De Consensu Evangelistarum (2.22-2.26)

VIIII. An forte et hoc mouet, quomodo dicat Mattheus
propterea cum puero Iesu parentes eius isse in Galilaeam, quia
metu Archelai ire in Iudaeam noluerunt, cum propterea magis [*] [*]

isse in Galilaeam uideantur, quia ciuitas eorum erat Nazareth
Galilaeae, sicut Lucas non tacuit. sed intellegendum est, ubi
angelus in somnis in Aegypto dixit ad Ioseph: surge et
accipe puerum et matrem eius et uade in terram
Israhel, sic intellectum esse primo a Ioseph, ut putaret
iussum se esse pergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi
potuit terra Israhel — porro autem posteaquam conperit
illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit obicere se illi
periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et
Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel
incolebat. quamquam et alio modo solui possit haec quaestio.
quia potuit uideri parentibus Christi cum puero, de quo talia
per angelica responsa cognouerant, non esse habitandum nisi
in Hierusalem, ubi erat templum domini, et propterea redeuntes
ex Aegypto illuc eos ituros fuisse et illic habitaturos, nisi
Archelai praesentia terrerentur. neque enim diuinitus iubebantur
ibi habitare, ut de Archelao quod timebant deberent contemnere.

An et hoc aliquis dicit: quomodo ergo, sicut Lucas
narrat, ibant parentes eius per omnes annos pueritiae Christi
in Hierusalem, si Archelai timore illuc prohibebantur accedere?
hoc mihi dissoluere non esset difficile, nec si aliquis euangelistarum
expressisset, quamdiu ibi regnaret Archelaus. fieri
enim poterat, ut per diem festum inter tam ingentem turbam [*] [*]
latenter ascenderent mox reuersuri, ubi tamen aliis diebus
habitare metuerent, ut nec sollemnitate praetermissa essent
inreligiosi nec continua mansione conspicui. cum uero etiam
de regno Archelai, quam fuerit diuturnum, omnes tacuerint,
iste quoque intellectus patet, ut quod Lucas dicit per omnes
annos eos ascendere solitos in Hierusalem tunc accipiamus
factitatum, cum iam non timeretur Archelaus. quod si Archelai
regnum aliquanto diuturnius ulla praeter euangelium prodit
historia, cui fides habenda uideatur, illud quod superius dixi
suffecerit, quod ita timebant parentes pueri habitationem in
Hierusalem, ut tamen propter dei timorem festiuitatem
sollemnem non praetermitterent, in qua latere facillime possent.
neque enim incredibile est captatis temporibus oportunis uel
dierum uel horarum accedere homines ad ea loca, in quibus
esse formidant.

XI. Hinc etiam illa soluitur quaestio, si aliquem monet,
cum iam sollicitus esset ille maior Herodes perculsus magorum
nuntio, quod rex Iudaeorum natus fuisset, quomodo potuerint
conpletis diebus purgationis matris eius tuto cum illo ascendere
in templum, ut fierent circa eum secundum legem domini
quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam illum
unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem
illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus
expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post [*] [*]

tam multos dies se sensit inlusum, ut transacto tempore purgationis
matris eius et peracta circa infantem sollemnitate
primogenitorum in templo Hierusalem, post etiam profectionem
eorum in Aegyptum in mentem illi uenerit quaerere animam
pueri et necare tot paruulos, si hoc ergo mouet, omitto dicere,
quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit et
per plurimos dies ab illa intentione uel auerti omnino uel
inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc
potuerit accidere, quas tamen multas et magnas esse potuisse
nemo ita rerum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut
dubitet. cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia
terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu falsa, ut qui
regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum
timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum
terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in aliis
proxime cauendis potius occuparet? ut ergo haec omittam,
illud dico, posteaquam nihil Herodi magi renuntiauerunt, eum
credere potuisse illos fallacis stellae uisione deceptos, posteaquam
non inuenerunt quem natum putauerant, erubuisse ad
se redire adque ita eum timore depulso ab inquirendo ac persequendo
puero quieuisse. cum ergo post purgationem matris
eius in Hierusalem cum illo uenissent et ea gesta essent in [*]
templo quae a Luca narrantur, quia uerba Symeonis et Annae
de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant
praedicari, ad pristinam intentionem reuocatura erant animum
regis, admonitus per somnium Ioseph cum infante et matre
eius fugit in Aegyptum. deinde diuulgatis rebus, quae in
templo factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit
inlusum ac deinde ad Christi mortem cupiens peruenire multos
infantes, sicut Mattheus narrat, occidit.

XII. Mattheus ergo de Iohanne ita contexit: [*] in diebus
autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto
Iudaeae [*] et dicens: paenitentiam agite, adpropinquauit
enim regnum caelorum. [*] hic est enim qui dictus
est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis
in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas
eius. Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium
esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consequentia
ex eodem propheta Lucas comrnemorauit, cum de baptista
Iohanne narraret. Iohannes autem euangelista ipsum Iohannem
baptistam de se ipso idem testimonium Esaiae protulisse
commemorat, sicut nunc Mattheus dixit quaedam Iohannis
uerba, quae alii non dixerunt. praedicans, inquit, in deserto [*] [*]

Iudaeae et dicens: paenitentiam agite, adpropinquauit
enim regnum caelorum. haec uerba Iohannis alii praetermiserunt.
iam uero quod sequitur Mattheus et adiungit:
hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam
dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam
domini, rectas facite semitas eius, ambigue positum
est, nec elucet, utrum ex persona sua idem Mattheus hoc
commemorauerit, an adhuc uerba eiusdem Iohannis secutus
adiunxerit, ut totum hoc Iohannes dixisse intellegatur: paenitentiam
agite, adpropinquauit enim regnum caelorum.
hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam, et
cetera. neque enim hoc mouere debet, quia non ait (ego sum
enim qui dictus sum per Esaiam prophetam\', sed ait hic est
enim qui dictus est. solet quippe esse talis locutio et
ipsorum euangelistarum Matthei et Iohannis. nam et Mattheus
dixit: inuenit hominem sedentem in teloneo, nec dixit
\'inuenit me\', et Iohannes: hic est, inquit, discipulus, qui
testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus
quia uerum est testimonium eius, non dixit \'ego
sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse
saepissime dicit filius hominis aut filius dei, et non dicit
\'ego\', et: oportebat, inquit, Christum pati et resurgere [*] [*]
tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo et
Iohannes baptista, cum dixisset: agite paenitentiam, adpropinquauit
enim regnum caelorum, de se ipso adiungere
quae sequuntur hic est enim qui dictus est per
Esaiam prophetam, et cetera, ut post uerba eius Mattheus
ita narrationem contexat: ipse autem Iohannes habebat
uestimentum de pilis camelorum, et cetera. quod si ita
est, non mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso,
sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in
deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam.
de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens:
ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis
camelorum et zonam pelliciam circa lumbos suos.
esca autem eius erat lucustae et mel siluestre. hoc
et Marcus dicit paene totidem uerbis, ceteri autem duo tacent.

Sequitur ergo Mattheus et dicit: [*] tunc exibat ad eum
Hierosolyma et omnis Iudaea et omnis regio circa
Iordanen [*] et baptizabantur in Iordane ab eo confitentes
peccata sua. [*] uidens autem multos Pharisaeorum et [*] [*]

Sadducaeorum uenientes ad baptismum suum dixit
eis: progenies uiperarum, quis demonstrauit uobis
fugere ab ira futura? [*] facite ergo fructum dignum
paenitentiae [*] et ne uelitis dicere intra uos: patrem
habemus Abraham; dico enim uobis, quia potest deus
de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. [*] iam enim
securis ad radicem arborum posita est; omnis ergo
arbor, quae non facit fructum bonum, exciditur et in
ignem mittitur. [*] ego quidem uos baptizo in aqua in
paenitentiam; qui autem post me uenturus est fortior
me est, cuius non sum dignus calciamenta portare;
ipse uos baptizabit in spiritu sancto et igni, [*] cuius
uentilabrum in manu sua et permundabit aream suam
et congregabit triticum suum in horreum, paleas
autem conburet igni inextinguibili. haec omnia dicit et
Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid
uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur,
uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis
dicere intra uos: patrem habemus Abraham, ille autem [*] [*]
et ne coeperitis dicere: patrem habemus Abraham, iste
ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam, ille
interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis
respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus
paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus
suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit
respondisse ego quidem aqua baptizo uos, non dixit (in
paenitentiam\'. deinde Mattheus: qui autem, inquit, post me
uenturus est fortior me est, ille uero: uenit autem,
inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit,
dignus calciamenta portare, ille autem: cuius non sum
dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod
et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum
habitum et uictum eius secutus ait: [*] et praedicabat dicens:
[*] uenit fortior me post me, cuius non sum dignus
procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius.
[*] ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos
spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod
addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque,
quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut
enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos
baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non [*] [*]
addidit sancto, sicut Mattheus dixit in spiritu sancto et igni.
his tribus adtestatur Iohannes euangelista, cum dicit: Iohannes
testimonium perhibet de ipso et clamat dicens:
hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factus
est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc
dixisse, quando eum illi dixisse commemorant, repetisse autem
et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem
dixi: qui post me uenit.