliter, fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fugaretur. non enim frustra ipse dominus Iesus Christus, cum se ipsum diceret uitem, suos 17 cf. I Cor. 13, 2 23 cf. Io. 15, 1 sqq. 1 cap. CCX A CCXXVII P CCXXVIll Gt, 2 libro] L inter cetera AP L I inter cetera v aperuit] apparnit Pv. 3 sententiam MV: de baptismo sententiam AGPv postea] post P concBilio (h del. m. 2) V 4 eiusj ei (?) A caritas plenius AGPv appareret] om. P1 5 docomentaj magna documenta Pv 6 iam] om. A auctoritate isti] anctoritatesti (i add. m. 2) MV 7 spiritaliter] pariter v 8 temporibos] temporalibus P conctiilii (h del. m. 2) V 9 consensio] consensus PH 10 cum] cui V 11 africanorum A 14 a.peruit (p ras.) P 15 custudienda A 16 quae uncints inclusi desunt in MV ille] om. Gv 17 abditum] abitam A sacramenti] sacramentum GlPv caritate Å 18 autem p: om. AGv 19 custudiuit A 22 fugaretur APi: fulguraretur GPlv autem tamquam in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta, quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nonus ille fetus, de quo item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis? ipsa est illa caritas, sine qua cetera nihil prosunt. dicit et apostolus: fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae . omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit: quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus, ut maiorem fructum afferant, nisi quia et ipsi qui fructu praeualent caritatis possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non relinquit. quod ergo ille uir sanctus de baptismo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmata est, in catholica unitate permansit, et caritatis ubertate compensatum est et passionis falce purgatum.]

Sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris quod Christi est agnoscendum est. an extra unitatem 4 Io. 13, 34 6 Gal. 5, 22 sq. 11 Io. 15, 2 1 praecedi P\' de uite] diuite P1 2 auferre G1 4 uoe] nos P 6 dicat A 9 a] om. Glpt ceteras iuncturas GtJ 10 butrum A 13 qui] om. Glv fructu GlP1-. fructum AP* fructus GtJ 15 uir A: om. GPv baptiamo (o ex um corr.) A 18 caritas A 19 passiones A 20 cap. CCXI A CCXXVIII P CCXXVIIII Gv 21 1111] om. MV diabuli A 23 agnuscendum A est] om. A; sit Po 24 • diaboli (a ras.) P sic] add. V in ras. 25 agnuscendum A ecclesiae non habet sua Christus et in unitate ecclesiae habet sua diabolus? hoc fortasse de hominibus dici potest, ut sic extra ecclesiae communionem non habeat deus aliquem suorum. sicut inter angelos sanctos non habet diabolus aliquem suorum, ecclesiae uero huic, quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines, et permissus sit propter ipsius ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae, qua sancti angeli perfruuntur, desideraretur ardentius. de sacramentis autem hoc dici non potest. sicut enim ea possunt habere atque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam, in qua igni destinata sunt, interiora zizania, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur, cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliquis ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit: "quid enim frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiam si ex ea zizania steriliter crescunt: sic et 1 ecclesiae habet] e. n habet P 2 diaholus] et diabolas A. de] et de P sic] si A 3 habe#at (b ras.) P 4 diabolus (us in ras.) P 5 huic] om. v 6 quamdio A peregrinantur P 7 zyzania P 9 desideraretur (ra del. m. 2) P 12 distinata P* destinati v zizania] zyzanii P (sic semper) sunt zizania A et] I om. v exterioruin v 15 restituetur A aliquis APV: aliqui v 17 habent v et intus] ##intus (eras. et) P 18 hoc] huc r par condicio] per conditionem v 19 grana] *\'*" grana (signa add. m. 2) P 20 sacramenta P 21 aliquid] et aliquid A habeant (nt in ras.) P 23 cummunis Â. 24 ea] om. V ♦s.teriliter (e ras.) A euangeliicum P euangelicum Christi sacramentum diuinum et suaue est neque propter eorum sterilitatem quos etiam foris compluit improbandum.

Iam satis ostendimus ad baptismum, qui uerbis euangelicis consecratur, non pertinere cuiusquam uel dantis uel accipientis errorem, siue de patre siue de filio siue de spiritu sancto aliter sentiat quam doctrina caelestis insinuat. multi enim carnales et animales etiam intus baptizantur, cum aperte dicat apostolus: animalis autem homo non percipit ea quae sunt spiritus dei, et percepto iam baptismo dicit eos adhuc animales esse. secundum autem sensum carnalem non potest nisi carnaliter de deo sapere anima corporeis sensibus dedita. unde multi post baptismum proficientes, et maxime qui infantes uel pueri baptizati sunt, quanto magis eorum intellectus serenatur et inluminatur, dum interior homo renouatur de die in diem, priores suas opiniones, quas de deo habebant, cum suis phantasmatis ludificarentur, irrident et detestantes atque confitentes abiciunt. nec tamen ideo non accepisse baptismum existimantur aut tale baptismum 13 I Cor. 2, 14 14 cf. I Cor. 3, 3 19 cf. II Cor. 4, 16 2 sterelitatem P compluit GMPV: cumpluit A complicuit v improbandos MV 4 cap. CCXII A CCXXVIIII P CCXXX Gv 5 ei] inter cetera ex A 6 baptismi MV (cf. p. 23, 10) succedere] euccere v 7 succedunt A 9 secratur v 13 animales Pl percipet A quae] que add. V7 supr. uera. 15 sensum autem AGPv 16 corporeis] corporib. MV corporis P\' 17 deditam MV proficientis P1 et maxime qui infantes] add. A2 supr. verso 18 infantis P1 19 inluminator P\' dum] et v 20 die] diem v suas (a ex o corr.) P openiones A 21 fantasmatis v 23 accipisse A elistimantur-baptismum] otn. Pl accipisse A accepisse dicuntur, qualis fuit error ipsorum, sed in eis et sacramenti integritas honoratur et mentis uanitas emendatur, etiam si confirmata et fortasse multis contentionibus defensa calluerat.. quapropter etiam haereticus, qui perspicue foris est, baptismum illic euangelicum accepit: non talem utique baptismum accepit, quali errore caecatur. et propterea, si respiciens uiderit relinquendum esse quod male tenuerat, non simul ei relinquendum est et bonum, quod acceperat, nec quia error illius improbandus est, propterea in illo Christi baptismus exsufflandus est. iam enim ex his quos intus contigit de deo falsa opinantes baptizari satis elucet discernendam esse sacramenti ueritatem a male credentis errore, quamuis utrumque in homine uno ualeat inueniri; et ideo, cum etiam foris in errore aliquo constitutus, uero tamen sacramento fuerit baptizatus, cum ecclesiae redditur unitati, sicut falsae fidei uera succedit, non sic potest etiam uero baptismo uerus baptismus succedere: qui quidem ipse sibi succedere non potest, quia nec decedere potest. ad hoc ergo haeretici ad catholicam ueniunt, ut quod eorum malum est corrigatur, non quod dei bonum est repetatur.

Dicit aliquis: "nihilne ergo interest, si duo in errore pari atque malitia constituti sint nec uita et corde mutato alius eorum foris, alius intus baptizetur?" fateor interesse. ille enim peior est qui etiam foris baptizatur, non eo quod baptizatur, sed eo quod foris est. est etiam ipsius diuisionis nec nullum nec paruum malum, si tamen ille qui intus baptizatur non propter aliquod terrenum aut temporale commodum intus esse 1 ipsorum] eorum v sacramentis A 3 si] om. v confirmita V fortasse] cum fortasse v 4 hereticos P1 beredicas A 5 tale. (m ras.) P tale v baptism. accepit (e ex i corr.) t P 6 uideret A 8 et] om. APv acciperat V nee: (c add. m. 2) P 9 exBuflandus V exsufflandQ P1 11 oppinantes P discernendum A 17 qui quidem V: quia idem APv 18 heredtici (d del. m. 1) A 22 malitia] malititia V sint (i ex u corr.) A mutato (ut in ras.) P 24 quodj quo v 25 etiam] enim etiam Pv noluit, sed quod unitatem ecclesiae toto orbe diffusae schismatum concisionibus praetulit; alioquin etiam ipse inter illos qui foris sunt deputandus est. constituamus ergo duos aliquos isto modo: unum eorum, uerbi gratia, id sentire de Christo quod Fotinus opinatus est et in eius haeresi baptizari extra ecclesiae catholicae unitatem; alium uero hoc idem sentire, sed in catholica baptizari, existimantem ipsam esse catholicam fidem: istum nondum haereticum dico, nisi manifestata sibi doctrina catholicae fidei resistere maluerit et illud quod tenebat elegerit; quod antequam fiat, manifestum est illum qui foris est esse peiorem. itaque in hoc sola falsa opinio, in illo autem etiam ipsa diuisio corrigenda est, sed in neutro ipsorum sacramenti ueritas repetenda. quod si quisquam idem sentiat quod illi, et esse haeresem nouerit ab unitate catholicae separatam, ubi hoc docetur et discitur, sed alicuius saecularis emolumenti causa in catholica unitate baptizari uoluerit uel in ea baptizatus propter hoc inde exire noluerit, non solum separatus habendus est uerum etiam tanto sceleratius, quanto magis errori haeresis et diuisioni unitatis fallaciam simulationis adiungit. quam ob rem cuiusque hominis prauitas quanto periculosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. nec ideo tamen, si quid habet integrum, praesertim non suum, sed dei, propter eius prauitatem uel nullum putandum est uel eodem modo uituperandum uel eius prauitati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae et eunti post amatores suos dedit 26 cf. Os. 2, 5 sqq. 1 scKismatum (h del. m. 2) V scismatum Pv 5 in] add. P\' supr. uers. heresi APv baptizare P1 6 unitatem V: communiooem APv idem] id P 7 baptizare P1 exsistimantem F ipsam] ipsum A 8 manifesta v 9 doctrinae Pv 10 eligerit V 11 hoc] hac P falsa. (m ras.) P 12 openio A 13 in neutro] in ne o m. 2 in ras. P; neutro v 14 illi] illic (c add. m. 2) P ille v et] om. P heresim Pv 15 catholicae V: catholica AP., discetur P1 16 in] om. P 19 errore V diuisione v 22 operusius Al 24 nullum (om. uel) v 25 largitate P 26 a se] eras. P panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit ad quem redeat admonere.

Constituamus ergo aliquem castum, continentem, non auarum, non idolis seruientem, hospitalem, indigentibus ministrantem, non cuiusquam inimicum, non contentiosum, patientem, quietum, nullum aemulantem, nulli inuidentem, sobrium, frugalem haereticum: nulli utique dubium est, propter hoc solum quod haereticus est regnum dei non possessurum. constituamus alium fornicatorem, immundum, luxuriosum, auarum uel etiam apertius idolis deditum, ueneficum, discordiosum, contentiosum, aemulum, animosum, seditiosum, inuidum, ebriosum, comisatorem catholicum: numquid propter hoc solum quod catholicus est regnum dei possidebit, agens talia de quibus sic concludit apostolus: quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt? si hoc dicimus, nos ipsos seducimus. nam sermo dei non nos seducit, qui nec tacet nec parcit nec ulla adulatione nos decipit. ideo quippe et alibi dicit: hoc autem scitote cognoscentes, quoniam omnis fornicator aut 19 Gal. 5, 21 21 cf. I Io. 1, 8 23 Epb. 5, 5sq. 4 ad quem] ut v 5 cap. CCXIII A CCXXX P CCXXXI Gv (j de baptismo) om. plV 9 idulis A 11 "mdentem (in add. m. 2) P subrium A 13 heredicus A hereticos Pl possessurum (rum a m. 2 in ras.) P constituam v 14 luxoriosum AP 15 ueniticum A uenefic»ura (i ras.) P 16 comesatorem P comessatorem v 18 sic concludit] om. pit} 19 quae (ae ex i corr.) P 21 non nos- (se ras.) P 22 tacit A parcet A e parit P adolatione v 23 decepit P1 24 omnes A immundus aut auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei; nemo uos seducat inanibus uerbis. non est ergo quod de sermone dei conqueramur. dicit omnino et aperte ac libere, dicit eos qui male uiuunt ad regnum dei non pertinere.

His igitur omnibus uitiis circumseptum catholicum non adulemus nec ei, quia christianus catholicus est, impunitatem, quam scriptura diuina non promittit, promittere audeamus; nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. ad Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur, quod regnum dei non possidebunt: nolite, inquit, errare: neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt. non ait: "qui haec omnia uitia simul habuerint, regnum dei non possidebunt", sed: neque illi neque illi, ut singulis hoc subaudias, quod nulli eorum regnum dei possidebunt. sicut ergo haeretici regnum dei non possidebunt, sic auari regnum dei non possidebunt. nec dubitandum est quidem poenas ipsas, quibus cruciabuntur qui regnum dei non possidebunt, pro diuersitate criminum esse diuersas et aliis alias acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum sint disparia tormenta poenarum. neque enim frustra ipse dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam uobis in die iudicii. 12 I Cor. 6, 9 sq. 26 Matth. 11, 24 2 dei et Christi Pv 4 conqueramur P1: conqueramus Mpl V conquaeramus A conquiramus v libere] liberaliter v liberiter P 7 adolemus Pv 8 non] mid. P1 sttpr. uers. 10 societate A pollicere P\' correnthios A 11 singul* (a add. m. 2) P 13 fornicatores] fornicatare P1 idulis A 15 malidici V 17 habuerunt P non] om. A 18 sed] om. p. 19 possidebunt] ■ue non possidebunt v 23 alias aliis APv aoriores] ac-riores (ue add. m. 2) V esse acriores v 26 tulerabilius A Sodomis] aodomis iu die illa Pv