Excerpta ex Operibus Augustini (182-186)

CLXVI. EX LIBRO DE CONSENSV EVANQVLISTARVM IIII. QVOD IN TRIBVS ACTIVAE, IN IOHANNIS AVTEM EVANQVLIO DONA CON- TEMPLATTVAE VIRTVTIS ELVCEANT IDONEIS DINOSCERE; ET QVIA NON PERFECTE, SED EX PARTE SIT, IDEO SIC MANEBIT, DONEC VENIAT.

Discipulis etiam insufflando dedit spiritum sanctum, ne ipse
spiritus, qui trinitati consubstantialis et coaeternus est, [*] [*]

tantummodo patris esse, non etiam filii spiritus putaretur.
postremo suas oues Petro se amanti eumque amorem ter
confitenti commendans dicit eundem Iohannem sic se uelle
manere, donec ueniat. ubi etiam mihi uidetur alto docuisse
mysterio istam ipsam Iohannis euangelistae dispensationem,
qua in lucem liquidissimam uerbi sublimitate fertur, ubi
trinitatis aequalitas et incommutabilitas uideri potest, et qua
maxime proprietate distet a ceteris homo, cuius susceptione
uerbum caro factum est, perspicue cerni cognoscique non posse,
nisi cum ipse dominus uenerit. ideo sic manebit, donec ueniat.
manebit autem nunc in fide credentium, tunc autem facie ad
faciem contemplandum erit, cum apparuerit uita nostra et
nos cum ipso apparebimus in gloria. quisquis autem arbitratur
homini uitam istam mortalem adhuc agenti posse contingere,
ut dimoto atque discusso omni nubilo phantasiarum corporalium
atque carnalium serenissima incommutabilis ueritatis
luce potiatur et mente penitus a consuetudine uitae huius
aliena illi constanter et indeclinabiliter haereat, nec quid
quaerat nec quis quaerat intellegit. credat ergo potius sublimi
auctoritati minimeque fallaci, quamdiu sumus in corpore,
peregrinari nos a domino et ambulare per fidem, non per
speciem; ac sic perseueranter retinens atque custodiens spem,
fidem et caritatem intendat in specie ex pignore quod accipimus
sancti spiritus, qui nos docebit omnem ueritatem, cum [*] [*]
deus, qui suscitauit legum Christum a mortuis, uiuificabit et
mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in
nobis. prius autem quam uiuificetur hoc quod mortuum est
propter peccatum, procul dubio corruptibile est et aggrauat
animam; et si quando adiuta excedit hanc nebulam, qua
tegitur omnis terra, id est hanc carnalem caliginem, qua
tegitur omnis uita terrena, tamquam rapida coruscatione perstringitur
et in suam infirmitatem redit uiuente desiderio,
quo rursus erigatur, nec sufficiente munditia, qua figatur;
et quanto quisque hoc magis potest, tanto maior est, quanto
autem minus, tanto minor. si autem nihil adhuc tale mens
hominis experta est, in qua tamen habitat Christus per fidem,
instare debet minuendis finiendisque cupiditatibus huius saeculi
moralis uirtutis actione, tamquam in comitatu trium
illorum euangelistarum cum mediatore Christo ambulans. eum
qui filius dei semper est propter nos filium hominis factum,
ut sempiterna uirtus eius et diuinitas nostrae infirmitati et
mortalitati contemperata de nostro nobis in se atque ad se
faceret uiam, cum magnae spei laetitia fideliter teneat et, ne
peccet, a Christo rege regatur, si forte peccauerit, ab eodem
sacerdote Christo expietur; atque ita in actione bonae conuersationis
et uitae nutritis pinnis geminae dilectionis tamquam
duabus alis ualidis euectus a terris ab eodem ipso
Christo uerbo inluminetur, uerbo, quod in principio erat; [*] [*]
uerbum apud deum erat, et uerbum deus erat; etsi
per speculum et aenigmate, longe tamen sublimius ab omni
similitudine corporali. quapropter quamuis in illis tribus
actiuae, in Iohannis autem euangelio dona contemplatiuae
uirtutis eluceant eis qui haec dinoscere sunt idonei, tamen
et hoc Iohannis, quoniam ex parte est, sic manebit, donec
ueniat quod perfectum est. et alii quidem datur per spiritum
sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum spiritum;
alius diem sapit domino, alius de pectore domini liquidius
aliquid bibit, alius leuatus usque ad tertium caelum ineffabilia
uerba audit: omnes tamen quamdiu sunt in corpore,
peregrinantur a domino et omnibus bonae spei fidelibus in
libro uitae scriptis seruatur quod dictum est: et ego diligam
eum et ostendam me ipsum illi. uerum tamen
in hac peregrinatione quantum rei huius intellegentia uel
scientia quisque profecerit, tanto magis caueat diabolica uitia,
superbiam et inuidentiam; meminerit hic ipsum euangelium
Iohannis, quam multo amplius erigit ad contemplationem
ueritatis, tam multo amplius praecipere de dulcedine caritatis.
et quia illud praeceptum uerissimum ac saluberrimum est:
quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus,
qui euangelista Christum longe ceteris altius commendat, apud
eum discipulis pedes lauat. [*] [*]

CLXVII. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII PRIMO. DE, ID QVOD AIT, NEMO NOVIT FILIVM NISI PATER.

Cum diceret: nemo nouit filium nisi pater, non dixit:
"et cui uoluerit pater reuelare", quemadmodum cum diceret:
nemo nouit patrem nisi filius, addidit: et cui uoluerit
filius reuelare. quod non ita intellegendum est,
quasi filius a nullo possit cognosci nisi a patre solo, pater
autem non solum\' a filio sed etiam ab eis quibus reuelauerit
filius. sic enim potius dictum est, ut intellegamus et patrem
et ipsum filium per filium reuelari, quia ipse est menti
nostrae lumen, ut, quod postea intulit: et cui uoluerit
filius reuelare, non patrem tantum sed etiam filium accipias.
ad totum enim quod dixit inlatum est. uerbo enim suo
se pater declarat; uerbum autem non solum id quod per
uerbum declaratur, sed etiam se ipsum declarat.

CLXVIII. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII II. DE PVERIS SEDENTIBVS IN FORO ET CLAMANTIBVS AD ILLOS, QVI NEC HVMILIARI CVM IOHANNE NEC CVM CHRISTO GAVDERE VOLVERVNT. VBI QVAE SIT VERA CIBORVM PARSIMONIA PVLCHERRIME DOCET.

De pueris sedentibus in foro et ad inuicem clamantibus
conuerso ordine ad proposita respondit. nam quod ait: lamentauimus,
et non plorastis, ad Iohannem pertinet, cuius [*] [*]

abstinentia a cibis et potu luctum paenitentiae significabat;
quod autem ait: cantauimus tibiis, et non saltastis,
ad ipsum dominum, qui utendo cum ceteris cibo et potu
laetitiam regni figurabat. at illi nec humiliari cum Iohanne
nec cum Christo gaudere uoluerunt dicentes illum daemonium
habere, istum uoracem et ebriosum et amicum publicanorum
et peccatorum. quod autem subiungit: et iustificata est
sapientia ab omnibus filiis suis, ostendit filios sapientiae
intellegere nec in abstinendo nec in manducando esse
iustitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam et temperantiam
per abundantiam, non se corrumpendi atque opportune
sumendi uel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia
reprehendenda est. non enim interest omnino quid
alimentorum sumas, ut succurras necessitati corporis, dummodo
congruas in generibus alimentorum his cum quibus tibi
uiuendum est. neque quantum sumas multum interest, cum
uideamus aliorum stomachum citius satiari et eos tamen illi
ipsi paruo, quo satiantur, ardenter et intolerabiliter et omnino
turpiter inhiare; alios autem plusculo quidem satiari, sed
tolerabilius inopiam perpeti et uel ante horam positas epulas,
si id in tempore aut opus sit aut necesse sit, cum tranquillitate
aspicere neque tangere. magis ergo interest non quid
uel quantum alimentorum pro congruentia hominum atque
personae suae et pro suae ualetudinis necessitate quis capiat,
sed quanta facilitate et serenitate animi careat, cum his uel
oportet uel etiam necesse est carere, ut illud in animo [*]
christiani compleatur quod apostolus dicit: scio et minus habere,
scio et abundare; ubique et in omnibus imbutus
sum, et satiari et esurire, et abundare et
penuriam pati: omnia possum in eo qui me confortat;
et illud: neque si manducauerimus, abundabimus,
neque si non manducauerimus, egebimus;
et illud: non est enim regnum dei esca et potus, sed
iustitia et pax et gaudium. et quia solent homines
multum gaudere de carnalibus epulis, addidit: in spiritu
sancto. iustificatur ergo sapientia ab omnibus filiisio
suis, qui intellegunt utendis terrenis tempora opportuna esse
debere, facilitatem uero carendi talibus et amorem fruendi
aeternis non uariari oportere per tempora, sed perpetuo
retineri.

[DE VORACITATE ETIAM IN VILISSIMIS CIBIS VITANDA. EX15 LIBRO DE DOCTRINA CHRISTIANA III.

Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur,
quam sese habent mores eorum cum quibus uiuit, aut temperans
aut superstitiosus est. quisquis uero sic eis utitur, ut
metas consuetudinis bonorum, inter quos uersatur, excedat,
aut aliquid significat aut flagitiosus est. in omnibus enim
talibus non usus rerum, sed libido in culpa est. quid igitur
locis et tempori et personis conueniat, diligenter attendendum
est, ne temere flagitia reprehendamus. fieri enim potest, ut
sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo [*] [*]

sapiens utatur, insipiens autem foedissima gnlae flamma in
uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini
pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut
hordeo more iumentorum. non enim propterea continentiores
nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribus aluntur escis.
nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum
natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi
uel probandum uel improbandum est quod facimus].

CLXVIIII. EX LIBRO QVAESTIONVM EVANGELII n. DE IMPOSSIBILITATE IEIVNANDI SVB PRAESENTIA SPONSI: IBI DVO IEIVNII GENERA PROBAT, VNVM TRIBVLATIONIS, ALIVD GAVDII.

Ieiunium aut in tribulatione est aut in gaudio. in tribulatione
ad propitiandum deum pro peccatis; in gaudio uero, cum tanto
minus delectant carnalia, quanto spiritalium maior sagina est.
cum ergo dominus interrogatus esset, cur discipuli eius non
ieiunarent, de utroque ieiunio respondit. namque ad illud
quod in tribulatione ieiunari solet pertinet quod ait sponsi
filios tunc ieiunaturos, cum ab eis ablatus fuerit sponsus.
tunc enim desolabuntur et in maerore ac luctu erunt, donec
eis per spiritum sanctum gaudia consolatoria retribuantur.
quo dono percepto etiam ieiunii alterum genus, quod fiat per
laetitiam, iam renouati in uitam spiritalem conuenientissime [*] [*]

celebrabunt. quod antequam accipiant, dicit eos tamquam
uetera uestimenta, quibus inconuenienter nouus pannus assuitur,
id est aliqua particula doctrinae, quae ad nonae uitae temperantiam
pertinet; quia, si hoc fiat, et ipsa doctrina quodam
modo scinditur, cuius particula., quae ad ieiunium ciborum
ualet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium,
non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia
temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem
aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus
adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc
quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non conuenit.
dicit etiam similes eos esse ueteribus utribus, quos uino nouo,
id est spiritalibus praeceptis, facilius dirrumpi quam id posse
continere dicit. erunt autem iam utres noui, cum post ascensum
domini desiderio consolationis eius orando et sperando innouantur.
tunc enim acceperunt spiritum sanctum, quo impleti,
cum omnium qui de diuersis gentibus aderant linguis loquerentur,
dicti sunt musto pleni. nouum enim uinum iam nonis
utribus uenerat.\'