Arnobii adversus nationes Libri VII (7.42-7.43)

et quid ex hoc facto labis potuit
et foeditatis ecfluere, quod aut circum faceret minus purum
aut Iouem contaminatum, cum per exigua. momenta, per puncta
tot in orbe conspiceret milia mortis in generibus uariis et
cruciatibus interire diuersis? ante, inquit, est actus, ludi quam [*]

inciperent confici. si sacrilego pectore religionisque contemptu,
est ut ignoscere debeamus Ioui indignanti se spretum nec
circensibus propriis sollicitiorem adhibitam curam, sin autem
errore uel casu latens illud non est animaduersum et cognitum
uitium, n\'onne fuerat rectum Iouique conueniens, ut humanis
ignosceret lapsibus et inprudentiae caecitatem ueniali
concessione donaret? sed uindicanda res fuit. et post haec
aliquis fuisse illum deum credet, qui puerilis incuriam ludicri
ciuitatis ultus est et persecutus interitu, grauitatis ac ponderis ,
aut ullius habuisse constantiae firmitatem, qui ut sibi ex integro
uoluptatis in gaudia curreretur, uenenatam in perniciem
aeris haustus uertit et pestilentiae morbo stragem mortalitatis
indixit? si ludorum exhibitor magistratus minus curauit ediscere,
quisnam esset illo die circi actus per medium, contractaque
est ex hoc culpa, quid infelix commeruerat populus, ut
aliena delicta capitis sui dissolueret poenis pestilentibusque
contagiis crudeliter expelleretur e uita? immo quid feminarum
genus, quas ab negotiis publicis condicio fragilitatis excepit,
quid adultae uirgines, quid puerculi fecere pusiones, quid
denique adhuc parui nutricum sub alimonia constituti, ut in
eos inmitteretur par et una saeuitia priusque acerbitatem
mortis quam dulcedinem aliquam perciperent luminis?

si sibi
Iuppiter ludos scrupulosius fieri restituique quaerebat, si fideliter
reddere suam populo sanitatem nec malum quod fecerat
prorogari ulterius et augeri, nonne rectius fuerat, consulem
ut ad ipsum ueniret, sacerdotum ad aliquem publicorum,
pontificem maximum aut ad flaminem suum Dialem eique per
somnium et praesulis uitium et funesti causam temporis indicaret?
quae fuerat ratio, ut ruri hominem suetum, obscuritate [*] [*]

incognitum nominis, urbanarum inscium rerum, quid sit praesul
fortasse nescientem, uoluntatis suae deligeret nuntium et eipetitae
satisfactionis auctorem? quem si utique sciebat, diuinus
modo si fuerat, tergiuersatorem in obsequio futurum,
nonne fuerat pronius et deo conueniens, mentem hominis uertere
et parendi subicere uoluntatem quam uias adgredi saeuiotes
et latrocinii ritu sine ulla passim ratione saeuire? si
enim rusticus senior inexpeditus in rebus obeundis cunctabatur
in re iussa causis superioribus retardatus, quid infelices
eius commeruerant liberi, ut in eos ira et indignatio uerteretur
offensasque alterius luminis sui spoliatione pensarent? et
quisquam est hominum qui fuisse illum deum credat tam iniustum,
tam impium nec mortalium saltem constituta seruantem,
apud quos netas haberetur magnum, alterum pro
altero plecti et aliena delicta aliorum crucibus uindicare?
sed et ipsum fecit pestilitatis saeuitia comprehendi. nonne
ergo praestantius, quinimmo aequius fuerat, si hoc esse uidebatur
faciendum, ut ab ipso patre terror cohercitionis inciperet,
apud quem causa tanti fuerat motus et in oboedientia cessatio,
quam in eius dolorem uim liberis facere et innoxias urere atque
abolere personas? quaenam illa saeuitia, crudelitas fuit quae
tanta, ut extincta subole intestinis periculis post territaret
patrem? quod iamdudum si facere id est loco priore uoluisset,
nec germanitas conficeretur innoxia et uoluntas numinis cognosceretur
offensa. at enim conpleto adnuntiationis officio statim
morbus euanuit et sanitati homo est continuo restitutus. et
quid habet admirationis res ista, si malum quod inspirauerat
rettudit seseque inani ostentatione iactauit? quodsi penitus res
pendas, magis illa crudelitas quam beneficium salutis fuit, siquidem
hominem miserum et interire post filios cupientem [*]
non gaudia seruauit ad uitae sed ut suam solitudinem disceret
et orbitatis cruciamenta sentiret.