De Genesi Ad Litteram Imperfectus Liber (3)

Hoc ergo quod scriptum est: in principio fecit deus
caelum et terram, quaeri potest utrum tantummodo secundum
historiam accipiendum sit an etiam figurate aliquid significet
et quomodo congruat euangelio et qua causa sic liber iste
inchoatus sit. secundum historiam autem quaeritur quid sit:
in principio, id est utrum in principio temporis an in principio,
in ipsa sapientia dei, quia et ipse dei filius principium
se dixit, quando ei dictum est: t.u quia es, et dixit: principium,
quod et loquor uobis. est enim principium sine [*] [*]

principio et est principium cum alio principio. principium sine
principio solus pater est; ideo ex uno principio esse omnia
credimus. filius autem ita principium est, ut de patre sit.
ipsa etiam prima creatura intellectualis potest dici principium
his quibus caput est, quae fecit deus. cum enim recte
appelletur principium caput, in illa gradatione apostolus
mulierem tantum non dixit caput alicuius. nam et uirum
dixit caput mulieris et caput uiri Christum et caput Christi
deum; ita creatori creatura subnectitur. :

An ideo in principio dictum est, quia primum factum est?
an non potuit inter creaturas primum fieri caelum et terra,
si angeli et omnes intellectuales potestates primum factae
sunt, quia et angelos creaturam dei et ab eo factos credamus
necesse est? nam et angelos enumerauit propheta in centesimo
quadragesimo octauo psalmo, cum dixit: ipse iussit, et
facta sunt; ipse mandauit, et creata sunt. sed si primum
facti sunt angeli, quaeri potest, utrum in tempore facti sunt
an ante omne tempus an in exordio temporis. si in tempore,
iam erat tempus, antequam angeli fierent; et quoniam etiam
tempus ipsum creatura est, incipit necesse esse ut aliquid
prius quam angelos factum accipiamus. si autem in exordio
temporis factos dicimus, ut cum ipsis coeperit tempus,
dicendum est falsum esse, quod quidam uolunt, cum caelo et
terra tempus esse coepisse.

Si autem prius quam tempus angeli facti sunt, quaerendum ss
est, quomodo dictum sit in consequentibus: et dixit deus:
fiant luminaria in firmamento caeli, ut luceant super [*] [*]

terram et diuidant inter diem et noctem; et sint in
signis et in temporibus et in diebus et in annis. hic
enim potest uideri tone coepta esse tempora, cum caelum et
luminaria caeli ordinatis itineribus currere coepissent. quod
si uerum est, quomodo potuerunt dies esse antequam esset
tempus, si a cursu luminarium tempus exorsum est, quae
quarto die dicuntur esse facta? an ista dierum digestio secundum
consuetudinem humanae fragilitatis ordinata est lege narrandi
et humilibus humiliter insinuandi sublimia, qua et ipse sermo
narrantis non potest nisi aliqua habere et prima et media et
ultima? an in temporibus istis dictum est ut essent luminaria,
quae tempora homines interuallis morarum in corporis motione
metiuntur? haec enim tempora, si nullus motus corporum
esset, nulla essent et ipsa sunt hominibus manifestiora. quod
si admittimus, quaerendum est, utrum praeter motum corporum
possit esse tempus in motu incorporeae creaturae.
ueluti est anima uel ipsa mens: quae utique in cogitationibus
mouetur et in ipso motu aliud habet prius, aliud posterius,
quod sine interuallo temporis intellegi non potest. quod si
accipimus, etiam ante caelum et terram potest intellegi tempus
fuisse, si ante caelum et terram facti sunt angeli. erat enim
iam creatura, quae motibus incorporeis tempus ageret, et
recte intellegitur cum illa etiam tempus esse ut in anima
quae per corporeos sensus corporeis motibus assuefacta est.
sed fortasse non est in principibus et creaturis supereminentibus.
sed quoquo modo se hoc habeat — res enim
secretissima est et humanis coniecturis inpenetrabilis — illud
certe accipiendum est in fide, etiamsi modum nostrae [*]
cogitationis excedit, omnem creaturam habere initium tempusque
ipsum esse creaturam ac per hoc et ipsum habere initium nec
coaeternum esse creatori.

Potest etiam caelum et terra pro uniuersa creatura positum
uideri, ut et hoc uisibile aethereum firmamentum caelum
appellatum . sit et illa creatura inuisibilis supereminentium
potestatum rursusque terra omnis inferior pars mundi cum
animalibus quibus inhabitatur. an caelum omnis creatura
sublimis atque inuisibilis dicta est, terra uero omne uisibile,
ut etiam sic possit hoc, quod dictum est: in principio
fecit deus caelum et terram, uniuersa creatura intellegi?
fortasse quippe non incongrue in comparatione inuisibilis
creaturae omne uisibile terra dicitur, ut illa caeli nomine
nuncupetur, quoniam et anima, quae inuisibilis est, cum
rerum uisibilium amore tumesceret et earum adeptione extolleretur,
terra dicta est, sicut scriptum est: quid superbit
terra et cinis?

Sed quaeri potest, utrum iam distincta et composita omnia
dixerit caelum et terram an ipsam primo informem uniuersitatis
materiem, quae in has formatas et. speciosas naturas deo
ineffabiliter. iubente digesta est, caeli et terrae nomine nuncupauit.
quamquam enim scriptum legerimus:, qui fecisti
mundum de informi materia, tamen etiam ipsam materiam
cuiusmodicumque sit non possumus dicere non ab eo factam,
ex quo omnia confitemur et credimus, ut etiam ipsa digestio
et ordinatio singularum quarumque rerum formatarum et distinctarum
mundus uocetur, ipsa uero materies caelum et terra, [*] [*]

ueluti semen caeli et terrae appellata sit et caelum et terra
quasi confusum atque permixtum ab artifice deo accipiendis
formis idoneum. hactenus de hoc quaesitum sit quod dictum
est: in principio fecit deus caelum et terram; nihil
enim horum temere adfirmari potuit.