De Anima (6)

Haec Platonici subtilitate potius quam ueritate conturbant.
omne, inquiunt, corpus aut animale sit necesse est aut inanimale.
et si quidem inanimale est, extrinsecus mouebitur, si
uero\'animale, intrinsecus. anima autem nec extrinsecus mouebitur,
ut quae non sit inanimalis, nec intrinsecus, ut quae
ipsa potius moueat corpus. itaque non uideri eam corpus,
quae non corporalium forma ex aliqua regione moueatur. ad
hoc nos mirabimur incongruentiam primo definitionis prouocantis
ad ea quae in animam non conueniunt. non enim potest anima
animale corpus dici aut inanimale, cum ipsa sit quae aut
faciat corpus animale, si adsit, aut inanimale, si absit ab illo.
itaque quod facit non potest esse ipsa, ut dicatur animale uel
inanimale. anima enim dicitur substantiae suae nomine.
quodsi non capit animale corpus dici aut inanimale, quod est
anima, quomodo prouocabitur ad animalium et inanimalium
corporum formam? dehinc si corporis est moueri extrinsecus
ab aliquo, ostendimus autem supra moueri animam et ab alio,
cum uaticinatur, cum furit, utique extrinsecus, quia ab alio,
merito quod mouebitur extrinsecus ab alio secundum exempli [*] [*] [*] [*]

propositionem corpus adagnoscam. iam uero si ab alio moueri
corporis est, quanto magis mouere aliud? anima autem mouet
corpus, et conatus eius extrinsecus foris parent. ab illa est
enim impingi et pedes in incessum et manus in contactum et
oculos in conspectum et linguam in effatum, uelut sigillaria
motu superficiem intus agitante. unde haec uis incorporali
animae, unde uacuae rei solida propellere? sed quomodo diuisi
uidentur in homine sensus corporales et intellectuales?
corporalium aiunt rerum qualitates, ut terrae, ut ignis, corporalibus
sensibus renuntiari, ut tactui, ut uisui, incorporalium
uero intellectualibus conueniri, ut benignitatis, ut malignitatis.
itaque incorporalem esse animam constat, cuius qualitates non
corporalibus, sed intellectualibus sensibus comprehendantur.
plane, si non huius definitionis gradum exclusero. ecce enim
incorporalia ostendo corporalibus sensibus subici, sonum auditui,
colorem conspectui, odorem odoratui, quorum exemplo etiam
anima corpori accedit, ne dicas idcirco ea per corporales renuntiari
sensus quia corporalibus accedant. igitur si constat
incorporalia quoque a corporalibus comprehendi, cur non et
anima, quae corporalis, ab incorporalibus renuntietur? certe
definitio exclusa sit. de insignioribus argumentationibus erit
etiam illa, quod omne corpus corporalibus ali iudicant, animam
uero ut incorporalem incorporalibus, sapientiae scilicet studiis.
sed nec hic gradus stabit etiam Sorano methodicae medicinae
instructissimo auctore respondente animam corporalibus quoque
ali, denique deficientem eam cibo plerumque fulciri. quidni?
quo adempto in totum dilabitur ex corpore. ita etiam ipse
Soranus plenissime super anima commentatus quatuor uoluminibus
et cum omnibus philosophorum sententiis expertus
corporalem animae substantiam uindicat, etsi illam immortalitate
fraudauit. non enim omnium est credere quod Christianorum [*]
est. sicut ergo Soranus ipse rebus ostendit animam corporalibus
ali, perinde et philosophus exhibeat illam incorporalibus
pasci. sed nemo umquam cunctanti de exitu animae mulsam
aquam de eloquio Platonis infudit aut micas de minutiloquio
Aristotelis infersit? quid autem facient tot ac tantae animae
rupicum et barbarorum, quibus alimenta sapientiae desunt, et
tamen indocta prudentia pollent et sine academiis et porticibus
Atticis et carceribus Socratis, denique ieiunantes a philosophia
nihilominus uiuunt? non enim substantiae ipsi alimenta
proficiunt studiorum uel disciplinae, quia nec opimiorem
animam efficiunt, sed ornatiorem. bene autem quod et artes
Stoici corporales affirmant. adeo sic quoque anima corporalis,
si et artibus ali creditur. sed enormis intentio philosophiae
solet plerumque nec prospicere pro pedibus. sic Thales
in puteum. solet et sententias suas non intellegendo ualetudinis
corruptelam suspicari. sic Chrysippus ad elleborum.
tale aliquid opinor ei accidit, cum duo in unum corpora negauit,
alienato a prospectu et recogitatu praegnantum, quae
non singula cotidie corpora, sed et bina et terna in unius
uteri ambitu perferunt. inuenitur etiam in iure ciuili Graeca
quaedam quinionem enixa filiorum, semel omnium mater, unici
fetus parens multiplex, unici uteri puerpera numerosa, quae
tot stipata corporibus, paene dixerim populo, sextum ipsa corpus
fuit. uniuersa condicio testabitur corpora de corporibus processura
iam illic esse unde procedunt. secundum sit necesse
est quod ex alio est. nihil porro ex alio est nisi dum gignitur;
sed tunc duo sunt. [*] [*]