Excerpta ex Operibus Augustini (168-172)

CLII. EX EODEM LIBRO XXII DE CIVITATE DEL QVOD IN RESVR- BECTIONE MORTVORVM NATVRA COBPORVM QVIBVSLIBET MODIS DISSIPATORVM IN INTEGRVM REVOCANDA SIT.

Absit, ut ad resuscitanda corpora uitaeque reddenda non
possit omnipotentia creatoris omnia reuocare, quae uel bestiae
uel ignis absnmsit uel in puluerem cineremne conlapsum uel
in humorem solutum uel in auras est exhalatum. absit, at
sinus ullus secretumque naturae ita recipiat aliquid abstractum
sensibus nostris, ut omnium creatoris aut cognitionem lateat
aut effugiat potestatem. deum certe uolens, sicut poterat,
definire Cicero, tantus auctor ipsorum: "mens quaedam est" inquit
"soluta et libera, secreta ab omni concretione mortali,
omnia sentiens et monens ipsaque praedita motu sempiterno".
hoc autem repperit in doctrinis magnorum philosophorum
ut igitur secundum ipsos loquar, quomodo aliquid uel latet

omnia sentientem uel inreuocabiliter. fugit omnia mouentem?
Vnde iam etiam quaestio illa solnenda est, quae difficilior
uidetur ceteris, ubi quaeritur, cum caro mortui hominis etiam
alterius uiuentis fit caro, cui potius eorum in resurrectione
reddatur. si enim quispiam confectus fame atque compulsus
uescatur cadaueribus humanis, quod malum aliquotiens accidisse
et uetus testatur historia et nostrorum temporum infelicia
experimenta docuerunt, num quisquam ueridica ratione
contendet totum digestum fuisse per imos meatus, nihil inde [*] [*] [*]

in eius carnem mutatum atque conuersum, cum ipsa macies,
quae fuit et non est, satis indicet quae illis escis detrimenta.
suppleta sint? iam itaque aliqua paulo ante praemisi, quae
ad istum quoque nodum soluendum ualere debebunt. quidquid
enim carnium exhausit fames, utique in auras est
exhalatum; unde diximus omnipotentem deum posse reuocare
quod fugit. reddetur ergo caro illa homini, in quo esse caro
humana primitus coepit. ab illo quippe altero tamquam mutuo
sumta deputanda est; quae sicut aes alienum ei redhibenda
est, unde sumta est. sua uero illi quem fames exinanierat
ab eo qui potest etiam exhalata reuocare reddetur. quamuis,
etsi omnibus perisset modis nec ulla eius materies in ullis
naturae latebris remansisset, unde uellet eam repararet omnipotens.
sed propter sententiam ueritatis, qua dictum est:
capillus capitis uestri non peribit, absurdum est, ut
putemus, cum capillus hominis perire non possit, tantas carnes
fame depastas atque consumtas perire potuisse. quibus
omnibus pro nostro modulo consideratis atque tractatis haec
summa conficitur, ut in resurrectione carnis in aeternum eas
mensuras habeat corporum magnitudo, quas habebat per-
ficiendae siue perfectae cuiusque indita corporis ratio iuuentutis,
in membrorum quoque omnium modulis congruo decore
seruato. quod decus ut seruetur, si aliquid demtum fuerit
indecenti alicui granditati in parte aliqua constitutae, quod
per totum spargatur, ut neque id pereat et congruentia
partium ubique teneatur: non est absurdum, ut aliquid inde
etiam staturae corporis addi posse credamus, cum omnibus [*] [*]
partibus, ut decorem custodiant, id distribuitur, quod si enormiter
in una esset, utique non deceret. aut si contenditur in
ea quemque statura corporis resurrecturum esse, in qua
defunctus est, non pugnaciter resistendum est; tantum absit
omnis deformitas, omnis infirmitas, omnis tarditas omnisque
corruptio, et si quid aliud illud non decet regnum, in quo
resurrectionis et promissionis filii aequales erunt angelis dei,
si non corpore, non aetate, certe felicitate.

Restituetur ergo quidquid de corporibus uiuis uel post
mortem de cadaueribus periit, et simul cum eo quod in
sepulchris remansit in spiritalis corporis nouitatem ex animalis
corporis uetustate mutatum resurget incorruptione atque
immortalitate uestitum. sed etsi uel casu aliquo graui uel
inimicorum immanitate totum penitus conteratur in puluerem
atque in auras uel in aquas dispersum, quantum fieri potest,
nusquam esse sinatur omnino, nullo modo subtrahi poterit
omnipotentiae creatoris, sed capillus in eo capitis non peribit.
erit ergo spiritui subdita caro spiritalis, sed tamen caro, non
spiritus; sicut carni subditus fuit spiritus ipse carnalis, sed
tamen spiritus, non caro. cuius rei habemus experimentum
in nostrae poenae deformitate. non enim secundum carnem,
sed utique secundum spiritum carnales erant quibus ait
apostolus: non potui uobis loqui quasi spiritalibus,
sed quasi carnalibus; et homo spiritalis sic in hac uita
dicitur, ut tamen corpore adhuc carnalis sit et uideat aliam
legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; erit [*] [*]

autem etiam corpore spiritalis, cam eadem caro sic resurrexerit,
ut fiat quod scriptum est: seminatur corpus animale,
resurget corpus spiritale. quae sit autem et
quam magna spiritalis corporis gratia, quia nondum uenit in
experimentum, uereor, ne temerarium sit omne quod de illa.
profertur eloquium.

CLIII. EX EODEM LIBRO DE CIVITATE DEI XXII. DE NOVITATE COR- PORIS SPIRITALIS, IN QVAM SANCTORVM CARO MVTABITVR.

Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum et
eo sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! non enim
animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis, sed sine
ulla carnali corruptione substantiam.

CLIIII. DE PERVICACIA QVORVNDAM, QVI RESVRRECTIONEM CARNI, QVAM, SICVT PRAEDICTVM EST, TOTVS MVNDVS CREDIT, IM- PVGNANT.

Verum de animi bonis, quibus post hanc uitam beatissimus
perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles; de
carnis resurrectione contendunt, hanc quantum possunt negant.
sed credentes multi negantes paucissimos reliquerunt et ad
Christum, qui hoc quod istis uidetur absurdum in sua resurrectione
monstrauit, fideli corde conuersi sunt, docti et indocti,
sapientes mundi et insipientes. hoc enim credidit mundus [*] [*]

quod praedixit deus, qui etiam hoc praedixit, quod hanc rem
fuerat mundus crediturus; neque Petri maleficiis ea cum laude
credentium tanto ante praenuntiare compulsus est. ille est
enim deus, quem — sicut iam dixi aliquotiens nec commonere
me piget — confitente Porphyrio atque id oraculis deorum suorum
probare cupiente ipsa nomina perhorrescunt; quem sic
laudauit, ut eum et deum patrem et regem uocaret. absit
enim, ut sic intellegenda sint quae praedixit, quomodo nolunt
hi qui hoc cum mundo non crediderunt quod mundum crediturum
esse praedixit. cur enim non potius ita, sicut crediturus
tanto ante praedictus est mundus, non sicut paucissimi
garriunt, qui hoc cum mundo, quod crediturus praedictus est,
credere noluerunt? si enim propterea dicunt alio modo esse
credenda, ne, si dixerint uana esse conscripta, iniuriam faciant
illi deo, cui tam magnum perhibent testimonium, tantam
prorsus ei uel etiam grauiorem faciunt iniuriam, si etiam
aliter dicunt esse intellegenda, non sicut mundus ea credidit,
quem crediturum ipse laudauit, ipse promisit, ipse compleuit.
utrum enim non potest facere, ut resurgat caro et uiuat in
aeternum, an propterea credendum non est id eum esse facturum,
quia malum est atque indignum deo ? sed de omnipotentia
eius, qua tot et tanta facit incredibilia, iam multa
diximus. si uolunt inuenire quod omnipotens non potest,
habent prorsus, ego dicam: mentiri non potest. credamus
ergo quod potest non credendo quod non potest. non itaque
credentes quod mentiri possit credant esse facturum quod se [*] [*]
facturum esse promisit, et sic credant, sicut id credidit mundus,
quem crediturum esse praedixit, quem crediturum esse
laudauit, quem crediturum esse promisit, quem credidisse iam
ostendit. hoc autem malum esse unde demonstrant P non erit
illic ulla corruptio, quod est corporis malum. de ordine elementorum
iam disputauimus; de aliis hominum coniecturis
satis diximus; quanta sit futura in corpore incorruptibili
facilitas motus, de praesentis bonae ualetudinis temperamento,
quae utique nullo modo illi comparanda est immortalitati, in
libro xm satis, ut opinor, ostendimus. legant superiora operis
huius qui uel non legerunt uel uolunt recolere quod legerunt.

CLV. SEQVITVR: QVOMODO PORPHVRII DEFINITIO IPSIVS PLATONIS SENTENTIA DESTRVATVR.

Sed Porphyrius ait, inquiunt, ut beata sit anima, corpus
esse omne fugiendum. nihil ergo prodest, quia incorruptibile
diximus futurum corpus, si anima beata non erit, nisi omne
corpus effugerit. sed iam et hinc in libro memorato quantum
oportuit disputaui. uerum hic unum inde tantum commemorabo.
emendet libros suos istorum omnium magister Plato et
dicat eorum deos, ut beati sint, sua corpora fugituros, id est
esse morituros, quos in caelestibus corporibus dixit inclusos,
quibus tamen deus, a quo facti sunt, quo possent esse securi,
immortalitatem, id est in eisdem corporibus aeternam permansionem,
non eorum natura id habente, sed suo consilio [*]

praeualente promisit. ubi etiam illud euertit quod dicunt,
quoniam est impossibilis, ideo resurrectionem carnis non esse
credendam. apertissime quippe iuxta eundem philosophum, ubi
dis a se factis promisit deus non factus immortalitatem, quod
impossibile est se dixit esse facturum. sic enim eum locuturum
narrat Plato: "quoniam estis orti" inquit "immortales
esse et indissolubiles non potestis; non tamen dissoluemini
neque uos ulla mortis fata periment nec erunt ualentiora
quam consilium meum, quod maius est uinculum ad perpetuitatem
uestram quam illa quibus estis colligati." si non solum
absurdi, sed surdi non sunt qui haec audiunt, non utique
dubitant dis factis ab illo deo, qui eos fecit, secundum Platonem
quod est impossibile fuisse promissum. qui enim dicit: "uos
quidem immortales esse non potestis, sed mea uoluntate
immortales eritis" quid aliud dicit, quam "id quod fieri non
potest me faciente tamen eritis"? ille igitur carnem incorruptibilem,
immortalem, spiritalem resuscitabit, qui iuxta
Platonem id quod impossibile est se facturum esse promisit.
quid adhuc quod promisit deus, quod deo promittenti credidit
mundus, qui etiam ipse promissus est crediturus, esse impossibile
clamant, quando quidem nos deum, qui etiam
secundum Platonem facit impossibilia, id facturum esse clamamus
P non ergo, ut beatae sint animae, corpus est omne
fugiendum, sed corpus incorruptibile recipiendum. et in quo [*] [*]
conuenientius incorruptibili corpore laetabuntur, quam in quo
corruptibili gemuerunt? sic enim non in eis erit illa dira
cupiditas, quam posuit ex Platone Vergilius, ubi ait:
rursus et incipiant in corpora uelle reuerti;
sic, inquam, cupiditatem reuertendi ad corpora non habebunt,
cum corpora, in quae reuerti cupiunt, secum habebunt et sic
habebunt, ut numquam non habeant, numquam ea prorsus uel
exiguum quodlibet tempus ulla morte deponant.

CLVI. SEQVITVR: DE CONTRARIIS DEFINITIONIBVS PLATONIS ATQVE PORPHVRII, IN QVIBVS, SI VTERQVE ALTERI CEDERET, A VERI- TATE NEVTER DEVIARET.

Singula quaedam dixerunt Plato atque Porphyrius, quae si
inter se communicare potuissent, facti essent fortasse christiani.
Plato dixit sine corporibus animas in aeternum esse non posse.
ideo enim dixit etiam sapientum animas post quamlibet longum
tempus tamen ad corpora redituras. Porphyrius autem
dixit animam purgatissimam, cum redierit ad patrem, ad haec
mala mundi numquam esse redituram. ac per hoc, quod uerum [*] [*]

uidit Plato si dedisset Porphyrio, etiam iustorum atque
sapientum purgatissimas animas ad humana corpora redituras;
rursus quod uerum uidit Porphyrius dedisset Platoni, numquam
redituras ad miserias corruptibilis corporis animas
sanctas, ut non singuli haec singula, sed ambo et singuli
utrumque dicerent: puto quod uiderent esse iam consequens,
ut redirent animae ad corpora et talia reciperent corpora, in
quibus beate atque immortaliter uiuerent. quoniam secundum
Platonem etiam sanctae animae ad humana corpora redibunt,
secundum Porphyrium ad mala huius mundi sanctae animae
non redibunt. dicat itaque cum Platone Porphyrius: "redibunt
ad corpora;" dicat Plato cum Porphyrio: "non redibunt ad
mala": et ad ea corpora redire consentient, in quibus nulla
patiantur mala. haec itaque non erunt nisi illa quae promittit
deus, beatas animas in aeternum cum sua aeterna carne
iacturas. hoc enim, quantum existimo, iam facile nobis concederent
ambo, ut qui faterentur ad immortalia corpora redituras
animas esse sanctorum, ad sua illas redire permitterent,
in quibus mala huius saeculi pertulerunt, in quibus deum, ut
his malis carerent, pie fideliterque coluerunt. [*]