De Utilitate Credendi (13)

Testor, Honorate, conscientiam meam et puris animis
inhabitantem deum nihil me existimare prudentius, castius.
religiosius, quam sunt illae scripturae omnes, quas testamenti
ueteris nomine catholica ecclesia retinet. miraris, noui. non
enim dissimulare possum longe aliter nobis fuisse persuasum.
sed nihil est profecto temeritatis plenius, quae nobis tunc
pueris inerat, quam quorumque librorum expositores deserere,
qui eos se tenere ac discipulis tradere posse profitentur, et
eorum sententiam requirere ab his, qui conditoribus illorum
atque auctoribus acerbissimum nescio qua cogente causa
bellum indixerunt. quis enim sibi umquam libros Aristotelis
reconditos et obscuros ab eius inimico exponendos putauit, ut
de his loquar disciplinis, in quibus lector fortasse sine sacrilegio
labi potest? quis denique geometricas litteras Archimedis
legere magistro Epicuro aut discere uoluit, contra quas ille
multum pertinaciter nihil earum, quantum arbitror, intellegens
disserebat? an istae scripturae legis planissimae sunt, in quas
isti quasi uulgo expositas inpetum faciunt frustra et inaniter?
qui mihi similes uidentur illi mulierculae, quam iidem ipsi
solent deridere, quae irata, quod ei sol iste laudaretur et a
manichaea quadam femina colendus commendaretur, ut erat
religiose simplex, concita exiluit et eum locum, quem sol [*] [*] [*]
per fenestram inlustrauerat, crebro pede percutiens: ecce
solem deumque tuum calco' clamare coepit. stulte omnino atque
muliebriter — quis negat? — sed nonne tibi tales uidentur
isti, qui ea, quae non intellegunt, aut cur, aut omnino qualia sint,
quamue iacentibus similia, subtilia tamen intellegentibus atque
diuina, magno inpetu orationis maledictisque lacerantes, quia
eis inperiti plaudunt, aliquid se proficere existimant? quicquid
est, mihi crede, in scripturis illis altum et diuinum est:
inest omnino ueritas et reficiendis instaurandisque animis
adcomodatissima disciplina et plane ita modificata, ut nemo
inde haurire non possit. quod sibi satis est. si modo ad
hauriendum deuote ac pie, ut uera religio poscit, accedat. quod
ut tibi probem, multis rationibus et longiore oratione opus
est. agendum enim tecum prius est, ut auctores ipsos non
oderis, deinde ut ames; et hoc agendum quouis alio modo
potius quam exponendis eorum sententiis et litteris, propterea
quia si Vergilium odissemus. immo si non eum, priusquam
intellectus esset, maiorum nostrorum commendatione
diligeremus, numquam nobis satis fieret de illis eius quaestionibus
innumerabilibus, quibus grammatici agitari et perturbari
solent; nec audiremus libenter, qui cum eius laude illas
expediret, sed ei faueremus, qui per eas illum errasse ac delirasse
conaretur ostendere. nunc uero cum eas multi ac uarie
pro suo quisque captu aperire conentur, his potissimum
plauditur, per quorum expositionem melior inuenitur poeta,
qui non solum nihil peccasse, sed nihil non laudabiliter
cecinisse ab eis etiam, qui illum non intellegunt, creditur.
itaque in quaestiuncula magistro deficienti et quid respondeat
non habenti suscensemus potius quam illum mutum uitio
Maronis putamus. iam si ad defensionem suam peccatum tanti [*]
auctoris adserere uoluerit. uix apud eum discipuli uel datis
mercedibus remanebunt. quantum erat, ut similem beneuolentiam
praeberemus eis, per quos locutum esse sanctum spiritum
tam diuturna uetustate firmatum est? sed scilicet intellegentissimi
adulescentes et miri rationum exploratores non euolutis
saltem illis litteris, non quaesitis magistris. non aliquantum
nostra tarditate accusata, non denique uel mediocri corde
concesso eis, qui huiusmodi litteras per totum orbem tam
longo tempore legi, custodiri tractarique uoluerunt, nihil apud
illos credendum putauimus, eorum qui istis inimici infestique
sunt uoce commoti, apud quos falsa pollicitatione rationis
inaudita milia fabularum credere et colere cogeremur.