De Consensu Evangelistarum (2.17-2.21)

Si quis autem nelit unam narrationem ex omnibus quae de
Christi natiuitate et infantia uel pueritia in utriusque narratione
ab alterutro seu dicuntur seu praetermittuntur, ordinare
sic potest: [*] Christi autem generatio sic erat. fuit
in diebus Herodis regis Iuda sacerdos quidam
nomine Zacharias de uice Abia et uxor illi de
filiabus Aaron et nomen eius Elisabeth. [*] erant
autem iusti ambo ante deum, incedentes in [*] [*] [*]

omnibus mandatis et iustificationibus domini sine
querella. [*] et non erat illis filius eo quod esset
Elisabeth sterilis et ambo processissent in diebus
suis. [*] factum est autem, cum sacerdotio fungeretur in ordinem uicis suae ante deum
ante deum, [*] secundum
consuetudinem sacerdotii sorte exiit, ut incensum
poneret ingressus in templum domini, [*] et omnis
multitudo erat populi orans foris hora incensi.
[*] apparuit autem illi angelus domini stans a dextris
altaris incensi [*] et Zacharias turbatus est uidens
et timor inruit super eum. [*] ait autem ad
illum angelus: ne timeas, Zacharia, quoniam exaudita
est deprecatio tua et uxor tua Elisabeth
pariet tibi filium et uocabis nomen eiuslohannem:
[*] et erit. gaudium tibi et exultatio et multi in
natiuitate eius gaudebunt; [*] erit enim magnus coram
domino et uinum et siceram non bibet et
spiritu sancto replebitur adhuc ex utero matris
suae [*] et multos filiorum Israhel conuertet ad dominum
deum ipsorum [*] et ipse praecedet ante
illum in spiritu et uirtute Heliae, ut conuertat
corda patrum in filios et incredulos ad prudentiam
iustorum parare domino plebem perfectam. [*] et
dixit Zacharias ad angelum: unde hoc sciam? ego [*] [*]
enim sum senex et uxor mea processit in diebus
suis. [*] et respondens angelus dixit ei: ego sum
Gabrihel qui adsisto ante deum et missus sum
loqui ad te et haec tibi euangelizare: [*] et ecce
eris tacens et non poteris loqui usque in diem,
quo haec fiant, pro eo quod non credidisti uerbis
meis, quae implebuntur in tempore suo. [*] et erat
plebs expectans Zachariam et mirabantur quod
tardaret ipse in templo. [*] egressus autem non poterat
loqui ad illos et cognouerunt quod uisionem
uidisset in templo. et ipse erat innuens illis et
permansit mutus. [*] et factum est, ut impleti sunt
dies officii eius, abiit in domum suam. [*] post hos
autem dies concepit Elisabeth uxor eius et occultabat
se mensibus quinque dicens: [*] quia sic mihi
fecit dominus in diebus, quibus respexit auferre
obprobrium meum inter homines. [*] in mense autem
sexto missus est angelus Gabrihel a domino in
ciuitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, [*] ad uirginem
desponsatam uiro, cui nomen erat Ioseph,
de domo Dauid. et nomen uirginis Maria. [*] et ingressus
angelus ad eam dixit: haue, gratia plena dominus
tecum, benedicta tu inter mulieribus. [*] quae [*] [*]
cum uidisset, turbata est in sermone eius et cogitabat,
qualis esset ista salutatio. [*] et ait angelus
ei: ne timeas, Maria, inuenisti enim gratiam aput
deum; [*] ecce concipies in utero et paries filium et
uocabis nomen eius Iesum; [*] hic erit magnus et
filius altissimi uocabitur et dabit illi dominus
deus sedem Dauid patris eius, [*] et regnabit in
domo Iacob in aeternum et regni eius non erit
finis. [*] dixit autem Maria ad angelum: quomodo
fiet istud, quoniam uirum non cognosco? [*] et respondens
angelus dixit ei: spiritus sanctus superueniet
in te et uirtus altissimi obumbrabit tibi,
ideoque et quod nascetur sanctum uocabitur filius
dei, [*] et ecce Elisabeth cognata tua et ipsa concepit
filium in senectute, sua, et hic mensis est
sextus illi quae uocabatur sterilis, [*] quia non erit
inpossibile aput deum omne uerbum. [*] dixit autem
Maria: ecce ancilla domini, fiat mihi secundum
uerbum tuum. et discessit ab illa angelus. [*] exsurgens
autem Maria in diebus illis abiit in montana
cum festinatione in ciuitatem Iuda [*] et intrauit in
domum Zachariae et salutauit Elisabeth. [*] et factum
est, ut audiuit salutationem Mariae Elisabeth, [*] [*]
exultauit infans in utero eius. et repleta est
spiritu sancto Elisabeth [*] et exclamauit uoce
magna et dixit: benedicta tu inter muli-eres et
benedictus fructus uentris tui. [*] et unde hoc mihi,
ut ueniat mater domini mei ad me? [*] ecce enim ut
facta est uox salutationis tuae in auribus meis,
exultauit in gaudio infans in utero meo. [*] et beata
quae credidit, quoniam perficientur ea quae dicta
sunt ei a domino. [*] et ait Maria: magnificat anima
mea dominum, [*] et exultauit spiritus meus in deo
salutari meo, [*] quia respexit humilitatem ancillae
suae; ecce enim ex hoc beatam me dicunt omnes
generationes, [*] quia fecit mihi magna qui potens
est. et sanctum nomen eius, [*] et misericordia eius
a progenie in progenies timentibus eum. [*] fecit
potentiam in brachio suo, dispersit superbos
mente cordis sui, [*] deposuit potentes de sede et
exaltauit humiles, [*] esurientes impleuit bonis et
diuites dimisit inanes. [*] suscepit Israhel puerum
suum, memorari misericordiae suae, [*] sicut locutus
est ad patres nostros, Abraham et semini eius [*] [*]
in saecula. [*] mansit autem Maria cum illa quasi mensibus
tribus et reuersa est in domum suam et [*] inuenta
est in utero habens de spiritu sancto. [*] Ioseph
autem uir eius, cum esset iustus et nollet eam traducere,
uoluit occulte dimittere eam. [*] haec autem eo
cogitante ecce angelus domini in somnis apparuit ei
dicens: Ioseph, fili Dauid, noli timere accipere
Mariam coniugem tuam; quod enim in ea natum est
de spiritu sancto est. [*] pariet autem filium, et uocabis
nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet
populum suum a peccatis eorum. [*] hoc autem totum
factum est, ut adimpleretur quod dictum est a domino
per prophetam dicentem: [*] ecce uirgo in utero
habebit et pariet filium, et uocabunt nomen eius
Emmanuhel, quod est interpretatum \'nobiscum deus\'.
[*] exsurgens autem Ioseph a somno fecit, sicut praecepit
ei angelus domini, et accepit coniugem suam
[*] et non cognoscebat eam. [*] Elisabeth autem impletum
est tempus eius pariendi, et peperit filium. [*] et audierunt
uicini et cognati eius, quia magnificauit dominus
misericordiam suam cum illa, et congratulabantur
ei. [*] et factum est in die octauo, uenerunt circumcidere
puerum et uocabant eum nomine patris eius [*] [*]
Zachariam. [*] et respondens mater eius dixit: non, sed
uocabitur Iohannes. [*] et dixerunt ad illam: quia nemo
est in cognatione tua qui uocetur hoc nomine. [*] in-
innuebant autem patri -eius quem uellet uocari eum.
[*] et postulans pugillarem scripsit dicens: Iohannes
est nomen eius. et mirati sunt uniuersi. [*] apertum est
autem ilico os eius et lingua eius et loquebatur
benedicens deum. [*] et factus est timor super omnes
uicinos eorum, et super omnia montana Iudaeae diuulgabantur
omnia uerba haec. [*] et posuerunt omnes qui
audierant in corde suo dicentes: quid putas puer iste
erit? etenim manus domini erat cum illo. [*] et Zacharias
pater eius impletus est spiritu sancto et prophetauit
dicens: [*] benedictus dominus, deus Israhel, quia
uisitauit et fecit redemtionem plebis suae. [*] et erexit
cornum salutis nobis, in domo Dauid pueri sui, [*] sicut
locutus est per os sanctorum, qui a saeculo sunt,
prophetarum eius, [*] salutem ex inimicis nostris et de
manu omnium qui oderunt nos, [*] ad faciendam misericordiam
cum patribus nostris, et memorari [*] [*]
testamenti sancti sui, [*] iusiurandum, quod iurauit ad Abraham
patrem nostrum, [*] daturum se nobis, ut sine
timore de manibus inimicorum nostrorum liberati
seruiamus illi [*] in sanctitate et iustitia coram ipso
omnibus diebus nostris. [*] et tu, puer, propheta altissimi
uocaberis; praeibis enim ante faciem domini
praeparare uias eius [*] ad dandam scientiam salutis
plebi eius in remissionem peccatorum eorum [*] per
uiscera misericordiae dei nostri, in quibus uisitauit
nos oriens ex alto, [*] inluminare his qui in tenebris et
in umbra mortis sedent ad dirigendos pedes nostros
in uiam pacis. [*] puer autem crescebat et confortabatur
spiritu et erat in desertis usque in diem ostensionis
suae ad Israhel. [*] factum est autem in diebus illis,
exiit edictum a Caesare Augusto, ut describeretur
uniuersus orbis. [*] haec descriptio prima facta est sub
praeside Syriae Quirino. [*] et ibant omnes, ut profiterentur
singuli in suam ciuitatem. [*] ascendit autem et
Ioseph a Galilaea de ciuitate Nazareth in Iudaeam
ciuitatem Dauid, quae uocatur Bethleem, eo quod [*] [*]
esset de domo et familia Dauid, [*] ut profiteretur cum
Maria desponsata sibi uxore praegnante. [*] factum est
autem, cum essent ibi, impleti sunt dies eius ut
pareret, [*] et peperit filium suum primogenitum et
pannis eum inuoluit et reclinauit in praesepi, quia
non erat eis locus in diuersorio. [*] et pastores erant in
regione eadem uigilantes et custodientes uigilias
noctis super gregem suum. [*] et ecce angelus domini
stetit iuxta illos, et claritas dei circum fulsit illos,
et timuerunt timore magno. [*] et dixit illis angelus:
nolite timere; ecce enim euangelizo uobis gaudium
magnum, quod erit omni populo, [*] quia natus est
uobis hodie saluator qui est Christus dominus in
ciuitate Dauid. [*] et hoc uobis signum: inuenietis infantem
pannis inuolutum et positum in praesepi. [*] et
subito facta est cum angelo multitudo militiae caelestis
laudantium deum et dicentium: [*] gloria in
altissimis deo et in terra pax in hominibus bonae
uoluntatis. [*] et factum est, ut discesserunt ab eis
angeli in caelum, pastores loquebantur ad inuicem:
transeamus usque Bethleem et uideamus hoc uerbum, [*] [*]
quod factum est, quod dominus ostendit nobis. [*] et
uenerunt festinantes et inuenerunt Mariam et Ioseph
et infantem positum in praesepi. [*] uidentes autem
cognouerunt de uerbo quod dictum erat illis de puero
hoc. [*] et omnes qui audierunt mirati sunt et de his
quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. [*] Maria autem
conseruabat omnia uerba haec -conferens in corde
suo. [*] et reuersi sunt pastores glorificantes et laudantes
deum in omnibus quae audierant et uiderant,
sicut dictum est ad illos. [*] et posteaquam consummati
sunt dies octo, ut circumcideretur, uocatum est
nomen eius Iesus, quod uocatum est ab angelo, priusquam
in utero conciperetur. [*] ecce magi ab oriente
uenerunt Hierosolymam [*] dicentes: ubi est qui natus
est rex Iudaeorum? uidimus enim stellam eius in
oriente et uenimus adorare eum. [*] audiens autem
Herodes rex turbatus est et omnis Hierosolyma cum
illo. [*] et congregans omnes principes sacerdotum et
scribas populi, sciscitabatur ab eis, ubi Christus nasceretur.
[*] at illi dixerunt ei: in Bethleem Iudae; sic [*] [*]
enim scriptum est per prophetam: [*] et tu Bethleem
terra Iuda, nequaquam minima es in principibus
Iuda; ex te enim exiet dux, qui reget populum meum
Israhel. [*] tunc Herodes clam uocatis magis diligenter
inquisiuit ab eis tempus stellae, quae apparuit eis.
[*] et mittens illos in Bethleem dixit: ite et interrogate
diligenter de puero, et cum inueneritis, renuntiate
mihi, ut et ego ueniens adorem eum. [*] qui cum audissent
regem, abierunt. et ecce stella, quam uiderant
in oriente, antecedebat eos, usque dum ueniens staret
supra ubi erat puer. [*] uidentes autem stellam
gauisi sunt gaudio magno ualde. [*] et in intrantes domum
inuenerunt puerum cum Maria matre eius et procidentes
adorauerunt eum et apertis thensauris suis
optulerunt ei munera, aurum, thus et murram. [*] et
responso accepto in somnis, ne redirent ad Herodem,
per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. [*] qui
cum recessissent, [*] posteaquam impleti sunt dies
purgationis eius, secundum legem Moysi tulerunt
illum in Hierusalem, ut sisterent eum domino, [*] [*]
[*] sicut scriptum est in lege domini: quia omne masculinum
adaperiens uuluam sanctum domino uocabitur,
[*] et ut darent hostiam secundum quod dictum
est in lege domini par turturum aut duos pullos
columbarum. [*] et ecce homo erat in Hierusalem, cui
nomen Symeon, et homo iste iustus et timoratus
expectans consolationem Israhel, et spiritus sanctus
erat in eo. [*] et responsum acceperat ab spiritu sancto
non uisurum se mortem, nisi prius uideret Christum
domini. [*] et uenit in spiritu in templum. et cum inducerent
puerum Iesum parentes eius, ut facerent
secundum consuetudinem legis pro eo, [*] et ipse accepit
eum in amplexus suos et benedixit deum et dixit:
[*] nunc dimittis seruum tuum, domine, secundum uerbum
tuum in pace, [*] quia uiderunt oculi mei salutare
tuum, [*] quod parasti ante faciem omnium populorum,
[*] lumen ad reuelationem gentium et gloriam plebis
tuae Israhel. [*] et erat pater eius et mater mirantes
super his quae dicebantur de illo. [*] et benedixit illos
Symeon et dixit ad Mariam matrem eius: ecce positus
est hic in ruinam et resurrectionem multorum in
Israhel et in signum, cui contradicetur, [*] et tuam ipsius
animam pertransiet gladius, ut reuelentur ex multis
cordibus cogitationes. [*] et erat Anna prophetissa filia
Fanuhel de tribu Aser. haec processerat in diebus [*] [*]
multis et uixerat cum uiro suo annis septem a uirginitate
sua, [*] et haec uidua usque ad annos octoginta
quattuor, quae non discedebat de templo ieiuniis et
orationibus seruiens nocte ac die. [*] et haec ipsa hora
superueniens confitebatur domino et loquebatur de
illo omnibus qui expectabant redemptionem Hierusalem.
[*] et ut perfecerunt omnia secundum legem domini,
[*] ecce angelus domini apparuit in somnis Ioseph
dicens: surge et accipe puerum et matrem eius et
fuge in Aegyptum et esto ibi, usque dum dicam tibi;
futurum est enim, ut Herodes quaerat puerum ad
perdendum eum. [*] qui consurgens accepit puerum et
matrem eius nocte et recessit in Aegyptum. [*] et erat
ibi usque ad obitum Herodis, ut adimpleretur quod
dictum est a domino per prophetam dicentem: ex
Aegypto uocaui filium meum. [*] tunc Herodes uidens
quoniam inlusus esset a magis iratus est ualde et
mittens occidit omnes pueros qui erant in Bethleem
et in omnibus finibus eius a bimatu et infra secundum
tempus, quod exquisierat a magis. [*] tunc adimpletum
est quod dictum est per Hieremian prophetam
dicentem: [*] uox in Rama audita est, ploratus et [*] [*]
ululatus multus, Rachel plorans filios suos et noluit
consolari quia non sunt. [*] defuncto autem Herode
ecce apparuit angelus domini in somnis Ioseph in
Aegypto [*] dicens: surge et accipe puerum et matrem
eius et uade in terram Israhel; defuncti sunt enim
qui quaerebant animam pueri. [*] qui surgens accepit
puerum et matrem eius et uenit in terram Israhel.
[*] audiens autem, quod Archelaus regnaret in Iudaea
pro Herode patre suo, timuit illo ire. et admonitus in
somnis secessit in partes Galilaeae. [*] et ueniens habitauit
in ciuitate quae dicitur Nazareth, ut adimpleretur
quod dictum est per prophetas: quoniam Nazareus
uocabitur. [*] puer autem crescebat et confortabatur
plenus sapientia, et gratia dei erat in illo. [*] et ibant
parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die
sollemni paschae. [*] et cum factus esset annorum duodecim,
ascendentibus illis in Hierosolymam secundum
consuetudinem diei festi. [*] consummatisque diebus
cum redirent, remansit puer Iesus in Hierusalem et
non cognouerunt parentes eius. [*] existimantes autem
illum esse in comitatu uenerunt iter diei et requirebant
eum inter cognatos et notos. [*] et non inuenientes
regressi sunt in Hierusalem requirentes eum. [*] et [*] [*]
factum est, post triduum inuenerunt illum in templo
sedentem in medio doctorum audientem illos et interrogantem
illos. [*] stupebant autem omnes qui eum
audiebant super prudentia et\'responsis eius. [*] et uidentes
admirati sunt. et dixit mater eius ad illum:
fili, quid fecisti nobis sic? ecce pater tuus et ego
dolentes quaerebamus te. [*] et ait ad illos: quid est
quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his quae
patris mei sunt oportet me esse? [*] et ipsi non intellexerunt
uerbum, quod locutus est ad illos. [*] et descendit
cum eis et uenit Nazareth et erat subditus
illis. et mater eius conseruabat omnia uerba haec in
corde suo. et Iesus proficiebat sapientia, aetate et
gratia apud deum et homines.

Iam hinc de praedicatione Iohannis narrari incipit, quam
omnes quattuor commemorant. nam et Mattheus post illa
uerba, quae ultima eius posui, ubi commemorauit ex propheta
testimonium: [*] quoniam Nazoreus uocabitur, sequitur et
adiungit: [*] in diebus autem illis uenit Iohannes baptista
praedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui
nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit,
hinc euangelii sumsit initium, id est a Iohannis praedicatione. [*] [*] [*] [*]
sic enim exorsus est: [*] initium euangelii Iesu Christi
filii dei, [*] sicut scriptum est in Esaia propheta: ecce
mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit
uiam tuam. [*] uox clamantis in deserto: parate
uiam domini, rectas facite semitas eius. [*] fuit Iohannes
in deserto baptizans et praedicans baptismum paenitentiae
in remissionem peccatorum, et cetera. et
Lucas post uerba, ubi ait: [*] et Iesus proficiebat sapientia,
aetate et gratia apud deum et homines, de Iohannis
praedicatione iam sequitur dicens: [*] anno autem quinto
decimo imperii Tiberii Caesaris procurante Pontio
Pilato Iudaeam, tetrarcha autem Galilaeae Herode,
Philippo autem fratre eius tetrarcha Itureae et Traconitidis
regionis et Lysania Abillianae tetrarcha,
[*] sub principibus sacerdotum Anna et Caifa factum est
uerbum domini super Iohannem filium Zachariae in
deserto, et cetera. Iohannes quoque apostolus in euangelistis [*] [*]
quattuor eminentissimus, posteaquam dixit de uerbo dei, qui
est ipse filius ante omnia saecula creaturae, quia omnia per
ipsum facta sunt, intulit continuo de Iohannis praedicatione
ac testimonio dicens: fuit homo missus a deo, cui nomen
erat Iohannes. unde iam uidendum est de ipso Iohanne
quattuor euangelistarum narrationes quemadmodum non inter
se discordent, non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut
exigatur quod modo fecimus de primordiis nati ex Maria
Christi, quemadmodum inter se Mattheus Lucasque consentiant,
ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes
tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet
uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum
ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me
factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat
unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic
factum esse perspexerit.

Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de
baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus
autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in
deserto Iudaeae. Marcus non dixit (in illis diebus\'. quia
nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus
intellegeretur dicere, si diceret (in illis diebus\'. Lucas autem per
potestates terrenas significantius ipsa tempora expressit [*] [*] [*]

praedicationis uel baptismi Iohannis dicens: [*] anno autem quinto
decimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio
Pilato ludaeam, tetrarcha autem Galilaeae Herode,
Philippo autem fratre eius tetrarcha Itureae et Traconitidis
regionis et Lysania Abillianae tetrarcha,
[*] sub principibus sacerdotum Anna et Caifa, factum
est uerbum domini super Iohannem Zachariae filium
in deserto. nec tamen intellegere debemus hos dies, id est
hoc tempus harum potestatum, significasse Mattheum, cum
diceret in illis diebus, sed in multo longioris temporis
spatio uoluisse accipi quod ait in illis diebus. mox enim
ut narrauit regressum de Aegypto Christum mortuo Herode,
quod utique tempore infantiae uel pueritiae eius factum est, ut
possit constare quod Lucas de illo, cum duodecim annorum
esset, gestum narrauit in templo Hierusalem, cum ergo infantem
uel puerum ex Aegypto reuocatum commemorasset,
Mattheus continuo intulit: in diebus autem illis uenit
Iohannes baptista, non utique tantummodo pueritiae illius
dies insinuans, sed omnes dies ab eius natiuitate usque ad [*] [*]
tempus, quo praedicare et baptizare coepit Iohannes, quo iam
tempore Christi aetas iuuenilis inuenitur, quia coaeui erant
ipse et Iohannes et triginta ferme annorum narratur fuisse,
cum ab illo baptizatus esset.

Sed plane de Herode solet mouere nonnullos, quod
Lucas narrauit in diebus baptismi Iohannis Herodem fuisse
tetrarchen Galilaeae, quando etiam dominus iuuenis baptizatus
est, Mattheus autem mortuo Herode dicit puerum legum ab
Aegypto remeasse, quod utrumque uerum esse non potest,
nisi duo fuisse intellegantur Herodes. quod cum fieri potuisse
nemo nesciat, qua caecitate insaniant, qui procliuiores sunt
ad calumniandum euangelicae ueritati quam paululum consideratiores,
ut duos homines eodem uocabulo appellatos intellegant!
cuius rei exemplis plena sunt omnia. nam iste posterior Herodes
prioris Herodis filius fuisse perhibetur, sicut Archelaus, quem
Mattheus in Iudaeae regnum patri mortuo successisse commemorat,
sicut Philippus, quem fratrem tetrarchae Herodis et
ipsum Itureae tetrarcham Lucas insinuat. rex enim fuit Herodes
ille, qui quaerebat animam pueri Christi, Herodes autem alius , [*] [*]
filius eius non rex, sed tetrarcha dictus est, quod nomen Graecum
a parte regni quarta inditum resonat.