De Anima (18)

Conuertor ad intellectualium partem, quemadmodum illam
Plato a corporalibus separatam haereticis commendauerit agnitionem
ante mortem consecutus. ait enim in Phaedone: quid
tum erga ipsam prudentiae possessionem? utrumne
impedimentum erit corpus, an non, si quis illud socium
assumpserit in quaestionem? tale quid dico,
habetne ueritatem aliquam uisio et auditio hominibus,
an non? an non etiam poetae haec nobis semper obmussant,
quod neque audiamus certum neque uideamus?
meminerat scilicet et Epicharmi comici: animus cernit,
animus audit, reliqua surda et caeca sunt. itaque
rursus illum ergo ait supersapere qui mente maxime sapiat,
neque uisionem proponens neque ullum eiusmodi sensum [*] [*]
trahens animo, sed ipsa mente sincera utens in recogitando
ad capiendum sincerum quodque rerum, segressus potissimum
ab oculis et auribus et, quod dicendum sit, a toto corpore,
ut turbante et non permittente animae possidere ueritatem
atque prudentiam, quando communicat. uidemus igitur aduersus
sensus corporales aliam portendi paraturam, ut multo
idoniorem, uires scilicet animae, intellectum operantes eius ue-.
ritatis, cuius res non sint coram nec subiaceant corporalibus
sensibus, sed absint longe a communi conscientia in arcano
et in superioribus et apud ipsum deum. uult enim Plato esse
quasdam substantias inuisibiles, incorporales, supermundiales,
diuinas et aeternas, quas appellat ideas, id est formas, exempla
et causas naturalium istorum manifestorum et subiacentium
corporalibus sensibus, et illas quidem esse ueritates, haec autem
imagines earum. relucentne iam haeretica semina Gnosticorum
et Valentinianorum? hinc enim arripiunt differentiam corporalium
sensuum et intellectualium uirium, quam etiam parabolae
decem uirginum adtemperant, ut quinque stultae sensus
corporales figurauerint, stultos uidelicet quia deceptui faciles,
sapientes autem intellectualium uirium notam expresserint, sapientium
scilicet, quia contingentium ueritatem illam arcanam
et supernam et apud pleroma constitutam, haereticarum idearum
sacramenta. hoc enim sunt et Aeones et genealogiae
illorum. itaque et sensum diuidunt ex intellectualibus quidem a
spiritali suo semine, sensualibus uero ab animali, quia spiritalia
nullo modo capiat, et illius quidem esse inuisibilia, huius
uero uisibilia et humilia et temporalia, quae sensu conueniantur
in imaginibus constituta. ob haec ergo praestruximus neque
animum aliud quid esse quam animae suggestum et structum,
neque spiritum extraneum quid quam quod et ipsa per flatum,
ceterum accessioni deputandum quod aut deus postea aut [*]
diabolus adspirarit. et nunc ad differentiam sensualium et intellectualium
non aliud admittimus quam rerum diuersitates,
corporalium et spiritalium, uisibilium et inuisibilium, publicatarum
et arcanarum, quod illae sensui, istae intellectui attribuantur,
apud animam tamen et istis et illis obsequio deputatis,
quae perinde per corpus corporalia sentiat quemadmodum
per animum incorporalia intellegat, saluo eo ut etiam sentiat
dum intellegit. non enim et sentire intellegere est et intellegere
sentire est? aut quid erit sensus, nisi eius rei quae sentitur
intellectus? quid erit intellectus, nisi eius rei quae intellegitur
sensus? unde ista tormenta cruciandae simplicitatis
et suspendendae ueritatis? quis mihi exhibebit sensum non
intellegentem quod sentit aut intellectum non sentientem quod
intellegit, ut probet alterum sine altero posse? si corporalia
quidem sentiuntur, incorporalia uero intelleguntur, rerum genera
diuersa sunt, non domicilia sensus et intellectus, id est non
anima et animus. denique a quo sentiuntur corporalia? si ab
animo, ergo iam et sensualis est animus, non tantum intellectualis,
nam dum intellegit, sentit, quia si non sentit, nec intellegit:
si uero ab anima corporalia sentiuntur, iam ergo et
intellectualis est uis animae, non tantum sensualis, nam dum
sentit, intellegit, quia si non intellegit, nec sentit. perinde a
quo intelleguntur incorporalia? si ab animo, ubi erit anima?
si ab anima, ubi erit animus? quae enim distant, abesse inuicem
debent, cum suis muneribus operantur. putabis quidem
abesse animum ab anima, si quando animo ita afficimur ut nesciamus
nos uidisse quid uel audisse, quia alibi fuerit animus.
adeo contendam immo ipsam animam nec uidisse nec audisse,
quia alibi fuerit cum sua ui, id est animo. nam et cum dementit [*]
homo, anima dementit non peregrinante, sed conpatiente tunc
animo. ceterum animae principaliter casus est. hoc inde firmatur,
quod anima digressa nec animus in homine inueniatur;
ita illam ubique sequitur, a qua nec in fine subremanet. cum
uero sequitur, et addicitur, proinde intellectus animae addicitur
quam sequitur animus, cui addicitur intellectus. sit
nunc et potior sensu intellectus et potior cognitor sacramentorum,
dummodo et ipse propria uis animae, quod et sensus.
nihil mea interest, nisi cum idcirco praefertur sensui intellectus,
ut ex hoc quoque separatior habeatur quo potior affirmatur.
tunc mihi post differentiam etiam praelatio retundenda est peruenturo
usque ad potioris dei persuasionem. sed de deo suo
quoque campo experiemur cum haereticis. nunc de anima titulus
et de intellectu non insidiose praeferendo locus. nam
etsi potiora sunt quae intellectu attinguntur ut spiritalia
quam quae sensu ut corporalia, rerum erit praelatio, sublimiorum
scilicet aduersus humiliores, non intellectus aduersus
sensum. quomodo enim praeferatur sensui intellectus, a quo
informatur ad cognitionem ueritatum? si enim ueritates per
imagines apprehenduntur, id est inuisibilia per uisibilia noscuntur,
quia et apostolus nobis scribit: inuisibilia enim
eius a conditione mundi de factitamentis intellecta
uisuntur, et Plato haereticis: facies occultorum ea quae
apparent, et necesse est omnino hunc mundum imaginem
quandam esse alterius alicuius, ecquid ibi uidetur intellectus
duce uti sensu et auctore et principali fundamento nec sine
illo ueritates posse contingi? quomodo ergo potior erit eo per
quem est, quo eget, cui debet totum, quod attingit? ita
utrumque concluditur, neque praeferendum sensui intellectum, [*] [*]
per quem enim quid constat, inferius ipso est, neque separandum
a sensu, per quod enim quid est, cum ipso est.