De Anima (19)

Sed ne illi quidem praetereundi qui uel modico temporis
uiduant animam intellectu. perinde enim uiam sternunt
postea inducendi eius sicut et animi, a quo scilicet proueniat
intellectus. uolunt infantiam sola anima contineri, qua tantummodo
uiuat, non ut pariter sapiat, quia nec omnia sapiant
quae uiuant. denique arbores uiuere nec tamen sapere secundum
Aristotelen, et si quis alius substantiam animalem in uniuersa
communicat. quae apud nos in homine priuata res est,
non modo ut dei opus, quod et cetera, sed ut dei flatus, quod
haec sola quam dicimus cum omni instructu suo nasci. et si
ad arbores prouocamur, amplectemur exemplum, siquidem et
illis necdum arbusculis, sed stipitibus adhuc et surculis etiamnunc,
simul de scrobibus oriuntur, inest propria uis animae.
uerum pro temporis ratione remoratur coalescens et coadolescens
robori suo, donec aetas adimpleat habitum, quo natura
fungatur. aut unde mox illis et frutices inoculantur et folia
formantur et germina inflantur et flosculi inornantur et suci
condiuntur, si non in ipsis omnis paratura generis quiescit et
partibus promota grandescit? inde igitur et sapiunt unde uiuunt,
tam uiuendi quam sapiendi proprietate, et quidem ab infantia
et ipsae sua. uideo enim et uitem adhuc teneram et inpuberem
intellegentem tamen iam opera sua et uolentem alicui
adhaerere, cui innixa et innexa proficiat. denique non expectata
rustica disciplina, sine arundine, sine ceruo, si quid attigerit,
ultro ambibit, et quidem uiriosius amplexabitur de suo ingenio
quam de tuo arbitrio. properat esse secura. uideo et
ederas, quantum uelis premas, statim ad superna conari et
nullo praeeunte suspendi, quod malint parietibus inuehi textili [*] [*] silua quam humi teri uoluntaria iniuria. contra quibus de
aedificio male est, ut crescendo recedunt, ut refugiunt? sentias
ramos aliorsum destinatos, et animationem arboris de diuortio
parietis intellegas; contenta sua est paruitate, quam ex primordio
prouidentissimi fruticis edidicit, timens etiam ruinam.
has ego sapientias et scientias arborum cur non contendam?
uiuant ut philosophi uolunt, sapiant ut philosophi nolunt, intellegat
infantia ligni, quo magis hominis? cuius anima uelut
surculus quidam ex matrice Adam in propaginem deducta et
genitalibus feminae foueis commendata cum omni sua paratura
pullulauit tam intellectu quam et sensu? mentior, si non statim
infans, ut uitam uagitu salutauit, hoc ipsum se testatur sensisse
atque intellexisse quod natus est, omnes simul ibidem
dedicans sensus, et luce uisum et sono auditum et umore
gustum et aere odoratum et terra tactum. ita prima illa uox
de primis sensuum uocibus et de primis intellectuum pulsibus
cogitur. plus est quod de prospectu lacrimabilis uitae quidam
augurem incommodorum uocem illam flebilem interpretantur,
quo etiam praesciens habenda sit ab ingressu natiuitatis, nedum
intellegens. exinde et matrem spiritu probat et nutricem spiritu
examinat et gerulam spiritu agnoscit fugiens extranea ubera et
recusans ignota cubilia, neminem appetens nisi ex usu. unde
illi iudicium nouitatis et moris, si non sapit? unde illi et
offendi et demulceri, si non intellegit? mirum satis ut infantia
naturaliter animosa sit non habens animum et naturaliter
affectiosa sit non habens intellectum. at enim Christus ex ore [*]
lactantium et paruulorum experiendo laudem nec pueritiam nec
infantiam hebetes pronuntiauit, quarum altera cum suffragio
occurrens testimonium ei potuit offerre, altera pro ipso trucidata
utique eum sensit.