Excerpta ex Operibus Augustini (296-300)

CCLXXI. QVOD VNA EADEMQVE BES PER SIMILITVDINEM POSSIT ET IN BONAM PARTEM ACCIPI ET IN MALAM. EX EODEM LIBRO III.

Sed quoniam multis modis res similes apparent, non putemus
esse praescriptum ut quod aliquo loco res aliqua per similitudinem
significauerit, hoc eam semper significare credamus. nam et [*] [*]

in uituperatione posuit fermentum dominus, cum diceret: cauete
a fermento Pharisaeorum, et in laude, cum diceret simile
esse regnum caelorum mulieri, quae abscondit fermentum in
tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. huius
igitur uarietatis obseruatio duas habet formas; sic enim aliud
atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria aut tantummodo
diuersa significent. contraria scilicet, cum alias in
bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur» sicut
hoc est quod de fermento supra diximus. tale est etiam, quod
leo aigO-iifcat Christum ubi dicitur: uicit leo de tribu Iuda,
significat et diabolum ubi scriptum est: aduersarius uester
d\\. bolus tamquam leo rugiena circuit, quaerens quam
deuoret. ita serpens ia bono est: astuti ut şerpentea,
in malo autem: serpens Euam seduxit astutia sua.
in bono panis: ego sum panis uiuus, qui de caelo descendi,.
in malo panis: panes occultos libenter edite;
sic e.t alia plurima. et haec quidem quae commemoraui
minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia
commemorari non nisi manifesta debuerunt. sunt autem quae
incertum., sit in quam partem accipi debeant, sicut: calix in
quam domini uini meri plenus est mixto. incertum
estnim, utrum iram dei significet non usque ad nouissimam
poenam id est usque ad faecem, an potius gratiam scripturarum
a Iudaeis ad gentes transeuntem, quia inclinauit ex hoc
in hoc, remanentibus apud Iudaeos obseruationibus, quas carnaliter
sapiunt, quia faex eius non est exinanita. [*] [*]

CCLXXII. DE REBVS, QVAE NON IN CONTRARIA, SED TANTVM IN DIVEВU SIQVIFICATIONE PONVNTVR. EX EODEM LIBRO III.

Cum uero res eadem non in contraria, sed tantum in diuersa
significatione ponitur, illud est in exemplo, quod aqua et populum significat, sicut in Apocalypsi legimus, et spiritum
sanctum, unde est illud: flumina aquae uiuae fluent de
uentre eius, et si quid aliud atque aliud pro locis, in quibus
ponitur, aqua significare intellegitur. sic et aliae res,
non singulae, sed unaquaeque earum non solum duo aliqua diuersa
sed etiam nonnumquam multa significat pro loco sententiae,
sicut posita reperitur. -

Vbi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo
in locis intellegantur obscuris. neque enim melius potest intellegi
quod dictum est deo: apprehende arma et scutum
et exsurge in adiutorium mihi, quam ex loco illo, ubi
legitur: domine, ut scuto bonae uoluntatis tuae coronasti
nos. nec tamen ita, ut iam ubicumque scutum pro
aliquo munimento positum legerimus non accipiamus nisi
bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei.
in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere.
nec rursus ideo debemus in annis huiusce
modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio
loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam
fidei et caritatis. [*] [*]

Quando autem ex eisdem scripturae uerbis non unum aliquid,
sed duo uel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille
qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati
ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id
tamen eo conante qui diuina scrutatur eloquia, ut ad uoluntatem
perueniatur auctoris, per quem scripturam illam sanctus
operatus est spiritus, siue hoc assequatur siue aliam sententiam
de illis uerbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat,
testimonium habens a quocumque alio loco diuinorum eloquiorum.
ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae intellegere
uolumus, et ipsam sententiam forsitan uidit, et certe dei
spiritus, qui per eum haec operatus est, etiam ipsam occursuram
lectori uel auditori sine dubitatione praeuidit, immo
ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam
quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus
prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis,
quos alia non minus diuina contestantia faciant approbari?

Vbi autem talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum
scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat, ut
ratione reddita manifestus appareat, etiam si ille cuius uerba
intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo
periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius
ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus,
aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam,
aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis
atque adhibitis testibus terminetur. [*]

CCLXXIII. DB WODIS LOCVTJONVM, QVOBVM CX)GWTI(QVEM NECBSSARLUI DICIT SCRIPTVRARVM (XMCVRITPATEBVS DISSOLVENDJS. EX EODEM HBRQ m.

Sciant autem litterati modis omnibus locutionis, quos grammatici
graeco nomine tropos uocant, auctores nostros usos fuisse
multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere
qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen
tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque
scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic
eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere
uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam
superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum
necessaria cognitione disserui. nam litterae, a quibus
ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras
uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem,
qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non
solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina
in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola.
quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte.
cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos
audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti
sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora
uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces
nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit.
qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros [*]

persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui
propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant;
sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed
ironia pronuntiatione indicat quid uelit intellegi, ut cum
dicimus homini mala facienti: "res bonas facis"; antiphrasis
uero ut contraria significet, non uoce pronuntiantis efficitur,
sed aut uerba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut
appellatur lucus, quod minime luceat, aut consueuit aliquid
ita dici, quamuis dicatur etiam non e contrario, uelut cum
quaerimus accipere etiam quod ibi non est et respondetur
nobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario
intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia
bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino
sciens, qui sint uel qui uocentur hi tropi P quorum cognitio
propterea scripturarum ambiguitatibus dissoluendis est necessaria,
quia, cum sensus, ad proprietatem uerborum si accipiatur,
absurdus est, quaerendum est utique, ne forte illo uel
illo tropo dictum sit quod non intellegimus. et sic pleraque
inuenta sunt quae latebant.

CCLXXIIII. DE SEPTEM TVCONH REGVLIS, QVIBVS AD INTELLEGENDAS SCBIPTVRAS STVDIOSOS DICIT PLVRIMVM ADIWARI. EX EODEM LIBRO DE DOCTRINA CHRISTIANA In.

Prima "de domino et eius corpore" est. in qua scientes aliquando
capitis et corporis, id est Christi et ecclesiae, unam
personam nobis intimari — neque enim frustra dictum est [*] [*] [*]

fidelibus: ergo Abrahae semen estis, cum sit unum
semen Abrahae, quod est Christus — non haesitemus, quando
a capite ad corpus uel a corpore transitur ad caput, et tamen
non receditur ab una eademque persona. una enim persona
loquitur dicens: sicut sponso imposuit mihi mitram,
et sicut sponsam ornauit me ornamento, et tamen
quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo,
quid ecclesiae conueniat, utique intellegendum est.

Secunda est "de domini corpore bipertito". quod quidem non
ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod
cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini
corpore uero atque permixto" aut" uero atque simulato" uel quid
aliud, quia non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae
non cum illo esse dicendi sunt, quamuis in eius uideantur
esse ecclesia. unde poterat ista regula et sic appellari, ut dice
retur: "de permixta ecclesia". quae regula intellectorem uigilantem
requirit, quando scriptura, cum ad alios iam loquatur,
tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de
ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum.
que corpus propter temporariam commixtionem et communionem
sacramentorum. ad hoc pertinet in Cantico canticorum: fusca
sum et speciosa ut tabernacula Cedar, ut pelles
Salomonis. non enim ait: fusca fui ut tabernacula Cedar
et speciosa sum ut pelles Salomonis, sed utrumque
se esse dixit propter temporalem unitatem intra una retia piscium [*] [*]

bonorum et malorum. tabernacula enim Cedar ad Ismahelem
pertinent, qui non erit heres cum filie liberae. itaque cum
de bona parte dicat deus: ducam caecos in uiam, quam
non nouerunt, et semitas, quas non nouerunt, calcabunt,
et faciam illis tenebras in lucem et praua
in directum. haec uerba faciam et non derelinquam
eos, mox de alia parte, quae mala permixta est, dicit: ipsi
autem conuersi sunt retro, quamuis alii iam significentur
his uerbis. sed quoniam nunc in uno sunt, tamquam de ipsis
loquitur de quibus loquebatur. non tamen semper in uno
erunt: ipse est quippe ille seruus commemoratus in euangelio,
cuius dominus, cum uenerit, diuidet eum et partem eius cum
hypocritis ponet.

Tertia regula est "de promissis et lege". quae alio modo dici
potest "de spiritu et littera", sicut eam nos appellauimus, cum
de hac re librum scriberemus. potest etiam sic dici: "de gratia\'
et mandato". haec autem magis mihi uidetur magna quaestio
quam regula, quae soluendis quaestionibus adhibenda est.
haec est, quam non intellegentes Pelagiani uel condiderunt
suam haeresem uel auxerunt. laborauit in ea disserenda Tyconius
bene, sed non plene. disputans enim de fide et operibus
opera nobis dixit a deo dari merito fidei, ipsam uero fidem
sic esse a nobis, ut nobis non sit a deo, nec attendit apostolum
dicentem: pax fratribus et caritas cum fide a
deo patre et domino Iesu Christo. sed non erat expertus
hanc haeresem, quae nostro tempore exorta multum nos, ut
gratiam dei, quae per dominum nostrum Iesum Christum est,
aduersus eam defenderemus, exercuit et secundum id quod ait
apostolus: oportet haereses esse, ut probati manifesti
fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque [*] [*] [*]

reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium
minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit,
etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram
unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est:
uobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum
credatis, uerum etiam ut patiamini pro eo. unde quis
dubitet utrumque esse dei donum, qui fideliter atque intellegenter
audit utrumque donatum? plura sunt et alia testimonia,
quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem
atque alibi saepissime ista egimus.

Quarta Tyconii ista regula est "do specie et genere". sic
enim eam uocat, uolens intellegi speciem partem, genus autem
totum, cuius ea pars est, quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque
ciuitas pars est utique uniuersitatis gentium. hanc ille
uocat speciem, genus autem omnes gentes. neque hic es
discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur,
qui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant
eadem ratio est, si non de unaquaque ciuitate, sed de unaquaque
prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis
reperitur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem
uel de aliqua gentium ciuitate, sine Tyro sine Babylonia
siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod
modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus,
uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque
alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus.
orbis, sed pars eius est, dicitur quod transeat eius modum et
congruat potius uniuerso, cuius haec pars est, uel, sicuti iste
appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi
uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intellegant, quid specialiter,
quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit.
constitutum. fit hoc etiam de hominibus; sicut ea quae de [*] [*]

Salomone dicuntur excedunt eius modum et potius ad Christum
uel ecclesiam, cuius ille pars est, relata clarescunt. nec species
semper exceditur. saepe enim talia dicuntur, quae uel ei quoque
uel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed
cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente
scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne quaerat
in specie quod in genere potest melius et certius inuenire.
facile est quippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus
Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in
uia sua et in idolis suis et peccatis suis; secundum
immunditiam menstruatae facta est uia eorum
ante faciem meam. et effudi iram meam super eos
et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in
regiones, secundum uias eorum et secundum peccata
eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere
de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel
secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel
et fecit et passus est. alia etiam quae secuntur eidem
intelleguntur populo conuenire; sed cum coeperit dicere eis:
et sanctificabo nomen meum sanctum illud magnum,
quod pollutum est inter nationes, quod polluistis
in medio earum, et scient gentes, quoniam
ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum
species excedatur et adiungatur genus. sequitur
enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos
eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo
uos ex omnibus terris et inducam uos in terram
uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini
ab omnibus simulacris uestris, et mundabo [*] [*]
uos, et dabo uobis cor nonum et spiritum nonum
dabo in uobis, et auferam cor lapideum de carne
uestra et dabo uobis cor carneum. et spiritum
meum dabo in uos et faciam, ut in iustitiis meis:
ambuletis et iudicia mea custodiatis et faciatis; et
habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris,
et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum.
et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris.
hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet
non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi.
scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel
sicut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum
etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum,
qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram
regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus
omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum
testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione
ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta
non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis
lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, hoc esse.
respicit et perspicit dictum, ubi iste propheta dicit: et dabo
nobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uos;
et auferam cor lapideum de carne uestra et dabo
uobis cor carneum. cor quippe carneum — unde ait
apostolus: tabulis cordis carnalibus — a corde lapideo
uoluit uita sentiente discerni et per uitam sentientem significauit
intellegentem. sic fit Israhel spiritalis non unius gentis, sed
omnium, quae promissae sunt patribus in eorum semine, quod [*] [*]
est Christus. hic ergo Israhel spiritalis ab illo Israhel ca.rnali,
qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae,
et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa,
dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc
et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel
ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis
quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum.
unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram,
et paulo post, tamquam id ipsum repetens: et ha.bitabitis,
inquit, in terram, quam dedi patribus uestris,
non carnaliter sicut carnalis Israhel, sed spiritaliter
sicut spiritalis Israhel debemus accipere. ecclesia quippe sine
macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata atque in
aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra
uiuentium, ipsa intellegenda est patribus data, quando eis certa
et immutabili dei uoluntate promissa est, quoniam ipsa promissionis
praedestinationisque firmitate iam data est, quae
danda suo tempore patribus credita est. sicut de ipsa gratia,
quae sanctis datur, scribens ad Timotheum ait apostolus: non
secundum opera nostra, sed secundum suum propositum
et gratiam, quae data est nobis in Christo
Iesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc
per aduentum saluatoris nostri. datam dixit gratiam,
quando nec erant adhuc quibus daretur, quoniam in dispensatione
ac praedestinatione dei iam factum erat quod suo
tempore futurum fuerat: quod esse dicit manifestatam. [*] [*]
quamuis haec possunt intellegi et de terra futuri saeculi,
quando erit caelum nouum et terra noua, in qua iniusti habitare
non poterunt. et ideo recte dicitur piis, quod ipsa sit
terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum, quia et
ipsa similiter data est, quando danda firmata est.

Quintam Tyconius regulam ponit, quam "de temporibus" appellat,
qua regula plerumque inueniri uel conici possit latens
in scripturis sanctis quantitas temporum. duobus autem
modis uigere dicit hanc regulam, aut tropo synecdoche ant
legitimis numeris. tropo synecdoche aut a parte totum aut
a toto partem facit intellegi, sicut unus euangelista post
dies octo factum dicit quod alius post dies sex, quando in
monte discipulis tantum tribus praesentibus facies domini fulsit
ut sol et uestimenta eius ut nix. utrumque enim uerum esse
non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui
dixit: post dies octo intellegatur partem nouissimam diei, ex
quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei, quo
id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris
posuisse, eum uero qui dixit: post dies sex, integros omnes
et totos, sed solos medios computasse. hoc modo locutionis,
quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi
soluitur quaestio. pars enim nouissima diei, quo passus est,
nisi pro toto die accipiatur, id est adiuncta etiam nocte praeterita,
et nox, in cuius parte ultima resurrexit, nisi totus dies
accipiatur adiuncto die inlucescente dominico, non possunt
esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit
futurum. legitimos autem numeros dicit, quos eminentius
diuina scriptura commendat, sicut septenarium uel denarium
uel duodenarium et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi [*] [*]

libenter agnoscunt. plerumque enim numeri huius modi pro
uniuerso tempore ponuntur, sicut: septies in die laudabo
te, nihil est aliud quam: semper laus eius in ore meo.
tantundem ualent et cum multiplicantur siue per denarium,
sicut septuaginta et septingenti — unde possunt et septuaginta
anni Hieremiae pro uniuerso tempore spiritaliter accipi, quo
est apud alienos ecclesia — siue per se ipsos, sicut decem
per decem centum sunt et duodecim per duodecim centum
XLIIII, quo numero significatur uniuersitas sanctorum in
Apocalypsi. unde apparet non solum temporum quaestiones
istis numeris esse soluendas, sed latius patere significationes
eorum et in multa proserpere. neque enim numerus iste in
Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homines.

.Sextam regulam Tyconius "recapitulationem" uocat, in obscuritate
scripturarum satis uigilanter inuentam. sic enim dicuntur
quaedam, quasi sequantur in ordine temporis uel rerum
continuatione narrentur, cum ad propria, quae praetermissa sunt,
latenter narratio reuocetur; quod nisi ex hac regula intellegatur,
erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit,
dominus deus paradisum in Aedem ad orientem. et
posuit ibi hominem, quem formauit. et produxit
deus de terra adhuc omne lignum speciosum et
bonum in escam, ita uidetur dictum, tamquam id factum
sit, posteaquam factum posuit hominem in paradiso, cum
breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum
et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando
redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus
fuerit plantatus, quia produxit deus adhuc de terra
omne lignum speciosum et bonum in escam. [*] [*]

denique secutus adiunxit: et lignum uitae in medio paradiso,
et lignum scientiae boni et mali. deinde flumen,
quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum
quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem
paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat
et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus
deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso
et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo,
sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum
facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio
illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae
fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur
generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii
Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in
regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque
filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubus suis, secun-I
dum linguas suas, et in regionibus suis, et in
gentibus suis. et adnectitur de omnibus: hae tribus
filiorum Noe secundum generationes eorum, secundum
gentes eorum. ab his dispersae sunt insulae
gentium super terram post diluuium. et erat
omnis terra labium unum, et uox una omnibus. hoc
itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium
unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium,
ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi
fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una
fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat
superioribus uerbis, ubi dictum est: in tribubus suis,
secundum linguas suas. neque enim dicerentur habuisse [*] [*]
iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant,
quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando
adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et
uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur
quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi
per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur,
ubi haec eis iudicio diuino ingesta est poena superbiae, post
quod factum dispersi sunt per terram secundum linguas suas. fit
ista recapitulatio etiam obscurius. sicut in euangelio dominus
dicit: die, quo exiit Loth a Sodomis, pluit ignem de
caelo et perdidit omnes; secundum haec erunt omnes
dies filii hominis, quo reuelabitur. in illa hora
qui erit in tecto et uasa eius in domo, non descendat
tollere illa; et qui in agro, similiter non reuertatur retro.
meminerit uxoris Loth. numquid cum dominus
fuerit reuelatus, tunc ista seruanda, ne quisquam retro respiciat,
id est uitam praeteritam, cui renuntiauit, inquirat, et non
potius isto tempore, ut, cum dominus fuerit reuelatus, retributionem
pro eis quae quisque seruauit uel contemsit inueniat?
et tamen, quia dictum est: in illa hora, tunc putantur ista
seruanda, cum fuerit dominus reuelatus, nisi ad intellegendam
recapitulationem sensus legentis inuigilet, adiuuante alia scriptura,
quae ipsorum apostolorum adhuc tempore clamauit:
filii, nouissima hora est. tempus ergo ipsum, quo euangelium
praedicatur, quousque dominus reueletur, hora est, in
qua oportet ista seruari, quia et ipsa reuelatio domini ad
eandem horam pertinet, quae die iudicii terminabitur.

Septima Tyconii regula est eademque postrema "de diabolo et
eius corpore". est enim et ipse caput impiorum, qui sunt eius
quodam modo corpus, ituri cum illo in supplicium ignis aeterni, [*] [*]

sicut Christus caput ecclesiae, quae est corpus eius, futurum
cum illo in regnum et gloriam sempiternam. sicut ergo in
prima regula, quam uocat "de domino et eius corpore", uigilandum
est, ut intellegatur, cum de una eademque persona scriptura
loquitur, quid conueniat corpori, quid capiti: ita et in ista
nouissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso,
sed potius in eius corpore possit agnosci, quod habet non
solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam
qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur
ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento
palea uentilabro ultimo separetur. quod enim scriptum
est apud Esaiam: quomodo de caelo cecidit Lucifer
mane oriens et cetera, quae sub figura regis Babyloniae de
eadem persona uel ad eandem personam dicta sunt, in ipsa
contextione sermonis de diabolo utique intelleguntur, et tamen
quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit
ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam
etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelos suos, tamen
in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in
corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus.
a facie terrae.

Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de
promissis. et lege", aliud ex alio faciunt intellegi, quod est
proprium tropicae locutionis, quae latius patet, quam ut pos-j
sit, ut mihi uidetur, ab aliquo uniuersa comprehendi. nam
ubicumque uelut aliud dicitur, ut aliud intellegatur, etsi nomen
ipsius tropi in loquendi arte non inuenitur, tropica locutio est.
quae cum fit, ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus;
cum uero, ubi non solet, laboratur, ut intellegatur, ab aliis
magis, ab aliis minus, sicut magis minusue dona dei sunt in [*] [*]

ingeniis hominum uel adiutoria tribuuntur. proinde sicut in
uerbis propriis, de quibus superius disputauimus, ubi res ut
dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae faciunt
tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de
quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non
solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in
scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud
eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoriterque retineant,
uerum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium,
orent, ut intellegant. in eis quippe litteris, quarum studiosi
sunt, legunt, quoniam dominus dat sapientiam et
a facie eius procedit scientia et intellectus, a quo
ipsum et studium, si pietate praeditum est, acceperunt.

CCLXXV. DE EO QVOD AIT APOSTOLVS: ABSORPTA EST MORS IN VICTORIAM. EX LIBRO QVAESTIONVM OCTOGINTA QVATTVOE.

Quaeri solet, quid sit: tunc fiet illud quod scriptum
est: absorpta est mors in uictoriam. ubi est, mors,
contentio tua? ubi eat, mors, aculeus tuus ? aculeus
autem mortis peccatum, uirtus autem peccati lex.
mortem significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem,
quae resistit bonae uoluntati delectatione temporalium fruendorum.
non enim diceretur: ubi est contentio tua? si
non restitisset et repugnasset. ipsius contentio etiam illo loco
describitur: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus
aduersus carnem; haec enim inuicem sibi [*] [*]

resistunt, ut non quae uultis faciatis. fit ergo per
sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui
nostro inluminato et uiuificato, id est uoluntati, subiciatur. et
sicut nunc uidemus multis puerilibus delectationibus nos
carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant:
ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse,
cum perfecta sanctitas totum hominem reparauerit. nunc autem,
quamdiu est in nobis quod resistat bonae uoluntati, auxilio\'
dei per bonos homines et bonos angelos indigemus, ut,
donec sanetur uulnus nostrum, non ita molestetur, ut perimat
etiam bonam uoluntatem. hanc autem mortem peccato meruimus.
quod peccatum erat omnino in libero arbitrio, cum in\'
paradiso nullus dolor denegatae delectationis bonae uoluntati
hominis resistebat, sicuti nunc. uerbi gratia, si quisquam
exsistat, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber
est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc
prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra
prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat!
animam, ut, si se abstinere uelit, sine molestia et angore non
possit, cum id ante tota sanitate non ageret. ergo aculeus.
mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio,\'
quae iam possit resistere uoluntati et cum dolore cohiberi.
quam delectationem, quia in defectu est animae deterioris
effectae, iure mortem uocauit. uirtus autem peccati lex
est, quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet [*]
committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. tunc itaque
absorpta erit mors in uictoriam, cum per sanctificationem in
omni hominis parte perfecta delectatione spiritalium delectatio
carnalis subruitur.