Excerpta ex Operibus Augustini (187-191)

CLXX. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII II. DE HOMINE DESCEN- DENTE AB HIERVSALEM IN HIERICHO ET CETERA.

Homo quidam descendebat ab Hierusalem in
Hiericho. ipse Adam intellegitur in genere humano. [*] [*]

Hierusalem ciuitas pacis illa caelestis, a cuius beatitudine lapsus
est. Hiericho luna interpretatur et significat mortalitatem
nostram, propter quod nascitur, crescit, senescit et occidit.
latrones diabolus et angeli eius, qui eum spoliauerunt immortalitate
et plagis impositis peccata suadendo reliquerunt semiuiuum;
quia ex parte, qua potest intellegere et cognoscere
deum, uiuus est homo, ex parte, qua peccatis contabescit et
premitur, mortuus est; et ideo semiuiuus dicitur. sacerdos
autem et leuita, qui eo uiso praeterierunt, sacerdotium et
ministerium ueteris testamenti significat, quod non poterat
prodesse ad salutem. Samaritanus custos interpretatur, et
ideo ipse dominus significatur hoc nomine. alligatio uulnerum
est cohibitio peccatorum. oleum consolatio spei bonae propter
indulgentiam datam ad reconciliationem pacis. uinum exhortatio
ad operandum feruentissimo spiritu. iumentum eius est
caro, in qua ad nos uenire dignatus est; imponi iumento est
in ipsam incarnationem Christi credere. stabulum est ecclesia,
ubi reficiuntur uiatores de peregrinatione in aeternam patriam
redeuntes. altera dies est post resurrectionem domini. duo
denarii sunt uel duo praecepta caritatis, quam per spiritum
sanctum acceperunt apostoli ad euangelizandum ceteris, uel
promissio uitae praesentis et futurae. secundum enim duas
promissiones dictum est: accipiet in hoc saeculo septies
tantum, in futuro saeculo uitam aeternam consequetur.
stabularius ergo est apostolus. quod supererogat, aut
illud consilium est, quod ait: de uirginibus autem praeceptum
domini non habeo, consilium autem do; [*] [*]
aut quod etiam manibus suis operatus est, ne infirmorum
aliquem in nouitate euangelii grauaret, cum ei liceret pasci
ex euangelio.

CLXXI. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELH n. QVOD MARTHA EX- CIPIENS ILLVM IN DOMO SVA SIGNIFICET ECCLESIAM, VT NVNC EST, MARIA VERO, VT ERIT IN FVTVRO.

Quod Martha excepit illum in domum suam, significat
ecclesiam, quae nunc est, excipientem dominum in cor suum.
Maria soror eius, quae sedebat ad pedes domini et
audiebat uerbum eius, significat eandem ecclesiam, sed
in futuro saeculo, ubi cessans ab opere ministerioque indigentiae
sola sapientia perfruetur. Martha ergo occupata
est circa multum ministerium, quia nunc talibus operibus
exercetur ecclesia. quod autem queritur, quod se soror
eius non adiuuet, occasio datur sententiae domini, qua ostendit
istam ecclesiam sollicitam esse et turbari circa plurima,
cum sit unum necessarium, ad quod per ministerii huius
merita peruenitur. Mariam uero dicit optimam partem
elegisse, quae non auferetur ab ea; et ideo intellegitur
optima, quia et per hanc ad illam tenditur et non auferetur;
illa uero ministerii quamuis sit bona, tamen auferetur, quando
indigentia, cui ministratur, transierit. [*] [*]

CLXXII. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII II. DE ILLO QVI MEDIA NOCTE PETIIT AB AMICO TRES PANES.

Amicus, ad quem uenitur media nocte, ut accommodet tres
panes, utique ad similitudinem ponitur, secundum quam quis
deum rogat in media tribulatione constitutus, ut ei tribuat
intellegentiam trinitatis, qua praesentis uitae consoletur labores.
sed comparatio est a minore. si enim amicus homo
surgit de lecto et dat, non amicitia, sed taedio compulsus,
quanto magis dat ille qui sine taedio largissime donat quod
petitur ? sed ad hoc se peti uult, ut capaces donorum eius fiant
qui petunt. in tribus autem panibus etiam illud significatur,
unius esse substantiae trinitatem. amicus autem, quem dicit
ille qui petit uenisse de uia et non se habere quod ponat
ante illum, intellegitur hominis appetitus, qui debet obtemperare
rationi. seruiebat autem consuetudini temporali, quam
uiam uocat propter omnia per tempus transeuntia; conuerso.
autem homine ad deum etiam ille appetitus a consuetudine
reuocatur. sed si non consolatur interius gaudium de doctrina
spiritali, qua creatoris trinitas praedicatur, magnae angustiae
sunt in homine, quem premit haerumna mortalis, cum ab his
quae foris delectant praecipitur abstinentia et intus non est
refectio de laetitia doctrinae salutaris. et ipsa angustia est
media nox, qua cogitur uehementer instare petendo, ut accipiat
tres panes. quod autem ei dicitur de intus iam ostium clausum [*] [*] [*] [*]

esse puerosque eius cum eo esse in cubili, significat tempus
famis uerbi, cum intellegentia clauditur. et illi qui euangelicam
sapientiam tamquam panem erogantes per orbem terrae
praedicauerunt, pueri patris familias, iam sunt in secreta
quiete cum domino; et tamen orando efficitur, ut accipiat
desiderans intellectum ab ipso deo, etiam si homo desit, per
quem sapientia praedicetur.

CLXXIII. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII II. DE PANE ET PISCE ET OVO.

De pane et pisce et ouo, quibus contraria posuit lapidem,
serpentem, scorpionem. intellegitur panis caritas propter
maiorem appetitum et tam necessarium, ut sine illo cetera
nihil sint, sicut sine pane mensa inops. cui contraria est
cordis duritia, quam lapidi coaequauit. piscis autem intellegitur
fides inuisibilium uel propter aquam baptismi uel quia
de inuisibilibus locis capitur. quod etiam fides huius mundi
fluctibus circumlatrata non frangitur, recte pisci comparatur.
cui contrarium posuit serpentem propter uenena fallaciae, quae
etiam primo homini male suadendo praeseminauit. in ouo
intellegitur spes; ouum enim nondum est fetus perfectus, sed
fouendo speratur. cui contrarium posuit scorpionem, cuius [*] [*]

aculeus uenenatus retro timendus est, sicut spei contrarium
est retro respicere, cum spes futurorum in ea quae ante sunt
extendat.

CLXXIIII. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII II. DE, ID QVOD AIT DISCIPVLIS, NOLITE IN SVBLIME TOLLI; ET DE HVDRO- PICO VEL DE MVLIERE CVRVATA.

Cum diceret discipulis non debere haberi sollicitudinem de
cibis, ait: et nolite in sublime tolli. primo enim haec
ad necessitatem implendam homo quaerit; cum autem haec
abundauerint, incipit et superbire de talibus. tale est hoc,
ac si se uulneratus quis iactet, qui habet multa emplastra in
domo, cum hoc illi bonum esset, ut uulnera non haberet et
ne uno quidem indigeret emplastro. congruenter hydropicum
animali, quod cecidit in puteum, comparauit; humore enim
laborabat. sicut illam mulierem, quam XVIII annis alligatam
dixerat et ab eadem alligatione soluebat, comparauit iumento,
quod soluitur, ut ad aquam ducatur. hydropem autem recte
comparamus diuiti auaro; sicut enim ille, quanto magis abundat
humore inordinato, tanto amplius sitit, sic iste, quanto est
copiosior diuitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius [*] [*] [*]

talia concupiscit; illam uero ita morbo incuruam, ut se erigere
non posset, animae terrenis opinionibus debilitatae atque
oppressae, ita ut diuina cogitare non ualeat.