De Anima (17)

Contingit nos illorum etiam quinque sensuum quaestio,
quos in primis litteris discimus, quoniam et hinc aliquid haereticis
procuratur. uisus est et auditus et odoratus et gustus et
tactus. horum fidem Academici durius damnant, secundum quosdam
et Heraclitus et Diocles et Empedocles; certe Plato in Timaeo
inrationalem pronuntians sensualitatem et opinioni coinplicitam.
itaque mendacium uisui obicitur, quod remos in aqua inflexos
uel infractos adseuerat aduersus conscientiam integritatis, quod
turrem quadrangulatam de longinquo rotundam persuadeat,
quod aequalissimam porticum angustiorem in ultimo infamet,
quod caelum tanta sublimitate suspensum mari iungat. perinde
auditus fallaciae reus, ut cum caeleste murmur putamus et
plaustrum est, uel tonitru meditante pro certo de plaustro
credimus sonitum. sic et odoratus et gustus arguuntur, siquidem
eadem unguenta eademque uina posteriore quoque usu
depretiantur. sic et tactus reprehenditur, siquidem eadem pauimenta
manibus asperiora, pedibus leuiora creduntur, et in
lauacris idem calidae lacus feruentissimus primo, dehinc temperatissimus
renuntiatur. adeo, inquiunt, sic quoque fallimur
sensibus, dum sententias uertimus. moderantius Stoici non
omnem sensum nec semper de mendacio onerant. Epicurei
constantius parem omnibus atque perpetuam defendunt ueritatem,

sed alia uia. non enim sensum mentiri, sed [*] [*] [*]
opinionem. sensum enim pati, non opinari; animam enim opinari.
absciderunt et opinionem a sensu et sensum ab anima.
et unde opinio, si non a sensu? denique nisi uisus rotundam
senserit turrem, nulla opinio rotunditatis. et unde sensus, si
non ab anima? denique corpus anima corpus carebit et sensu.
ita et sensus ex anima est et opinio ex sensu et anima totum.
ceterum optime proponetur esse utique aliquid quod efficiat
aliter quid a sensibus renuntiari quam sit in rebus. porro si
potest id renuntiari quod non sit in rebus, cur non perinde
possit per id renuntiari quod non sit in sensibus, sed in eis
rationibus quae interueniant suo nomine? atque adeo licebit
eas recognosci. nam ut in aqua remus inflexus uel infractus
appareat, aqua in causa est; denique extra aquam integer
uisui remus. teneritas autem substantiae illius, qua speculum
ex lumine efficitur, prout icta seu mota est, ita et imaginem
uibrans euertit lineam recti. item ut turris habitus eludat,
interualli condicio compellit in aperto; aequalitas enim circumfusi
aeris pari luce uestiens angulos oblitterat lineas. sic et
uniformitas porticus acuitur in fine, dum acies in concluso stipata
illic tenuatur, quo et extenditur. sic et caelum mari
unitur, ubi uisio absumitur, quae quamdiu uiget, tamdiu diuidit.
auditum uero quid aliud decipiet quam sonorum similitudo?
et si postea minus spirat unguentum et minus sapit
uinum et minus lacus feruet, in omnibus ferme prima uis tota
est. ceterum de scabro ac leui merito manus ac pedes tenera
scilicet et callosa membra dissentiunt. igitur hoc modo nulla
sensuum frustratio causa carebit. quodsi causae fallunt sensus
et per sensus opiniones, iam nec in sensibus constituenda fallacia
est, qui causas secuntur, nec in opinionibus, quae a sensibus
diriguntur sequentibus causas. qui insaniunt, alios in
aliis uident, ut Orestes matrem in sorore, et Aiax Ulixen in
armento, ut Athamas et Agaue in filiis bestias. oculisne hoc
mendacium exprobrabis, an furiis ? qui redundantia fellis [*]
amara sunt, amara sunt omnia. num ergo gustui praeuaricationem
exprobrabis an ualetudini? omnes itaque sensus euertuntur
uel circumueniuntur ad tempus, ut proprietate fallaciae careant.
immo iam ne ipsis quidem causis adscribendum est fallaciae
elogium. si enim ratione haec accidunt, ratio fallacia perhiberi
non meretur. quod sic fieri oportet, mendacium non est.
itaque si et ipsae causae infamia liberantur, quanto magis
sensus, quibus iam et causae libere praeeunt, cum hinc potissimum
et ueritas et fides et integritas sensibus uindicanda sit,
quod non aliter renuntient, quam quod illa ratio mandauit,
quae efficiat aliter quid a sensibus renuntiari quam sit in rebus.
quid agis, Academia procacissima? totum uitae statum euertis,
omnem naturae ordinem turbas, ipsius dei prouidentiam excaecas,
qui cunctis operibus suis intellegendis colendis dispensandis
fruendisque fallaces et mendaces dominos praefecerit
sensus. an non istis uniuersa condicio subministratur? an
non per istos secunda quoque mundo instructio accessit, tot
artes, tot ingenia, tot studia negotia officia commercia remedia
consilia solacia uictus cultus ornatusque, omnia? totum uitae
saporem condierunt, dum per hos sensus solus omnium homo.
animal rationale dinoscitur intellegentiae et scientiae capax, et
ipsius Academiae. sed enim Plato, ne quod testimonium sensibus
signet, propterea et in Phaedro ex Socratis persona negat
se cognoscere posse semet ipsum, ut monet Delphica inscriptio,
et in Theaeteto adimit sibi scire atque sentire, et in Phaedro
post mortem differt sententiam, ueritatis postumam scilicet; et
tamen nondum mortuus philosophabatur. non licet, non licet [*] [*] nobis in dubium sensus istos deuocare, ne et in Christo de
fide eorum deliberetur, ne forte dicatur quod falso satanan
prospectarit de caelo praecipitatum aut falso uocem patris
audierit de ipso testificatam aut deceptus sit, cum Petri socrum
tetigit, aut alium postea unguenti senserit spiritum, quod in
sepulturam suam acceptauit, alium postea uini saporem, quod
in sanguinis sui memoriam consecrauit. sic enim et Marcion
phantasma eum maluit credere totius corporis in illo dedignatus
ueritatem. atquin ne in apostolis quidem eius ludificata
natura est. fidelis fuit et uisus et auditus in monte, fidelis
et gustus uini illius, licet aquae ante, in nuptiis Galilaeae,
fidelis et tactus exinde creduli Thomae. recita Iohannis testationem:
quod uidimus, inquit, quod audiuimus, oculis
nostris uidimus, et manus nostrae contrectauerunt,
de sermone uitae. falsa utique testatio, si oculorum et
aurium et manuum sensus natura mentitur.