Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini (49-52)

XLVIIII. DE CONTENTIONE VITANDA.

In prouerbiis: Odium suscitat contentio, omnes autem
non contendentes protegit amicitia. Item illic: Contradictiones
sedat tacitus, inter potentes autem definit. Item
illic: Noli procedere in rixam cito, ne postmodum paeniteat
te. cum tibi maledixerit amicus tuus, recede retro. noli
contendere, cum te exprobrabit amicus. gratia et amicitia
liberant, quam serua tibi, ne in obprobriis sis, sed custodi
uias tuas bene conseruando. Item illic: Vir animosus fodit
contentionem, uir autem iracundus exobruet peccata. Item
apostolus ad corinthios I: Cum enim sit inter uos
aemulatio et contentiones, nonne carnales estis et secundum

[*][*]

[*][*]

hominem ambulatis? Item ad philippenses: Si qua ergo
consolatio in christo, si qua adlocutio caritatis, si qua societas
spiritus, si qua uiscera miserationis: inplete gaudium meum,
ut id ipsum dicatis omnes, eandem caritatem habentes, unianimes,
unum sentientes, nihil per contentionem neque per
inanem gloriam, sed humilitate mentis inuicem existimantes
sibimet ipsos superiores, non sua singuli respicientes, sed
aliorum.

L. DE HAERETICIS ET PSEVDOPROPHETIS VITANDIS SEV CONTENTIONIBVS LEGIS.

In hieremia: Et dixit dominus ad me: falsa prophetant prophetae
in nomine meo: non misi illos, et non mandaui illis,
neque locutus sum ad eos: quia uisiones falsas et diuinationes

[*][*]

[*][*]

et praesumptiones cordis sui ipsi prophetant uobis. Item
illic: Nolite audire sermones prophetarum, quia uani sunt
et uisiones cordis sui loquuntur, et non ab ore domini. dicunt
his qui repellunt uerbum domini: pax erit uobis. Item in
esaia propheta: Populus hic labiis me diligit, cor autem
eorum longe est a me: sine causa enim colunt me, docentes
doctrinas mandata hominum. Item in ezechiel: Et extendam
manum meam super prophetas, qui uident mendacia
et loquuntur uana: in disciplina populi mei non erunt, neque
in scriptura domus israhel scribentur, et in terram israhel
non intrabunt. eo quod populum meum seduxerunt dicentes:
pax pax, et non erat pax. Item illic: Vae qui adsumunt
ceruicalia sub omnem cubitum manus et faciunt uelamina
super omne caput uniuersae aetatis ad subuertendas animas.

[*][*]

[*][*]

et contaminabant me et populum meum seducebant ad occidendas
animas, quas non oportebat mori, et ad liberandum
animas, quas non oportebat uiuere, dum loquimini populo
exaudienti eloquia uana. eo quod euertebatis cor iusti et
confirmabatis manus iniqui, ne omnino se auerteret a uia sua
mala et uiueret. Item paulus apostolus ad romanos:
Obsecro uos, fratres, diligenter obseruate tumultuosos et
scandala praeter doctrinam, quam uos didicistis, dicentes aut
facientes. declinate ab ipsis. nam huiusmodi domino nostro
christo non seruiunt, sed ipsorum uentri, et suauitudine uerborum
et benedictione seducuntur corda innocentiam. obauditio
autem uestra in omnes transeat. gaudeo autem super
uos, et uolo uos prudentes esse ad bonum, simplices autem
ad malum. deus autem pacis conterat alienum sub pedes
uestros quo celerius. Item ad corinthios II: Quod autem
facio et faciam, ut amputem occasionem eorum qui uolunt

[*][*]

[*][*]

occasionem, ut in quo gloriantur inueniantur sicut et nos.
nam huiusmodi pseudoapostoli, operarii nequitiae. dolosi,
transfigurantes se in apostolos christi. sed non mirum, cum
ipse satanas transfiguret se uelut angelum lucis, non est
magnum, si ministri eius transfigurantur uelut ministri iustitiae,
quorum finis est secundum opera eorum. Item ad
philippenses: Videte canes, uidete malos operarios, uidete
concisionem. nos enim sumus circumcisio, qui spiritu deo
seruimus et gloriamur in christo et non in carne confidimus.
Item illic: Nam multi ambulant quos saepe dicebam uobis,
nunc autem flens dico, inimicos crucis christi, quorum finis
est interitus, quorum deus uenter est et gloria in confusione
ipsorum, qui terrena sapiunt: nostra autem conuersatio in
caelis est. Item ad colossenses: Nemo ergo uos iudicet
in cibo aut in potu aut in partem diei festi aut initiis men-

[*][*]

[*][*][*][*]

sum aut in numeniis aut in ieiuniis aut in sabbato, quod
est umbra futurorum, corpus autem christi. nemo uos seducat
uolens in humilitate sensus et superstitione angelorum, quae
uidit ambulans, extollens se sine causa inflatus sensu carnis
5uae, et non tenens caput, ex quo omne corpus per nexus et
coniunctiones productum et porrectum crescit in augmentum
dei, si ergo. mortui estis cum christo ab elementis huius
mundi, quare tamquam uiuentes in hoc mundo decernitis ?
ne tetigeritis neque gusaaueritis neque contrectaueritis! quae
sunt omnia in interitum ipso usu, secundum praecepta et
mandata hominum, quae sunt quidem rationem habentia sapientiae
in religione et humilitate cordis, non parcendo corpori,
non in honore aliquo ad saturitatem carnis. Item ad
timotheum I: Finis autem praecepti est caritas de corde
puro et conscientia bona et fide non ficta. a quibus quidam
excedentes conuersi sunt in uaniloquium, uolentes esse se
legis doctores, non intellegentes neque quae loquuntur neque
de quibus adfirmant. Haec doce et exhortare. si quis aliter
docet et non adquiescit sanis sermonibus domini nostri iesu

[*][*]

[*][*]

ohristi et ei quae secundum pietatem est doctrinae, inflatus
est autem nihil sciens, sed aegrotans circa quaestiones et uerborum
pugnas, ex quibus nascuntur inuidiae, contentiones,
blasphemiae, suspiciones malae, conflictationes hominum mente
corruptorum et a ueritate destitutorum, existimantium quaestum
esse culturam dei. discede ab eiusmodi. Item ad
quem supra II: Frofanas autem uocum nouitates deuita.
multum enim proficient ad impietatem, et sermo eorum ut
cancer serpit. Item illic:s o timothee, mandatum custodi,
dieuitans proianas uocum nouitates et oppositiones falsi nominis
scientiae, quam quidam promittentes circa fidem exciderunt.
Item ad timotheum II: Hoc autem scito, quoniam in
nouissimis temporibus aduenient tempora periculosa: erunt
homines se ipsos amantes, cupidi, superbi, fastidiosi, blasphemi,
parentibus non oboedientes, ingrati, scelesti, infideles,
sine affectione, pactum custodientes detractare, incontinentes,
inmites, sine benignitate, proditores, proterui, tumidi, uoluntatum
amatores magis quam dei, habentes formam pietatis,
uirtutem autem eius negantes. et hos deuita. ex his sunt

[*][*]

[*][*][*]

qui penetrant domos et captiuas ducunt mulierculas oneratas
peccatis, quae ducuntur uariis desideriis, semper discentes
et numquam ad scientiam ueritatis peruenientes. quemadmodum
enim iamnes et mambres restiterunt moysi, ita et hi
resistunt ueritati: homines corrupti mente, reprobi circa fidem.
sed ultra non proficient: dementia enim eorum manifesta erit
omnibus, sicut et illorum fuit. Item illic: Sicut rogaui
te, ut remaneres ephesi, cum irem in macedoniam, ut denun- tiares
quibusdam, ne aliter doceant neque intendant fabulis
iudaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant
magis quam aedificationem dei, quae est in fide. Item ad
titum: Stultas autem quaestiones et genealogias et contentiones
et pugnas legis deuita: sunt enim inutiles et uanae.
haereticum hominem post unam correptionem deuita, sciens
quoniam peruersus est eiusmodi et peccat, cum sit suo iudicio
damnatus. Item ad laodicenses: Neque destituat uos
quorundam uaniloquentia insinuantium, ut uos auertant a
ueritate euangelii, quod a me praedicatur. Item apostolus

[*][*]

[*][*]

iohannes: Carissimi, nolite credere omni spiritui, sed
probate spiritus si ex deo sunt, quoniam multi pseudoprophetae
exierunt in hunc mundum. Item iohannes apostolus II:
Si quis uenit ad uos et hanc doctrinam non adfert, nolite
eum recipere in domum et aue ne dixeritis ei. qui enim
dicit illi- aue, communicat operibus eius malignis. ecce prae-
. dixi uobis, ne in diem domini condemnemini. Item in
euangelio secundum matthaeum: Adtendite uobis a
pseudoprophetis, qui ueniunt ad uos in uestitu ouium, intus
autem sunt lupi rapaces: ex fructibus eorum cognoscetis eos.
Item ad ephesios: Probate autem quid sit quod placeat
deo: et nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum,
magis autem et redarguite: quae enim in occulto fiunt ab.
ipsis, turpe est etiam dicere.

[*][*]

[*][*]

LI. DE CONTINENTIA OBIS.

In psalmo CXXXVIIII: Vir linguosus non dirigetur super
terram. Item in prouerbiis: Ex multiloquio non effugies
peccatum: parcens autem labiis sapiens eris. Item illic:
Qui multis utitur uerbis, laedit animam suam. Item illic:
Mutum te faciens uideris sapiens esse. Item illic: Qm
respondit uerbum prius quam audiat, stultitia est illi et obprobrium.
Item illic: Mors et uita in manibus linguae:
qui autem continens est, edet fructus eius. Item illic: Qui

[*][*]

[*][*]

custodit os suum et linguam, conseruat de angustiis animam
suam. Item illic: Laqueus enim fortis sunt uiro sua labia,
et capitur uerbo oris sui. Item illic: Abominatio est
domino defigens oculum, et indocti incontinentes sunt lingua.
Item illic: Si uideris uirum uelocem in uerbis, scito quia.
spem habet magis insipiens quam ille. Item in ecclesiastico:
Noli citatus esse in lingua tua et inutilis etremissus
in operibus tuis. Item illic: Non appelleris susurrio, et
lingua tua capiaris: super furem enim est confusio et paenitentia:
susurratori autem odium et inimicitiae et contumelia.
Item illic: Ne iteres uerbum durum et nequam. Item
illic: Est tacens qui inuenitur sapiens, et est tacens qui non
habet sensum loquellae. et est tacens sciens tempus apti

[*][*]

[*][*]

temporis. Item illic: Homo sapiens tacebit usque in tempus:
lasciuus autem et inprudens non seruabunt tempus. qui
multis utitur uerbis, laedit animam suam, et qui potestatem
sibi adsumit iniuste, similiter processus est in malis. Item
illic: Qui susurrio est in omnibus et non necesse, odietur.
Item illic: Tacitus et sensatus honore honorabitur. Item
illic: In medio sensatorum serua uerbum temporis: in medio
autem tractantium adsiduus esto. Item illic: Homo iracundus
incendit litem, et uir peccator turbabit amicos et in
medium pacem habentium inmittet delaturam. secundum
uirtutem hominis iracundia illius, et secundum substantiam
suam exaltabit litem. certamen festinatum incendit ignem,
et lis festinans effundit sanguinem, et lingua testificans adducet
mortem: si sufflaueris, quasi scintilla exardebit, si ex-

[*][*]

[*][*]

pueris super illam, extinguetur, et utraque ex ore proficiscuntur.
susurrio et bilinguis maledictus: multos enim turbabit pacem
habentes. Item illic: Lingua tertia multos commouit et
disparsit illos de gente in gentem: ciuitates diuitum destruxit
et domos magnatorum effodit: uirtutes populorum concidit et
gentes fortes dissoluit. qui ad illam spectat, non habebit
requiem, nec habitabit cum requie. Item illic: Flagelli
plagae liuorem faciunt, plaga autem linguae comminuet ossa.
. multi ceciderunt in casus gladii, sed non sic. quasi qui interierunt
per linguam. felix qui liberatus est a lingua nequam,
qui in iracundia illius non transiuit et uinculis illius non est
ligatus! iugum enim illius iugum ferreum est, mors illius
mors nequissima et inutilis inferi. Item illic: Aurum tuum
et argentum tuum confla, et uerbis tuis facito stateram et
frenos ori tuo rectos: et adtende, ne forte labaris lingua et
cadas in conspectu inimicorum insidiantium tibi, et sit casus

[*][*]

[*][*]

taus insanabilis. Item illic: Quis dabit ori meo conseruationem
et super labia mea signaculum certum, ne cadam
ab illis et lingua mea perdat me? deus pater et dominator
uitae meae, ne derelinquas me cadere in iIIis: ne adcrescant
ignorantiae meae, et adprehendar in conspectu contrariorum,
et gaudeat inimicus meus. Item illic: Indisciplinosae IOB
adsuescas os tuum, est enim in illa uerbum peccati. Item
in ecclesiaste: Noli festinare in ore tuo, etcor tuum non
adceleret, ut proferas uerbum ante faciem dei: quia deus in
caelo est et tu in terra: propterea pauca sint uerba tua.
Item illic: Noli dare os tuum, ut peccet caro tua: et ne
dicas ante faciem dei quia ignorantia est, ut non irascatur
dominus in uerbis tuis, ut perdat opera manuum suarum.
Item in iob: Et ideo a nequissima lingua absconde te, et

[*][*]

[*][*]

absconnon timebis a superuenientibus malis. deride iniustos et
infrena os scelestorum. Item illic: Et si in multiloquio
extollamur, coram domino non absoluetur. Item in psalmo
XIII: Linguis suis dolose agebant, uenenum aspidum sub
labiis eorum: quorum os maledictione et amaritudine plenum
est. Item in psalmo XXXIII: Quis est homo qui uult
uitam et cupit uidere dies bonos? cohibe linguam tuam a
malo et labia tua, ne loquantur dolum: declina a malo et
fac bonum: inquire pacem et sequere eam. Item in psalmo
XXXVIII: Dixi: custodiam uias meas, ut non delinquam
in lingua mea. posui ori meo custodiam, dum consistit peccator
aduersum me. Item in psalmo GXL: Pone, domine,
custodiam ori meo et ostium circumstantiae labiis meis. non
declines cor meum in uerba mala ad excusandas excusationes
in peccatis. cum hominibus operantibus iniquitatem, et non
conbinabo cum electis eorum. Item apostolus ad ephe-
. sios: Omnis sermo malus de ore uestro non procedat, sed

[*][*]

[*][*]

si quis bonus est ad aedificationem fidei, ut det gratiam
audientibus. et non contristaueritis spiritum sanctum dei,
in quo signati estis in die redemptionis. omnis amaritudo et
ira et indignatio et clamor et conuicium tollatur a uobis cum
omni malitia. Item in ecclesiastico: Non litiges cum
homine linguato, et non mittes in igne illius ligna. Item
iacobus apostolus: Sit uero omnis homo citatus audire
et tardus loqui. Item illic: Si quis putat superstitiosum
se esse, non refrenans linguam suam, sed fallens cor suum.
huius uana religio est. Item illic: Nolite multiloqui esse,
fratres mei, scientes quia maius iudicium accipietis. multa
enim omnes delinquimus. si quis in uerbo non delinquit, hic
perfectus uir est, potest frenare totum corpus et dirigere.

[*][*]

[*][*]

quare ergo equis frena in ora mittuntur nisi in eo, ut suadeantur
a nobis et totum corpus circumducamus? ecce et naues,
quae tam inmensae sunt, sub uentis duris feruntur et circumducuntur
a paruissimo gubernaculo, ubi impetus dirigentis
uoluerit. sic et lingua pars membri est, sed est magniloqua.
et sicut paruus ignis magnam siluam incendit, ita et
lingua ignis est: et mundus iniquitatis per linguam constat
membris nostris, quae maculat totum corpus, et inflammat
rotam geniturae et inflammatur a genitura. omnis enim natura
bestiarum et auium et serpentium et beluarum maritimarum
domatur et subiecta est naturae humanae: linguam autem
hominum domare nemo potest nec retinere a malo, quia plena
est mortali ueneno.

LII. FVGIENDAM EBRIETATEM.

In prouerbiis: Qui est iucundus in uini conmorationibus,
relinquet contumeliam. Item illic: Proterua res est uinum

[*][*]

[*][*]

et iniuriosum ebrietas. omma autem stultus his coamiscetur.
Item illic: Noli esse uinolentus, neque extendas te ad
emendam carnem: omnis enim ebriosus et fornicarius mendicabit
. et uestietur conscissos pannos et omnis aomniculosus.
Item illic: Cui uae? cui tumultus? cui iudicia? cui libes
et rixae? cui contritiones superuacuo? cuius liuidi ocali?\'
noane eorum qui conmorantur in uino? nonne eorum qui
inuesiagant ubi conuiuia fiant? nolite ergo uos inebriari uino,
sed loquimini cum uiris iustis et fabulamini in deambulationibus.
si enim in phialas et calices dederitis oculos uestros,
nouissime ambulabitis nudiores pilo. Item illic: Potentes
iracundi sunt: uinum non bibant, ne, cum biberint, obliuiscantur
sapientiam et recta non possint iudicare infirmibus.
Item illic: Spinae nascuntur in manibus ebriosi. Item in

[*][*]

[*][*]

ececclesiastico: Operarius ebriosus non locupletabitur, et qui
spernit modica paulatim decidet. uinum et mulieres apostatare
faciunt sapientes, et arguunt sensatos. et qui se iungit fornicariis,
erit nequam: putredo et uermes hereditabunt illum.
Item illic: Mulier ebriosa et erronea magna ira, et contumelia
et turpitudo illius non contegetur. Item illic: Et si
in, medio multorum sedisti, prior illis non poscas bibere. quod
sufficiens sit homini disciplinato uinum exiguum, et in dormiendonon
laborabis ab illo et non senties dolorem. uigilia
et cholera et tortio uiro infrunito: somnus sanitatis in homine
parco: dormiet usque in mane, et anima illius cum ipso
deliciabitur. Item illic: Diligentes uinum noli prouocare:
multos enim exterminauit uinum. ignis probat ferrum durum,
sic uinum corda superborum arguit. aequa uita hominibus

[*][*]

[*][*]

uinum non in ebrietate: si bibas illud moderate, ut sis
sobrius: quia defraudat uitam mors. uinum in iucunditate
creatum est, non in ebrietate ab initio. exultatio animae et
cordis uinum modice potatum. uinum multum potatum imitationem
et iram, et ruinas multas facit ebriositatis animositas.
Item in ecclesiaste: Optimum est ire in domum
luctus quam ire in domum potationis. Item in iohel
propheta: Sobrii estote qui ebrii estis a uino uestro: plorate
et ululate omnes qui bibitis uinum in ebrietate, quia
ablata est de ore uestro iucunditas et gaudium. Item apostolus
ad romanos: Sicut in die honeste ambulemus, non
comisationibus, non ebrietatibus, non concubitibus et inpudicitiis,
non contentione et aemulatione: sed induite uos domi-

[*][*]

[*][*]

num iesum christum. Item ad corinthios I: Non auari,
non ebriaci, non maledici regnum dei possidebunt. Item ad
ephesios: Nolite inebriari uino, in quo est luxoria, sed
inplemini spiritu sancto.