Arnobii adversus nationes Libri VII (7.40-7.41)

Sed neque illud aeque nos negabimus scire, temporibus
quondam ciuitatis et reipublicae duris, uel quae lues infesta
faciebat continua populum contage conficiens, uel quae hostes
ualidi et ad periculum libertatis auferendae proeliorum prosperitate
iam proximi, iussis et monitis

uatum transmarinis:
ex gentibus quosdam deos accitos magnificisque honoratos
templis et luis sedasse flagrantiam et uiribus hostium fractis
frequentissime triumphatum et auctos imperii fines innumerasque
prouincias sub leges uestri cecidisse dominatus. sed neque
hoc nostram conscientiam fugit lectum et positum, ictum cum
esset Capitolium fulmine multaque in hoc alia, Iouis etiam
simulacrum, sublimi quod in culmine stabat, suis esse ab sedibus
prouolutum. responsum deinde ab haruspicibus editum,
res scaeuas tristissimasque portendi ab incendiis, caedibus, ab
legum interitu et ab iuris occasu, maxime tamen ab domesticis
hostibus atque ab impia coniuratorum manu. sed flecti
haec posse, immo aliter publicari scelerata non posse consilia,
nisi Iuppiter rursus altiore in culmine figeretur orientalem
conuersus ad cardinem radiisque oppositus solis. adfuisse dicto
fidem: nam subrecto culmine conuersoque ad solem signo patuisse
res abditas et reserata in maleficia uindicatum.

Habent quidem miraculi speciem — quinimmo habere creduntur
— cuncta ista quae dicta sunt, si ita ut sunt prompta humanum
ueniant ad auditum, nec diffitemur inesse his quiddam,
quod in prima positum quemadmodum dicitur fronte perstringere
aures possit et ueritatis similitudine circumuenire. ceterum
si penitus intueri res factas, personas et personarum uolueris
uoluntates, nihil esse reperies diis dignum et, quod saepe iam
dictum est, quod ad huius nominis speciem dignitatemque
referatur. quis est enim primum qui deum illum fuisse credat,
qui currentibus frustra delectaretur

eculeis auocarique se [*] [*] [*] [*]
genere hoc ludicri iucundissimum duceret? immo illum fuisse
quis est qui adsentiatur Iouem, quem deum principem dicitis
et rerum quaecumque sunt conditorem, qui spectatum proficisceretur
e caelo cantherios de uelocitate certantes, replicantes
gyros septem, et quos dissimiles ipse corporum esse in mobilitate
uoluisset, eos tamen gauderet transire, transiri, pronos et
cernuos ruere, cum curribus resupinos uerti, trahi alios, cruribus
et claudicare praefractis, et ineptias nugis et crudelitatibus
mixtas summis in uoluptatibus habuisset quas homo
quiuis lautus nec ad studium plenae grauitatis ac ponderis
eruditus puerilia duceret atque aspernaretur ut ludicra? quis
est, inquam, qui credat, repetamus ut assidue hanc uocem,
generis eum fuisse diuini, qui, quoniam ludis actus per circi
est spatium meritorum poenas et supplicia redditurus, ira eiacerbatus
ardesceret seseque ad uices adcingeret ultionis? si
enim nocens seruus atque illa fuerat animaduersione puniendus:
qui debuit Iuppiter indignatione aliqua commoueri, cum ageretur
iniuste nihil, immo cum nocens caput poenis conuenientibus
plecteretur? sin autem inmunis ab scelere neque ulli obnoxius
crimini: uitiosi praesulis ipse fuit in causa, cui cum
subuenire potuisset, non fecit, immo ipse quaesiuit et pati
quod inprobabat et ab aliis poenas suae permissionis exigere.
et cur laesum deinde illo se questus est et pronuntiauit in
praesule, quia crucis ad poenas per circi actus est medium
uirgis dilaceratus et flagris?