De Genesi Ad Litteram Imperfectus Liber (6)

Et uocauit deus lucem diem et tenebras uocauit
noctem. cum et lux nomen sit alicuius rei et dies rursum
et tenebrae et nox utrumque sit nomen, utrum ita dici oportuit
nomina rebus inposita esse, ut illa res, cui nomen inpositum
est, utique alio quoque nomine — non enim aliter poterat enuntiaretur,
et ita dictum est: uocauit deus lucem diem,
ut indifferenter dici etiam conuerse posset: uocauit deus diem
lucem et uocauit noctem tenebras? quid ei respondebimus,
si quis a nobis ita quaerat: luci nomen inpositum est dies an
diei nomen inpositum est lux? quia haec duo utique, in quantum
ad res significandas articulata uoce enuntiantur, nomina
sunt. hoc modo etiam de aliis duobus quaeri potest: tenebris
nomen inpositum est nox an nocti inpositum est nomen tenebrae?
et quidem, ut scriptura praescribit, manifestum est
lucis nomen dictum esse diem et tenebrarum nomen dictum
esse noctem. quia cum diceret: deus fecit lucem et diuisit
inter lucem et tenebras, nondum de uocabulis agebatur, postea
sunt adhibita uocabula dies et nox, cum et illa sine dubio
uocabula sint, lux et tenebrae, res aliquas significantia sicut
dies et nox. ergo ita hoc accipiendum est, quia enuntiari aliter
non posset res, quae nomen accepit, nisi aliquo nomine? an
potius ista uocatio accipienda est ipsa distinctio? non enim [*] [*]

omnis lux dies aut omnes tenebrae nox; sed lux et tenebrae
certis inter se uicibus ordinatae atque distinctae diei et noctis
nominibus appellantur. omne quippe uocabulum ad distinctionem
ualet: unde etiam nomen, quod rem notet, appellatum
est quasi notamen, notet autem hoc est distinguat et doctitantem
ad discernendum adiuuet. fortasse ergo ipsum diuisisse
inter lucem et tenebras, hoc est uocasse lucem diem et tenebras
noctem, ut hoc sit ordinasse ista quod uocasse. an ista
uocabula significare nobis uolunt, quam lucem dixerit et quas
tenebras? tamquam si diceret: fecit deus lucem et diuisit
inter lucem et tenebras. lucem autem dico diem et tenebras
dico noctem, ne aliquam aliam lucem intellegas, quae non
sit dies, et ne aliquas alias tenebras intellegas, quae non sint
nox nam si omnis lux dies posset intellegi et omnes tenebrae
noctis nomine censerentur, fortasse non opus esset dicere:
et uocauit deus lucem diem et tenebras uocauit
noctem.

Item quaeri potest quem diem dicat et quam noctem. si
istum diem uult accipi, quem solis ortus inchoat et claudit
occasus, et istam noctem, quae a solis occasu usque in ortum
tendit, non inuenio, quomodo esse potuerint, antequam caeli
luminaria facta essent. an ipsa spatia horarum et temporum
etiam sine discrimine fulgoris atque umbrae iam ita uocari
potuerunt? et quomodo in illam lucem rationalem, si haec
significata est, aut sensualem cadit haec uicissitudo, quae
nomine diei et noctis significatur? an non secundum quod
euenit sed secundum quod potest euenire ista insinuata sunt,
quia et rationi potest error succedere et sensui quaedam
stoliditas? [*]