Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini (45-48)

XLV. NON FORNICANDVM.

In exodo: Non fornicaberis. non concupisces uxorem proximi
tui. Item in leuitico: Homo quicumque moechatus
fuerit uxorem proximi sui, morte moriatur qui moechatus
fuerit et quae moechata fuerit. Quicumque dormierit cum
cognata sua, turpitudinem cognationis suae retexit: sine filiis
morientur. quicumque acceperit uxorem fratris sui, inmunditia
est, turpitudinem fratris tui detexit: sine filiis morientur.
Item in deuteronomio: Non moechaberis. Item
illic: Non erit fornicarius a filiis israhel, et non erit fornicaria
a filiabus israhel. Item in prouerbiis solomonis:
Mulier autem uirorum pretiosas animas capit. alligabit quis
in sinu ignem, uestimenta autem non conburet? aut ambulabit
supra carbones ignis, pedes uero non conburet? sic qui

eius et acceperit caracter in fronte sua usque si quia accepit** [*]
(it tn ras. caracterem nominis eius.

XLV. NON FORNICANDVM. In exodo cap. XI: Non moechaberis
usque nec desiderabis uxorem eius. In leuitico cap.
XII: Si moechatus quis fuerit cum uxore alterius usque quia
scelus operati sunt: sanguis eorum sit super eos. In deuteronomio
cap. IIII: Non moechaberis. Item in deuteronomio
cap. xm: Non erit meretrix de filiabus israhel neque scortator
de filiis israhel. In psalmo LXXII: Quia ecce qui elongant se
a te peribunt usque in portis filiae sion. In prouerbiis cap.
VII: Mulier autem uiri pretiosam animam capit usque sic qui [*] [*]

intrat ad uxorem proximi sui non erit inpunitus, neque omnis
qui tangit eam. Item illic: Adulter autem propter inopiam
sensus interitum animae suae adquirit, dolores et turpitudines
sufferet, obprobrium autem eius non delebitur. Item illic:
Abominatio est domino cogitatio iniqua, sanctorum autem
sermones pudici sunt Item illic: Viri amantis sapientiam
laetatur pater: qui autem pascit meretrices, perdit diuitias.
Item in ecclesiastico: Non des fornicariis animam tuam
in nullo, ne perdas te et hereditatem tuam. Item in iob:
Vel si oculum meum subsecutum est cor meum, uel si palpaui
munus manibus meis, dispargar et non congreger. aut
si secutus est sensus meus uxorem alterius uiri, uel si frequentaui
in concupiscentia ianuas eius, auferatur uxor mea,
et detur alii. Item in ecclesiastico: Vinum et mulieres
apostatare faciunt sapientes, et arguunt sensatos. et qui se
iungit fornicariis, erit nequam: putredo et uermes hereditabunt
illum. Item in hieremia propheta: Equi insanientes
in feminas facti sunt! unusquisque in uxorem proximi

[*] ingreditur ad mulierem proximi sui: non erit mundus, quum tetigerit
eam. Item cap. VII: Qui autem adulter est propter cordis
inopiam usque et obprobrium illius non delebitur. Item cap.
XXVIIII: Vir, qui amat sapientiam, laetificat patrem suum, qui
autem nutrit scorta, perdit substantiam suam. In ecclesiastico
cap. VII: Non des fornicariis animam tuam in nullo ne perdas te
et hereditatem tuam. In oseecap. : Principes omnes adulterantes
quasi clibanus succensus a quoquente. In iob cap. :
Et si sequutus est oculus meus cor meum et in manibus meis adhesit
macula usque scortum sit alterius uxor mea et super illam
incuruentur alii. Item in ecclesiastico cap. XI: Vinum et
mulieres apostatare (ta alt. s. l.) faciunt sapientes usque et
putredo et uermes hereditabunt illum. In hieremia cap. :
Saturaui aui in ros.) eos et moechati sunt et in domo meretricis [*] [*]

sui hinniebat. numquid in his non uisitabo, dicit dominus,
aut in natione tali non uindicabit anima mea? Item tobi
ad filium: Adtende autem tibi ab omni fornicatione. Item
in psalmo LXXII: Quia ecce qui elongant se a te perisbunt.
perdidisti omnes qui fornicantur abs te. mihi autem
adherere deo bonum est, ponere in deo spem meam, ut
enarrem omnia promissa tua in portis filiae sion. Item in
osee propheta: Principes adulteria committentes omnes
sicut clibanus ardens ad coquendum, conbustio flammae.
ltem in euangelio secundum matthaeum: Audistis
quia dictum est: non moechaberis. ego autem dico uobis,
quia omnis qui uiderit mulierem ad concupiscendam eam
iam moechatus est in corde suo. Item illic: Omnis qui
dimittit uxorem suam et aliam ducit, moechatur: et qui dimissam
a uiro ducit, moechatur. Item paulus apostolus
ad corinthios I: Nescitis quia corpora uestra membra

[*][*]

[*][*][*][*]

christi sunt? tollens ergo membra christi faciam membra
meretricis ? absit. nescitis quia qui iungit se meretrici unum
corpus est? erunt enim duo in carne una. qui autem iungit
se domino unus spiritus est. fugite fornicationem. omne
peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est: qui
autem fornicatur, in corpus suum peccat. aut nescitis quoniam
membra uestra templum est spiritus sancti, qui in uobis
est, quem habetis a deo, et non estis uestri? empti enim
estis pretio. glorificate et tollite dominum in corpore uestro.

XLVI. DE NEGLEGENTIA SACERDOTVM.

In hieremia propheta: Et sacerdotes non dixerunt:
ubi est deus? et cultores legis meae nescierunt me, et
pastores impie egerunt in me. Item illic: Horribilia facta
sunt super terram: prophetae prophetant inique, et sacerdotes
plauserunt manibus suis, et populus meus dilexerunt eos.

[*][*]

[*][*]

quid facietis in futurum? Item illic: A sacerdote usque
ad pseudoprophetam omnes fecerunt mendacium, dicentes:
pax, pax. et ubi est pax? Item illic: Quomodo dicitis:
sapientes sumus nos, et lex domini nobiscum? in uanum
facta est metatura uestra. scribae confusi sunt, sapientes
territi sunt, quia uerbum domini reprobauerunt: sapientia
quae est in illis? Item illic: Tabernaculum tuum miserum
factum est, periit, et omnes pelles eius disruptae sunt: quia
pastores insipienter gesserunt, et dominum non inquisiuerunt:
ideo non intellexerunt. Item illic: Propterea haec dicit
dominus ia pastores, qui regunt populum meum: uos dispersistis
oues meas, et expulistis eas, et non uisitastis eas. ecce
ego uindico in uos secundum mala studia uestra. et suscitabo
illis pastores, qui pascant eas: et ultra non timebunt neque

[*][*]

[*][*][*]

terrebuntur, dicit dominus. Item in osee propheta: Absconderunt
sacerdotes uiam domini et ignis comedit indices
eorum, et non fuit in eis qui inuocaret me. Item in
michaea propheta: Et sacerdotes cum muneribus respondebant,
et in dominum requiescebant dicentes: nonne dominus.
est in nobis? Item in hieremia propheta:s o mali
pastores ! conrupistis oues meas, docentes eas secundum
uoluntates uestras, et quae uera sunt non docuistis eas.
Item in sophonia propheta: Sacerdotes eius contaminant
sancta et reprobant legem. Item in malachiel propheta:
Vos sacerdotes, qui fallitis nomen meum, et dixistis:
in qua re fefellimus nomen tuum ? offerentes ad altarium
meum panes pollutos. non est mihi uoluntas, dicit dominus

[*][*]

[*][*]

omnipotens, et sacrificium non accipiam de manibus uestris.
Item in ezechiel propheta: Et ideo, pastores, audite
uerbum domini: ecce lac deuoratis, et lanis eorum cooperitis
uos, et quod crassum est iugulastis, et oues meas disper*
sistis: quod infirmum erat non confortastis, et quod male
habebat non curastis, et contritum non alligastis, et quod
errabat non conuertistis, et quod periebat non requisistis, et
fortem oppressistis labore. et dispersae sunt oues meae, eo
quod non sint pastores, et factae sunt in deuorationem
omnibus bestiis agri. et dispersae sunt oues meae super
omnem montem et in omnem collem altum, et super faciem
totius terrae dispersae sunt, nec erat qui requireret neque
qui reuocaret. Item in malachiel propheta: Qui inritastis
dominum in uerbis uestris, et dixistis: in quo inritauimus
eum? in eo quod dicatis: omnis qui facit malum bonum
est coram domino, et ipsi in eis placuit. et ubi est deus

[*][*]

[*][*]

iustitiae? Item in osee propheta: Sacrificia eorum tamquam
panis luctus: omnes qui manducant ea contaminabuntur.
Item in numeris: Separamini a tabernaculis hominum
istorum durissimorum, et nolite tangere ab omnibus quae
sunt eis, ne simul pereatis in peccato eorum.

XLVII. DE SANCTIFICATIONE SACERDOTVM VEL MINISTRANTIVM DEO ET OMNI ORDINATIONE ECCLESIASTICAE DISCIPLINAE.

In exodo: Et sacerdotes, qui accedunt ad dominum,
sanctificentur, ne forte derelinquat eos dominus. Item
illic: Et facies illis bracas lineas, ut tegant inuerecundiam

[*][*]

[*][*]

corporis, a lumbis usque ad genicula. Item illic: Omnis
qui tetigerit altare sanctificetur. Item in leuitico: Sancti
erunt domino suo, et non coinquinabunt nomen domini dei
sui, et dona ipsi offerent, et erunt sancti. mulierem meretricem
et coinquinatam non accipient, mulierem eiectam a
uiro non accipient, quia sancti sunt domino deo suo. et
sanctificabis eos. dona enim domini dei uestri hi offerunt:
sancti erunt, quia sanctus sum ego dominus qui sanctifico
eos. Item illic: Et locutus est dominus ad aaron, dicens:
uinum et sicera non bibetis, tu et filii tui tecum, quando
introibitis in tabernabulo testimonii, uel cum accedetis ad
altare, ne moriamini. estote sancti, quia sanctus sum ego
dominus deus uester. Item in paralipomenon I: Et
uocauit dauid sadoc et abiathar sacerdotes, et leuitas arihel,
asea, iohel, aminadab. et dixit illis: uos principes familiarum

[*][*]

[*][*]

leuitarum, purificamini uos et fratres uestri, et reportate
arcam domini dei israhel ubi paraui ei. et purificati sunt
sacerdotes et leuitae, ut portarent aream domini israheL
Item paulus apostolus ad titum: Huius rei gratia reliqui
te cretae, ut quae deerant corrigas et constituas per
ciuitates presbiterium, sicut ego tibi disposui. si quis est
sine crimine, unius uxoris uir, filios habens fideles, non in
accusatione Iuxoriae, aut non subditos. oportet enim episcopum
sine crimine esse, tamquam dei dispensatorem, non superbum,
non iracundum, non uinolentum, non turpis lucri adpetitorem:
sed hospitalem, benignum, prudentem, iustum, sanctum, continentem,
obtinentem secundum doctrinam fidele uerbum, ut
potens sit exhortari in doctrina sana et contradicentes reuincere.
sunt enim multi etiam non oboedientes, uaniloqui et
seductores. Item adtimotheum I: Humanus sermo: si
quis episcopatum cupit, bonum opus desiderat. oportet enim
episcopum inreprehensibilem esse, unius uxoris uirum, sobrium,
prudentem, ordinatum, hospitalem, docibilem, non uinolentum,

[*][*]

[*][*]

non percussorem, sed modestum, non litigiosum, non cupidum,
domum suam bene regentem, filios habentem subditos cum
omni castitate — si quis autem suae domui praeesse nescit,
quomodo ecclesiae dei diligentiam habebit? —, non neophytum,
ne in superbiam elatus in iudicium incidat diaboli. oportet
autem eum et testimonium habere bonum ab his qui foris
sunt, ut non in obprobrium incidat et laqueum diaboli. diaconos
similiter castos et pudicos, non bilingues, non multo
uino deditos, non turpis lucri adpetitores, non cupidos, habentes
sacramentum fidei in conscientia pura. et hi quoque
probentur primum, et sic ministrent, nullum crimen habentes.
Item illic: Diacones sint unius uxoris uiri, qui filiis bene
praesunt et suis domesticis. qui enim bene ministrauerint,
gradum bonum sibi adquirunt, et multam fiduciam in fide
quae est in christo iesu. Item petrus apostolus in
epistula I: Seniores autem qui in uobis sunt obsecro ego
testis iesu christi passionum, similiter maior natu et futurae
declarationis laudis socius, ut regatis plebem domini, curae

[*][*]

[*][*]

habentes non in auaritia neque in dominatione fratrum, sed
uoluntarie ex animo libenter. et sine reprehensione, ut forma
sitis ouibus, in operibus bonis, in omni conuersatione quae
secundum deum est: ut cum apparuerit princeps pastorum,
rationem reddatis de ouibus, et percipiatis illam floridam et
inmarcescibilem gloriae coronam. similiter et iuniores subiecti
estote senioribus. omnes autem quietem et humilitatem
animi induite: quia deus superbis resistit, humilibus autem
dat gratiam. humiliate ergo uos sub potente dextera dei, ut
uos exaltet in tempore uisitationis suae: omnem sollicitudinem
uestram proicientes in eum, quoniam ipsi cura est de omnibus.
Item in euangelio secundum matthaeum: Quisnam
est fidelis seruus et prudens, quem constituit dominus
super familiam suam, ut det illis cibaria in tempore? beatus
seruus ille, quem ueniens dominus eius inueniat sic facientem.
amen dico uobis, quia super omnia quae possidet constituet
illum. quod si dixerit malus ille seruus: tardat dominus
meus uenire, et coeperit percutere conseruos suos, sedens et

[*][*]

[*][*]

bibens cum luxoriosis, ueniet autem dominus serui illius in
die qua non sperat et hora qua non sentiet, et diuidet eum
partemque eius cum infidelibus ponet: illic erit fletus et stridor
dentium. Item paulus apostolus ad colossenses:
Dicite archippo: uide ministerium quod accepisti, ut illud
inpleas. Item in leuitico: Ab ostio tabernaculi testimonii
non exies septem diebus, donec inpleatur dies consummationis
uestrae. Item illic: Ad ostium tabernaculi testimonii sedebitis
septem diebus die et nocte. custodite obseruationes
domini, ne moriamini.

XLVIII. DE SANCTIFICATIONE POPVLI.

In exodo: Descendit autem moyses de monte ad populum,
et dixit illis, et sanctificauit eos: et lauerunt uestimenta sua.
et dixit ad eos: estote parati tribus diebus, et ne accesseritis
ad mulierem. Item in deuteronomio: Ecce ostendi uobis
iudicia et iustitias, sicut mandauit mihi dominus, facere sic
in terra, in qua uos introibitis ibi possidere eam. et seruate
et facite, quia haec est prudentia uestra et intellectus coram

[*][*]

[*][*]

omnibus gentibus, quaecumque audiermtiastitias istas, et dicent:
ecce populus prudens et sciens quae gens tam magna haec.
quia quae est tam magna gens, cui sit deus adpropinquans,
sicut dominus deus noster in omnibus in quibuscumque inuocauerimus
eum? et quae alia gens tam magna, quae habeat
iustitiam et iudicia iusta secundum omnem legem istam,
quam ego trado uobis coram uos hodie? adtende tibi et
serua animam tuam, ne obliuiscaris omnia uerba, quae uiderunt
oculi tui, et ne recedant de corde tuo omnibus diebus
uitae tuae. et instrues filios tuos et filios filiorum tuorum.
Item in libro paralipomenon II ioadas sacerdos:
Et statuit ostiarios super portas domus domini, et non intrabit
inmundus in omni re. Item petrus apostolus I: Et
uos sancti in omni conuersatione estote, quia scriptum est:
sancti estote, quia et ego sanctus sum.

[*][*]

[*][*]