Excerpta ex Operibus Augustini (192-196)

CLXXV. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII II. DE VILICO, QVEM DOMINVS SWS EICIEBAT DE VILICATV.

In uilico, quem dominus eiciebat de uilicatu et laudauit
eum, quod in futurum sibi prospexerit, non omnia debemus
ad imitandum sumere. non enim aut domino nostro facienda
est in aliquo fraus, ut de ipsa fraude elemosynas faciamus,
aut eos a quibus recipi uolumus in tabernacula aeterna tamquam
debitores dei et domini nostri fas est intellegi, cum
iusti et sancti significentur hoc loco, qui eos introducant in
tabernacula aeterna, qui necessitatibus suis terrena bona communicauerint;
de quibus etiam dicit: quod si quis alicui
eorum calicem aquae frigidae dederit tantum in
nomine discipuli, non perdet mercedem suam. sed
etiam e contrario ducuntur istae similitudines, ut intellegamus,
si laudari potuit ille a domino, cui fraudem faciebat, quanto
amplius placeant domino deo qui secundum eius praeceptum
illa opera faciunt; sicut etiam de iudice iniquitatis, qui interpellabatur
a uidua, comparationem duxit ad iudicem deum,
cui nulla ex parte iudex iniquus conferendus est. quod autem
de centum cadis olei quinquaginta scribi fecit a debitore et [*] [*]

de centum choris tritici LXXX, ad nihil aliud nalere arbitror,
nisi ut ea quae similiter in sacerdotes atque in leuitas Iudaeus
quisque operatur in Christi ecclesia abundet iustitia eius super
scribarum et Pharisaeorum, ut cum illi decimas darent, isti
dimidias dent — sicut non de fructibus, sed de ipsis bonis suis
fecit Zaccheus — aut certe duplicat decimas, ut duas decimas
dando superet impendia Iudaeorum. mamona uero iniquitatis
ob hoc a domino appellata est ista pecunia, quam possidemus
ad tempus, quia mamona diuitiae interpretantur, nec sunt
istae diuitiae nisi iniquis, qui in eis constituunt spem atque
copiam beatitudinis suae. a iustis uero cum haec possidentur,
est quidem ista pecunia, sed non sunt illis diuitiae nisi caelestes
et spiritales, quibus indigentiam suam spirita.liter supplentes
exclusa egestate miseriae beatitudinis copia ditabuntur.

CLXXVI. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII II. DE ILLO QVI IN TECTO EST ET QVI IN AGRO, ET CETERA.

Quid est quod dicit dominus: qui fuerit in tecto et
uasa eius in domo, non descendat tollere illa? in
tecto est qui excedens carnalia tamquam in aura libera spiritaliter
uiuit. uasa eius in domo sunt sensus carnales, quibus
ad inuestigandam ueritatem, quae intellectu capitur, multi
utentes penitus errauerunt. huius ergo spiritalis uiri iam uasa
ista uacant in domo, quia mente corpori supereminens per
aciem intellegentiae tamquam in tecto positus perspicuitate [*] [*]

sapientiae ueluti caelo apertissimo fruitur. caueat ergo iste,
ne in die tribulationis rursus uita carnali, quae per sensus
corporis pascitur, delectatus ad uasa huius modi tollenda
descendat.

Quid est quod dictum est: similiter et qui in agro
fuerit, similiter non redeat retro? qui operatur in
ecclesia et sicut Paulus et Apollo plantat et rigat, non
respiciat spem saecularem, cui renuntiauit.

Quid significauit uxor Loth? eos qui in tribulatione retro
respiciunt et se ab spe diuinae promissionis auertunt. et ideo
statua salis facta est, ut admonendo homines, ne hoc faciant,
tamquam condiat cor eorum, ne sint fatui.

CLXXVII. DE DVOBVS IN LECTO ET DVABVS MOLENTIBVS ET DVOBVS IN AGRIS.

Qui sunt in illa nocte duo in lecto et duae molentes
in unum et duo in agro, de quibus omnibus binis
singuli assumentur et singuli relinquentur ? tria genera hominum
hic uidentur significari : unum eorum, qui otium et quietem
eligunt, neque negotiis saecularibus neque negotiis ecclesiasticis
occupati; quae illorum quies lecti nomine significata
est. alterum eorum, qui in plebibus constituti reguntur a
doctioribus, agentes ea quae sunt huius saeculi, quos et [*] [*]

feminarum nomine significauit, quia consiliis, ut dixi, peritorum
regi eis expedit; et molentes dixit propter temporalium
negotiorum orbem atque circuitum; quas tamen in uno molentes
dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis
praebent usibus ecclesiae. tertium eorum, qui operantur in
ecclesiae ministerio tamquam in agro dei, de qua agricultura
apostolus loquitur. in his ergo tribus generibus bina sunt
rursus genera hominum in singulis et pro robore suarum
uirium discernuntur. cum enim omnes ad ecclesiae membra
pertinere uideantur, adueniente tamen temtatione tribulationis
et ex illis qui sunt in otio et ex illis qui sunt in negotiis
saeculi et ex illis qui deo ministrant in ecclesia aliqui permanent,
aliqui cadunt. qui permanent, assumuntur; qui cadunt,
relinquuntur. ergo unus assumetur et unus relinquetur
non quasi de duobus hominibus dictum, sed de duobus generibus
affectionum in singulis generibus trium professionum.
in illa nocte ergo dixit "in illa tribulatione".

Ad ipsa tria genera, quae assumuntur, arbitror pertinere
etiam tria illa nomina uirorum sanctorum, quos solos
liberatum iri Hiezechihel propheta denuntiat, Noe, Danihel et
Iob. uidetur enim Noe pertinere ad eos per quos ecclesia
regitur, sicut per illum in aquis arca gubernata est, quae
figuram gestabat ecclesiae. Danihel autem, quia elegit caelibem
uitam, id est nuptias terrenas contemsit, ut, sicut dicit [*] [*]

apostolus, sine sollicitudine uiueret, cogitans quae sunt dei,
genus eorum significat qui sunt in otio, sed tamen fortissimi
in temtationibus, ut possint assumi. Iob autem, quia et
uxorem habuit et filios et amplas terrenas rerum copias, ad
illud genus pertinet, cui molendinum deputatum est, sed
tamen, ut sint fortissimi in temtationibus, sicut ille fuit ; non
enim aliter assumi poterunt. nec puto alia esse genera
hominum, quibus constat ecclesia, quam ista tria, habentia
binas differentias propter assumtionem et relictionem, quamuis
in singulis multae studiorum uoluntatumque diuersitates,
ad concordiam tamen unitatemque concurrentes possint inueniri

CLXXVIII. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELH II. DE IVDICE INIQVO, QVEM VIDVA INTERPELLABAT.

Quid est quod ad semper orandum et non deficiendum de
iudice iniquo uoluit parabolam ponere, qui cum deum non
timeret et hominem non reuereretur, uiduae tamen assiduae
interpellationibus cessit, ut eam uindicaret, ne sibi ab illa
taedium fieret? nam hoc est quod ait: ne ueniens suggillet
me. quoniam parabolas dominus ant secundum similitudinem
aliquam ponit, sicut de seruo illo, cui dominus [*] [*]

dimisit quod ratione reddita debere inuentus est, et ipse
conseruo suo dilationem saltem dare noluit; et de faeneratore.
qui cum duobus debitoribus donasset quod debebant, ab eo
plus dilectus est cui plus donauit; et de homine, qui habebat
duos filios, maiorem in agro sibi propinquantem, minorem
autem in longinquo luxuriantem; et innumerabilia huius modi:
de his enim, quantum similia sunt, ducitur intellectus eius
rei, cui adhibentur insinuandae aut requirendae. aut ex ipsa
dissimilitudine aliquid probat; ueluti est illud: quod si
faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum
mittitur, deus sic uestit, quanto magis uos modicae
fidei? ad hoc genus pertinet etiam illud quod de
seruo ait, cui dominus denuntiauerat, ut a uilicatu remoueretur;
fraudem quippe ille fecit domino suo, ut falsatis chirographis
debitoribus eius quantum commodum uisum est relaxaret.
neque ullo modo nos dominus ut sibi fraudem faciamus
hortatur, sed si fraudando quasi prouidit in posterum,
laudatum eum dicit a domino; quanto maiore alacritate sibi
prouidere debent in aeternam uitam quibus, ut iuste operentur,
iubetur amicos facere de mamona iniquitatis? quod suo loco
expositum est. ad hoc genus pertinet et ille qui non propter
amicitiam, sed ut taedio careret, iam dormiens excitatur, ut
tres panes commodet amico suo. si enim ille molestia compulsus
dedit, quanto magis deus, qui suos seruos diligens [*] [*]
ut petamus hortatur, dabit bona poscentibus se? itaque
illud superius genas his uerbis adiungi potest: sicut illud,
ita et illud; hoc autem posterius his uerbis: si illud, quanto
magis illud? aut: si illud, quanto minus illud? sed alicubi
obscure, alicubi aperte ista ponuntur. hic ergo iniquus iudex
non ex similitudine, sed ex dissimilitudine adhibitus est, ut
ostenderet dominus, quanto certiores esse debeant qui deum
perseueranter rogant fontem iustitiae atque misericordiae uel
si quid excellentius dici aut audiri potest, cum apud iniquissimum
iudicem usque ad effectum implendi desiderii ualuerit
perseuerantia deprecantis.

Ipsa uero uidua potest habere similitudinem ecclesiae, quod
desolata uidetur, donec ueniat dominus, qui tamen in secreto
etiam nunc curam eius gerit. si autem monet cur electi dei
se uindicari deprecentur, quod etiam in Apocalypsi Iohannis
de martyribus dicitur, cum apertissime moneamur, ut pro
nostris inimicis et persecutoribus oremus: intellegendum est
eam uindictam esse iustorum, ut omnes mali pereant. pereunt
autem duobus modis, aut conuersione ad iustitiam aut amissa
per supplicium potestate, qua nunc aduersum bonos, quamdiu
hoc ipsum bonis expedit, uel temporaliter aliquid ualent.
itaque etiam si omnes homines conuerterentur ad deum, inter
quos sunt etiam inimici, pro quibus iubemur orare, diabolus
tamen, qui operatur in filiis diffidentiae, remaneret in saeculi
fine damnandus. quem finem iusti cum uenire desiderant,
quamuis pro inimicis suis orent, tamen non absurde uindictam
desiderare dicuntur. [*] [*]

[DE EO QVOD DICTVM EST: ORATE, NE FIAT FVGA VESTRA HIEME VEL SABBATO. EX LIBRO I QVAESTIONVM EVANGELII.

Id est "ne impedimento aliquo detineamini" quia et hieme
imbribus uel frigore, et sabbato, in quo proficisci non licebat,
impediebatur quis ab itinere; uel aliud, ne in tristitia aut
laetitia rerum temporalium quis inueniatur a die illa.]