De Anima (10)

Pertinet ad statum fidei simplicem animam determinare
secundum Platonem, id est uniformem, dumtaxat substantiae
nomine. uiderint artes et disciplinae, uiderint et haereses.
quidam enim uolunt aliam illi substantiam naturalem inesse
spiritum, quasi aliud sit uiuere, quod uenit ab anima, aliud
spirare, quod fiat a spiritu. nam et animalibus non omnibus
utrumque adesse. pleraque enim uiuere solummodo, non etiam
spirare, eo quod non habeant organa spiritus, pulmones et arterias.
quale est autem in examinatione humanae animae culicis
atque formicae argumenta respicere, quando et uitalia pro
cuiusque generis dispositione omnibus propria animalibus temperauerit
artifex deus, ut nulla inde

coniectura captanda sit?
nam neque homo, si pulmonibus et arteriis structus est, idcirco
aliunde spirabit, aliunde uiuet, neque formica, si membris
huiusmodi caret, idcirco. negabitur spirare, quasi solummodo
uiuens. cui uero tantum patuit in dei opera, ut alicui haec
deesse praesumpserit? Herophilus ille medicus aut lanius,
qui sexcentos exsecuit, ut naturam scrutaretur, qui hominem [*] . odiit, ut nosset, nescio an omnia interna eius liquido explorarit,
ipsa morte mutante quae uixerant, et morte non simplici,
sed ipsa inter artificia exsectionis errante. philosophi pro
certo renuntiauerunt culicibus et formicis et tineis deesse pulmones
et arterias. dic mihi, inspector curiosissime, oculos
habent ad uidendum? atquin et pergunt quo uolunt et uitant
et appetunt quae uidendo sciunt: designa oculos, denota pupulas.
sed et exedunt tineae: demonstra mandibulas, deprome
genuinos. sed et personant culices, ne in tenebris quidem
aurium caeci: tubam pariter et hiantiam oris illius ostende.
quoduis animal unius licet puncti aliquo alatur necesse est:
exhibe pabuli transmittendi, decoquendi defaecandique membra.
quid ergo dicemus? si per haec uiuitur, erunt haec in omnibus
utique quae uiuent, etsi non uidentur, etsi non apprehenduntur
pro mediocritate. hoc magis credas, si deum recogites
tantum artificem in modicis quantum et in maximis. si uero
non putas capere tam minuta corpuscula dei ingenium, sic
quoque magnificentiam eius agnoscas, quod modicis animalibus
sine necessariis membris nihilominus uiuere instruxerit saluo
etiam uisu sine oculis et esu sine denticulis et digestu sine
alueis, quemadmodum et incedunt quaedam sine pedibus manante
impetu, quod angues, et insurgente conatu, quod uermes,
et spumante reptatu, quod limaces. ita et spirari cur non
putes sine pulmonum follibus et sine fistulis arteriarum, ut
pro magno amplectaris argumento idcirco animae humanae spiritum
accedere, quia sint quae spiritu careant, et idcirco ea
spiritu carere, quia de flaturalibus artibus structa non sint?
uiuere sine spiritu existimas aliquid, spirare sine pulmonibus
non putas? quid est, oro te, spirare? flatum, opinor, ex se-.
metipso agere. quid est non uiuere? flatum, opinor, ex [*]
semetipso non agere. hoc enim respondere debebo, si non idem
est spirare quod uiuere. sed mortui erit non agere flatum:
ergo uiuentis est agere flatum. sed et spirantis est agere
flatum: ergo et spirare uiuentis est. utrumque si sine anima
decurrere potuisset, non fuisset animae spirare, sed solummodo
uiuere. at enim uiuere spirare est et spirare uiuere est. ergo
totum hoc et spirare et uiuere eius est cuius et uiuere, id est
animae. denique si separas spiritum et animam, separa et
opera. agant in discreto aliquid ambo, seorsum anima, seorsum
spiritus; anima sine spiritu uiuat, spiritus sine anima
spiret; alterum relinquat corpora, alterum remaneat, mors et
\'uita conueniant. si enim duo sunt anima et spiritus, diuidi
possunt, ut diuisione eorum alterius discedentis, alterius inmanentis,
mortis et uitae concursus eueniat. sed nullo modo
eueniet: ergo duo non erunt, quae diuidi non possunt, quae
diuidi possent, si duo fuissent. sed licet et duo esse concreta.
sed non erunt concreta, si aliud est uiuere, aliud spirare.
distinguunt substantias opera. et quanto nunc firmius est ut
unum credas, cum distantiam non das ut ipsa sit anima spiritus,
dum ipsius est spirare cuius et uiuere? quid enim,
si diem aliud haberi uelis, aliud lucem, quae accedat diei,
cum dies ipsa lux sit? plane erunt et alia genera lucis, ut
ex ignium ministerio. erunt enim et aliae spiritus species,
ut ex deo, ut ex diabolo. ita cum de anima et spiritu agitur,
ipsa erit anima spiritus, sicut ipsa dies lux. ipsum est enim
quid per quod est quid.