De Utilitate Credendi (24)

Sed, inquis, nonne erat melius, rationem mihi redderes.
ut ea quocumque me duceret, sine ulla sequerer temeritate?
erat fortasse; sed cum res tanta sit, ut deus tibi ratione
cognoscendus sit, omnesne putas idoneos esse percipiendis
rationibus, quibus ad diuinam intellegentiam mens ducitur
humana. an plures, an paucos ? paucos, ais, existimo. horumne
I n numero esse te credis? non est meum, inquis, hoc respondere.
illius ergo putas etiam hoc tibi credere: quod quidem
facit. tu tantum memento iam eum bis credidisse tibi incerta
dicenti, te illi religiose admonenti ne semel quidem
uelle credere. uerum fac ita esse uero animo te ad accipiendam
religionem accedere et ita paucorum te esse hominum,
ut rationes. quibus ad certam cognitionem uis diuina perducitur,
capere possis: quid ? ceteris hominibus, qui tam sereno ingenio
praediti non sunt, negandam religionem putas? an eos pedetentim
quibusdam gradibus ad illa summa penetralia esse
ducendos? uides plane, quid sit religiosius. neque enim tibi
quiuis homo in rei tantae cupiditate ullo modo deserendus [*]

aut respuendus uideri potest. sed nonne censes, nisi primo
credat se ad id, quod instituit, peruenturum. mentemque subplicem
praebeat et quibusdam magnis necessariisque praeceptis
obtemperans quadam uitae actione perpurget, non eum esse
aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto.
quid ergo istis, quorum de genere te esse iam credo, qui
facillime diuina secreta ratione certa capere possunt. si hac
uia ueniant, qua illi qui primitus credunt, numquid tandem
oberit? non arbitror. sed tamen, ais. quid eos morari opus
est? quia etsi facto sibi nihil nocebunt, nocebunt tamen
exemplo ceteris. uix enim est, qui de se tantum sentiat,
quantum potest; sed qui minus, excitandus est, qui amplius,
reprimendus, ut neque ille desperatione frangatur, neque iste
praecipitetur audacia. quod facile fit, si etiam ii, qui ualent
uolare, ne cui sint periculoso inuitamento, paulisper cogantur
incedere. qua etiam ceteris tutum est. haec est prouidentia
uerae religionis, hoc iussum diuinitus, hoc beatis maioribus
traditum, hoc ad nos usque seruatum: hoc perturbare uelle
atque peruertere, nihil est aliud quam ad ueram religionem
sacrilegam uiam quaerere. quod qui faciunt, nec si eis concedatur
quod uolunt, possunt quo intendunt peruenire. cuiusmodi
enim libet excellant ingenio, nisi deus adsit, humo repunt.
tunc autem adest, si societas humana in deum tendentibus
curae sit. quo gradu nihil firmius in caelum reperiri potest.
ego quidem huic rationi non possum resistere; nam nihil
sine cognitione esse credendum qui possum dicere? cum et
amicitia, nisi aliquid credatur, quod certa ratione demonstrari
non potest, omnino nulla sit, et saepe dispensatoribus seruis
sine ulla culpa dominorum credatur. in religione uero quid [*]
iniquius fieri potest, quam ut dei antistites nobis non fictum
animum pollicentibus credant, nos eis praecipientibus nolimus
credere ? postremo quae potest esse uia salubrior quam idoneum
primo fieri percipiendae ueritati, adhibendo iis fidem, quae ad
praecolendum et ad praecurandum animum sunt diuinitus constituta?
aut si iam prorsus idoneus sis, circuire potius aliquantum
qua tutissimum est ingredi, quam et tibi esse auctorem
periculi et ceteris temeritatis exemplum.