Excerpta ex Operibus Augustini (99-103)

LXXXIIII. VTRVM SECVNDO IACOB LAPIDEM OLEO PERFVDERIT AN SE- CVNDO COMMEMOBATVM SIT. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM.

Ascendit autem deus ab eo loco, ubi locutus est
cum eo. et statuit Iacob titulum in loco, in quo
locutus est cum eo, titulum lapideum. et libauit
super eum libamen et infudit super illum oleum
et uocauit Iacob nomen loci, in quo locutus est
cum eo illic deus, Bethel. iterum factum est hoc loco
quod factum fuerat, an iterum commemoratum est P sed quodlibet
horum sit, super lapidem libauit Iacob, non lapidi libauit:
non ergo sicut idolatrae solent aras ante lapides constituere
et tamquam dis libare lapidibus.

LXXXV. QVAESTIONEM, QVOD XII FILII IACOB COMPVTENTVR NONDVM NATO BENIAMIN, SOLVIT PER TROPVM SVNECDOCE. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM DE GENESI.

Quod duodecim filii computantur Israhel et dicitur: hi
sunt filii Israhel, qui nati sunt in Mesopotamia,
cum Beniamin postea longe natus sit, cum iam transissent
Bethel et appropinquarent Bethlem. [*] [*] [*] [*]

Expositio.

Nulla est facilior solutio quaestionis huius, quam ut per
synecdocen accipiatur. ubi enim pars maior est aut potior,
solet eius nomine etiam illud comprehendi quod ad ipsum
nomen non pertinet. sicut ad duodecim apostolos iam non
pertinebat ludas, qui etiam mortuus fuit cum dominus resurrexit
a mortuis, et tamen ipsius duodenarii numeri nomen
apostolus in epistula sua tenuit, ubi ait eum apparuisse illis
duodecim. cum articulo enim hoc graeci codices habent, ut
non possint intellegi quicumque duodecim, sed illi in eo
numero insignes. eo modo locutionis puto et illud a domino
dictum: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex
uobis diabolus est, ut non ad electionem etiam ipse pertinere
uideatur. non enim facile inuenitur electorum nomen
in malo, nisi quando mali eliguntur a malis. quod si putauerimus
et illum electum, ut per eius traditionem domini
passio compleretur, id est malitiam eius ad aliquid electam
bene utente deo etiam malis, illud attendamus ubi ait: non
de omnibus uobis dico; ego scio quos elegi; ubi declarat
ad electionem non pertinere nisi bonos. ac per hoc
illud quod dictum est: ego uos duodecim elegi, per
synecdocen dictum est, ut nomine maioris meliorisque partis
etiam illud complecteretur quod ad ipsum nomen non pertinet.
hic modus est in hoc eodem libro, ubi Emmor pro filio suo
Sychem, ut acciperet Dinam filiam Iacob, exiit loqui cum
eodem Iacob, et uenerunt etiam filii eius, qui absentes erant,
et ad omnes dicit Emmor: Sychem filius meus elegit
animo filiam uestram; date ergo illi eam uxorem. [*] [*]

quia enim potior erat patris persona, per synecdocen filiam
uestram dicens etiam fratres tenuit hoc nomine, quorum
non erat filia. hinc est et illud: curre ad oues et accipe
mihi inde duos hedos; simul enim pascebantur oues et
hedi, et quia potiores sunt oues, earum nomine etiam caprarum
pecus complexus est. sic quia potior erat numerus undecim
filiorum Iacob, qui nati fuerant in Mesopotamia, ipsorum
commemoratione scriptura complexa est etiam Beniamin, qui
non erat ibi natus, et dictum est: hi sunt filii Iacob,
qui facti sunt ei in Mesopotamia Syriae.

LXXXVI. VTRVM IN INFERNVM MALI TANTVM AN ETIAM BONI MORTVI DESCENDERE SOLEANT. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM.

Et noluit consolari dicens: quoniam descendam
ad filium meum lugens in infernum. solet esse magna
quaestio, quomodo intellegatur infernus, utrum illuc mali
tantum an etiam boni mortui descendere soleant. si ergo
tantum mali, quomodo iste ad filium suum se dicit lugentem
uelle descendere? non enim in poenis inferni eum esse credit.
an perturbati et dolentis uerba sunt, mala sua etiam hinc
exaggerantis?

[ITEM DE INFERNO. EX LIBRO QVAESTIONVM NVMERORVM.

Et descenderunt ipsi et omnia, quaecumque sunt [*]
eis, uiuentes ad inferos. notandum secundum locum ter-
0 [*] [*] [*]

rae nunc dictos esse inferos, hoc est in inferioribus terrae
partibus. uarie quippe in scripturis et sub intellectu multiplici,
sicut rerum, de quibus agitur, sensus exigit, nomen
ponitur inferorum et maxime in mortuis hoc accipi solet. sed
quoniam istos uiuentes dictum est ad inferos descendisse, et
ipsa narratione quid factum fuerit satis apparet; manifestum
est, ut dixi, inferiores terrae partes inferorum uocabulo nuncupatas
in comparatione huius superioris terrae, in cuius facie
uiuitur; sicut in comparatione caeli superioris, ubi sanctorum
demoratio est angelorum, peccantes angelos in huius aeris
detrusos caligine scriptura dicit tamquam carceribus inferi
puniendos reseruari. si enim deus, inquit, angelis peccantibus
non pepercit, sed carceribus caliginis
inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos reseruari,
cum apostolus Paulus principem potestatis aeris
diabolum dicat, qui operatur in filiis diffidentiae.

ITEM DE EADEM RE. EX PSALMO LXXXV.

[*] Et eruisti animam meam ex inferno inferiori.
quid dicimus fratres? hoc si non uobis tamquam certus exposuero,
ne suscenseatis; homo sum enim et quantum conici
datur de scripturis sanctis, tantum audeo dicere, nihil ex me.
infernum nec ego expertus sum adhuc nec uos. et fortassis
alia uia erit et non per infernum erit. incerta sunt haec.
uerum quia dicit scriptura, cui contradici non potest: eruisti
animam meam ex inferno inferiore, intellegimus tamquam
duo inferna esse, superius et inferius. nam unde infernum
inferius, nisi quia est infernum superius? aliud non
diceretur infernum nisi in comparatione illius superioris partis.
uidetur ergo, fratres, esse habitatio quaedam caelestis angelorum:
ibi gloria ineffabilium gaudiorum, ibi immortalitas
et incorruptio, ibi omnia secundum dei donum et gratiam [*] [*]

permanentia. illa pars rerum superna est. si ergo illa
superna est, haec terrena, ubi caro et sanguis, ubi corruptibilitas,
ubi natiuitas (et mortalitas), ubi decessio atque
successio, ubi mutabilitas et inconstantia, ubi timores,
cupiditates, horrores, laetitiae incertae, spes fragilis, caduca
substantia, puto, quia omnis ista pars non potest comparari
illi caelo, de quo loquebar paulo ante. si ergo illi parti haec
pars non comparatur, illa superna est, haec inferna. et post
mortem quo hinc, nisi sit infernum inferius hoc inferno, in
quo sumus in carne et ista mortalitate? corpus enim mortuum
est, ait apostolus, propter peccatum. ergo et hic
sunt mortui, ut non mireris quia infernum dicitur, si mortuis
abundat. non enim ait: "corpus moriturum est" sed: corpus
mortuum est. adhuc habet uitam utique corpus nostrum;
et tamen comparatum corpori illi, quod futurum est qualia
sunt angelorum corpora, inuenitur corpus hominis mortuum,
quamuis adhuc habens animam. sed rursus ab hoc inferno,
id est ab hac parte inferni, est aliud inferius, quo eunt
mortui; unde uoluit deus eruere animas nostras etiam illuc
mittendo filium suum. etenim, fratres, propter ista duo inferna
missus est filius dei undique liberans; ad hoc infernum
missus est nascendo, ad illud moriendo. propterea uox eius
est in illo psalmo, non quoquam homine coniciente, sed apostolo
exponente, ubi ait: quoniam non derelinques animam
meam in inferno. ergo aut ipsius uox est et hic:
eruisti animam meam ex inferno inferiore, aut nostra
uox per ipsum Christum dominum nostrum, quia ideo ille
peruenit usque ad infernum, ne nos remaneremus in inferno.

Aliam etiam opinionem dicam. fortassis enim apud ipsos
inferos est aliqua pars inferior, quo truduntur impii, qui
plurimum peccauerunt. etenim apud inferos utrum in locis
quibusdam iam fuisset Abraham non satis possumus definire. [*] [*]

nondum enim dominus uenerat ad infernum, ut erueret inde
omnium sanctorum praecedentium animas; et tamen Abraham
in requie ibi erat. et quidam diues cum torqueretur apud inferos,
cum uideret Abraham, leuauit oculos. non eum posset
leuatis oculis uidere, nisi ille esset superius, ille inferius. et
quid ei respondit Abraham, cum diceret: pater Abraham,
mitte Lazarum ut intinguat digitum suum et stillet
in linguam meam, quoniam crucior in hac
flamma? fili, ait, memento quia percepisti bona in
uita tua, Lazarus autem mala; nunc autem hic
requiescit, tu uero torqueris. et super haec, ait,
inter uos et nos chaos magnum firmatum est, ut
nec nos possimus uenire ad uos nec inde aliquis
uenire ad nos. ergo inter ista fortasse duo inferna, quorum
in uno quieuerunt animae iustorum, in altero torquentur
animae impiorum, attendens quidam orans hic, iam hic in
corpore Christi positus et orans in uoce Christi, eruisse deum
animam suam ab inferno inferiore dixit, quia liberauit se a
talibus peccatis, per quae posset deduci ad tormenta inferni
inferioris. quemadmodum si medicus uideat tibi imminentem
aegritudinem forte ex aliquo labore et dicat: "parce tibi, sic
te tracta; requiesce, his cibis utere; nam si non feceris,
aegrotabis"; tu autem si feceris et saluus fueris, recte dicis
medico: "liberasti me ab aegritudine", non in qua iam eras,
sed in qua futurus eras. nescio quis habens causam molestam
mittendus erat in carcerem. uenit alius, defendit eum;
gratias agens quid dicit? "eruisti animam meam de carcere".
suspendendus erat debitor; solutum est pro eo; liberatus dicitur
de suspendio. in his omnibus non erant. sed quia talibus
meritis agebantur et, nisi subuentum esset, ibi essent, inde
se recte dicunt liberari quo per liberatores suos non sunt [*] [*]
permissi perduci. ergo, fratres, siue illud siue illud sit, hic me
scrutatorem uerbi dei, non temerarium affirmatorem teneatis.
et eruisti animam meam ex inferno inferiore.]

LXXXVII. QVOD IN GENESI TERTIO INSINVETVR SPIRITVS SANCTVS. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM DE GENESI.

Numquid inuenimus hominem talem, qui habeat
spiritum dei in se? ecce iam, nisi fallor, tertio insinuatur
nobis in hoc libro spiritus sanctus, id est spiritus dei. primo,
ubi dictum est: spiritus dei super aquam; secundo, ubi
dixit deus: non permanebit spiritus meus in hominibus
istis, propter quod carnes sunt; et tertio nunc,
quod Pharao dicit de Ioseph, esse in illo spiritum dei. nondum
tamen legimus spiritum sanctum.

LXXXVIII. QVOMODO INTELLEGENDVM SIT TOT ANIMAS EXISSE DE FEMO- REBVS IACOB. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM.

Quod dicit scriptura tot animas peperisse Liam uel tot aut
tot animas exisse de femoribus Iacob, uidendum est quid hinc
respondeatur eis qui hoc testimonio confirmare nituntur a
parentibus simul animas cum corporibus propagari. animas
enim dictas pro hominibus a parte totum significante locutione
nullus ambigit. sed quomodo ipsam partem, ex qua
totum commemoratum est, hoc est animam, cuius nomine [*] [*]

totus homo significatus est, alienemus ab eo quod dictum est:
exierunt de femoribus eius, ut carnes tantum ex illo
natas, quamuis solae animae nominentur, accipiamus, quaerendi
sunt locutionum modi secundum scripturas.