Contra Partem Donati Post Gesta (44-47)

Cum enim personam petitorum forensi tritura inquirerent
et uolentes ostendere nos esse petitores, ut personas
nostras permitterentur iure discutere et moras annosissimas
inuenire, legerent libellum nostrum aliquando proconsuli datum,
quo eos petiuimus conuenir, ut ipsa inter nos conlatio tunc
fieret, quam modo ab imperatore ut fieret inpetrauimus, et eo
libello nos quasi petitores esse monstrarent, responsum est
a nobis ideo nos semper uoluisse fieri conlationem, non ubi
eis crimina obiceremus, sed ubi ea quae solent obicere purgaremus:
propter hoc quippe haeretici et ab ecclesiae unitate
separati, quia crimina obiciunt quae probare non possunt.
deinde quia uidebatur cognitor secutus ordinem temporum, ut
gestis quae protuleramus, ubi et ipsi apud praefectos conlationem
petiuerant, ideo praeferret libellum nostrum ab ipsis
prolatum, quia gesta illa praefectoria tempore praecedebat,
facillime nos atque iustissime hac occasione oblata a cognitore
inpetrauimus, ut, si ea praeferret, quae tempore priora esse [*] [*] [*] [*]

constaret, illud iuberet potius recitari, ubi ipsi apud imperatorem
Constantinum per Anullinum proconsulem accusarunt
Caecilianum, cuius crimina nostrae communioni obiciunt, quae
uolebamus illa conlatione purgare. proinde posteaquam legi
coepit, quoniam illic apertissime in omnibus uincebantur, clamare
coeperunt: \'sensim inducimur in causam\', et iterum:
\'peruidet potestas tua sensim nos in causae interna deduci.\'
o magna, sed non miranda confusio! quando enim daemon
sic exorcistam timeret, quomodo timuerunt ne illa legerentur,
ubi apparebat Caecilianus et ab eorum praecessoribus apud
imperatorem accusatus et tot iudiciis non solum episcopalibus,
sed etiam imperialibus absolutus?

Quando uel quanto pretio emere possemus, quod ipso
timore turbati redire ausi sunt etiam ad illius temporis praescriptionem,
ubi dixerant lapsam esse iam causam et quattuor
mensibus euolutis agi iam omnino non posse? quid est
hoc? quis tam idoneus index inueniri potest animi eorum
quam timor iste sic expressus, sic apertus, ut, cum timor
soleat adimere libertatem, isti tam libere timuerint, ut indicium
suum de mala sua causa nec silentio tegerent, sed uerbis
apertissimis proderent? o uehementem trepidationem ad extorquendam
confessionem! tam fortis ex ore prosiliuit timor, ut
eius impetu de fronte fugerit pudor. si non legerentur ea,
quibus ostendebatur Caecilianus accusatus atque purgatus,
petitores propter agendam causam inquirebantur, personae
discutiebantur et, quamuis morarum tendiculae, ne ad ipsam
causam perueniretur, tergiuersatorie necterentur, tamen propter
agendam causam etiam ista postulari ueluti iure uidebantur:
postquam causa optima Caeciliani recitanda prolata est, reuocatur
explosa et conuicta praescriptio, diem causae agendae
iam transisse clamatur. [*] [*]

Quid adhuc expectatis, quid pro nobis pronuntiauerit
cognitor, cum uideatis, quid contra se ipsos episcoporum
uestrorum pronuntiauerit timor? dederat certe ipse
cognitor potestatem, ut alium cum illo quem uellent iudicem
constituerent, quod illi recusauerunt, quoniam si aliquem delegissent,
mentiri uobis non possent etiam a nobis ipsum fuisse
corruptum. sed fecerunt quod recusauerunt: prorsus constituerunt
cum illo alterum iudicem, non quemlibet extraneum, sed
intimum suum. ecce ipse timor eorum alius iudex fuit. certe
ipse a nobis nihil accepit et pro nobis libere iudicauit: non
gratificatus est eorum personae quibus internus haerebat. de
quorum secreto cubiculo procedebat, et antequam causa diceretur
prior iudicauit, quia eam prior in ipsorum corde cognouit.
denique processit ille ut causam nosset, processit iste qui
nouerat; ille iudicauit stando audiendo loquendo, iste tantummodo
in medium procedendo. puto quod melius dicebant ut
iam causa non ageretur; quanto enim citius eam finiuit litigatorum
timor quam cognitoris labor! ille quaerebat quid ex
eorum chartulis legeretur, iste indicauit quid in eorum cordibus
ageretur.

Quoniam autem ad hoc uenerant territi eis,
quae prolata fuerant recitanda, ut dicerent iam lapsam esse
causam temporibus et agi non posse, proposuerunt nobis quod
iam fuerat ante transactum, ut, si de scripturis sanctis ageremus,
illa minime legerentur, si autem illa recitanda eligeremus,
habere se ualidam praescriptionem, ut lapsam temporibus
causam omnino agi non sinerent, cum ipsi non seruauerint
quod ante promiserant, se mandato nostro, ubi nos ecclesiae [*] [*] [*]
causam scripturarum testimoniis egisse confessi sunt, similiter
[sej scripturarum testimoniis responsuros, qui petitorum discutiendas
esse personas non more disputantium, sed more litigantium
contendebant: respondimus ergo eis, ut, si nihil aliud
agi mallent, nisi ut quaereretur quae uel ubi sit catholica
ecclesia, causam eius nos non nisi diuinis quibus praenuntiata
est testimoniis ageremus; si autem hominibus aliqua crimina
obicerent, quoniam nec ipsi ea possent testimoniis diuinis,
sed aliquibus aliis talibus documentis ostendere, etiam nos
ea documentis talibus purgaturos. sic illis adsidue sua inania
repetentibus haec a nobis perseuerantissime repetita sunt; sic
eos ueritas uicit et ad illa quae protuleramus audienda confutatos
superatosque constrinxit. uidebant enim, si nulla crimina
Caeciliani obicerent communioni nostrae, nihil sibi remanere,
unde suam ab unitate separationem aliquo modo excusarent,
si autem obicerent crimina Caeciliani. nec a se nisi talibus
documentis posse asseri nec a nobis aliter posse defendi.