Contra Mendacium (31-35)

Nihil autem iudicandus est dicere, qui dicit aliqua
iusta esse mendacia, nisi aliqua iusta esse peccata ac per hoc
aliqua iusta esse, quae iniusta sunt: quo quid absurdius dici
potest? unde enim est peccatum, nisi quia iustitiae contrarium
est? dicantur ergo alia magna, alia parua esse peccata, quia
uerum est nec auscultandum Stoicis, qui omnia paria esse contendunt;
dicere autem quaedam iniusta, quaedam iusta esse [*] [*]
peccata, quid est aliud quam dicere quasdam esse iniustas, quas
dam iustas iniquitates? cum dicat apostolus Iohannes: omnis.
qui facit peccatum, iniquitatem facit; peccatum
iniquitas est. non igitur potest iustum esse peccatum, nisi
cum peccati nomen in alia re ponimus, in qua quisque non
peccat, sed aut facit aliquid aut patitur pro peccato. nam et
sacrificia pro peccatis peccata appellata sunt et poenae peccatorum
dicuntur aliquando peccata. haec plane possunt intellegi
iusta peccata, cum iusta dicuntur sacrificia uel iusta supplicia.
ea uero, quae contra legem dei fiunt, iusta esse non possunt.
dictum est autem deo: lex tua ueritas, ac per hoc quod
est contra ueritatem, iustum esse non potest. quis autem
dubitet contra ueritatem esse omne mendacium? nullum igitur
iustum potest esse mendacium. item cui non clareat ex ueritate
esse omne, quod iustum est? clamat autem Iohannes:
omne mendacium non est ex ueritate. omne ergo
mendacium non est iustum. quapropter quando nobis de
scripturis sanctis mentiendi proponuntur exempla, aut mendacia
non sunt, sed putantur esse, dum non intelleguntur,
aut, si mendacia sunt, imitanda non sunt, quia iusta esse
non possunt.

Sed quod scriptum est bene deum fecisse cum hebraeis [*] [*]

obstetricibus et cum Raab Hiericuntina meretrice, non ideo
factum est, quia mentitae sunt, sed quia in homines dei
misericordes fuerunt. non est itaque in eis remunerata fallacia,
sed beniuolentia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis.
sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore
commissa ab eis aliqua opera mala deus propter posteriora
bona uellet ignoscere, ita mirandum non est, quod uno
tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est
factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remunerauit
et propter hoc bonum malum illud ignouit. si enim
peccata, quae propter carnis concupiscentiam, non propter
misericordiam fiunt, propter posteriora opera misericordiae
dimittuntur, cur non merito misericordiae dimittuntur, quae
propter ipsam misericordiam committuntur? grauius est enim
peccatum, quod animo nocentis quam quod animo subuenientis
efficitur. ac per hoc si illud deletur opere misericordiae
postea subsequente, cur hoc, quod est leuius, non
deletur ipsa hominis misericordia et praecedente, ut peccet,
et comitante, cum peccat? ita quidem uideri potest. uerumtamen
aliud est dicere: peccare quidem non debui, sed opera
misericordiae faciam, quibus deleam, quod ante peccaui, et
aliud est dicere: peccare debeo, quia non possum aliter
misereri, aliud est, inquam, dicere: quia iam peccauimus. [*] [*] [*] [*]
benefaciamus, et aliud est dicere: peccemus, ut benefaciamus.
ibi dicitur: faciamus bona, quia fecimus mala, hic autem:
faciamus mala, ut ueniant bona. ac per hoc ibi exhaurienda
est sentina peccati, hic cauenda est doctrina peccandi.

Restat itaque, ut intellegamus illis mulieribus, uel in
Aegypto uel in Iericho, pro humanitate et misericordia redditam
fuisse mercedem utique temporalem, quae quidem
et ipsa aeternum aliquid etiam illis nescientibus prophetica
significatione figuraret. utrum autem sit aliquando uel
pro cuiusquam salute mentiendum, cum quaestio sit, in
qua dissoluenda etiam doctissimi fatigantur, ualde illarum
muliercularum in illis populis constitutarum et illis moribus
adsuetarum excedebat modum. itaque hanc earum ignorantiam,
sicut aliarum rerum, quas pariter nesciebant, sed sciendae
sunt a filiis non huius saeculi, sed futuri, dei patientia
sustinebat, qui tamen eis pro humana benignitate, quam
famulis eius inpenderant, quamuis caeleste aliquid significantia
praemia terrena reddebat. et Raab quidem ex Iericho
liberata in dei populum transitum fecit, ubi proficiens posset
ad aeterna et inmortalia munera peruenire, quae nullo sunt
quaerenda mendacio.

Tunc tamen, quando illud opus bonum et pro suae
uitae condicione laudabile Israhelitis exploratoribus praestitit,
nondum erat talis, ut ab ea exigeretur: sit in ore uestro [*] [*]
est est, non non. obstetrices autem illae quamuis Hebraeae
si secundum carnem tantummodo sapuerunt, quid aut
quantum est quod eis profuit remuneratio temporalis, quia
fecerunt sibi domos, nisi proficiendo pertinuerunt ad eam
domum, de qua deo cantatur: beati, qui habitant in
domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te?
multum autem fatendum est propinquare iustitiae et quamuis
re ipsa nondum, iam tamen spe atque indole animum esse
laudandum, qui numquam nisi hac intentione mentitur, qua
uult prodesse alicui, nocere autem nemini. sed nos cum quaerimus,
sitne boni hominis aliquando mentiri, non de homine
quaerimus adhuc ad Aegyptum uel ad Iericho uel ad Babyloniam
pertinente uel adhuc ad ipsam Hierusalem terrenam,
quae seruit cum filiis suis, sed de ciue illius ciuitatis,
quae sursum est libera mater nostra aeterna in caelis. et
respondetur quaerentibus nobis: omne mendacium non
est ex ueritate. filii autem illius ciuitatis filii sunt utique
ueritatis; eius ciuitatis filii sunt, de quibus scriptum est in
ore eorum non inuentum esse mendacium; eius ciuitatis
est filius, de quo item scriptum est: uerbum suscipiens
filius a perditione longe aberit; exc.ipiens
autem excepit illud sibi, et nihil falsi ex eius
ore procedit. his filiis supernae Hierusalem et sanctae [*] [*] [*]
ciuitatis aeternae si quando ut hominibus obrepit qualecumque
mendacium, poscunt humiliter ueniam, non inde quaerunt
insuper gloriam.

Sed dicet aliquis: ergone obstetrices illae atque
Raab melius fecissent, si nullam misericordiam praestitissent
nolendo mentiri? immo uero illae mulieres Hebraeae, si essent
tales, de qualibus quaerimus, utrum sit eis aliquando mentiendum,
nec aliquid falsi dicerent et foeda ministeria de
paruulis occidendis liberrime recusarent. sed, inquies, ipsae
morerentur. at uide, quid sequatur. morerentur enim caelestis
habitationis incomparabiliter ampliore mercede, quam domus
illae quas sibi fecerunt in terra esse potuerunt; morerentur
futurae in aeterna felicitate, mortem perpessae pro innocentissima
ueritate. quid illa in Iericho? numquid hoc posset?
nonne si quaerentes ciues mentiendo non falleret, uerum
dicendo latentes hospites proderet? an posset interrogantibus
dicere: scio ubi sint, sed deum timeo, non eos prodo? posset
hoc quidem dicere, si iam esset uera Israhelitis, in qua
dolus non esset: quod futura erat per misericordiam dei
transiens ad ciuitatem dei. uerum illi hoc audito, inquies, illam
perimerent, domum scrutarentur. sed numquid consequens
erat, ut illos etiam quos diligenter occultauerat inuenirent?
prospexerat enim cautissima mulier et ibi eos posuerat, ubi
latere potuissent, etiamsi ei mentienti creditum non fuisset.
ita et illa, si tamen a suis ciuibus esset occisa pro [*] [*]
misericordiae opere, uitam istam faeneam pretiosa in conspectu
domini morte finisset, et erga illos eius beneficium inane
non fuisset. sed, inquies, quid? si et ad illum locum, ubi
eos occultauerat, hi, a quibus quaerebantur, perscrutando
omnia peruenissent? isto modo dici potest: quid? si mulieri
uilissimae atque turpissimae non solum mentienti, uerum
etiam peieranti credere noluissent? nempe etiam sic consecutura
fuerant, quae timendo mentita est. et ubi ponimus uoluntatem
ac potestatem dei? an forte non poterat et illam nec
ciuibus suis mentientem nec homines dei prodentem et illos
suos ab omni pernicie custodire? a quo enim et post mulieris
mendacium custoditi sunt, ab eo potuerunt, etsi illa mentita
non esset, utique custodiri. nisi forte obliti sumus hoc fuisse
in Sodomis factum, ubi masculi in masculos nefanda libidine
accensi nec ostium domus, in qua erant quos quaerebant,
inuenire potuerunt, quando uir iustus in causa omnino simillima
pro suis hospitibus mentiri noluit, quos esse angelos
nesciebat et uim morte peiorem ne paterentur timebat. et
certe poterat talia respondere quaerentibus, qualia in Iericho
mulier illa respondit. nam prorsus similiter et illi interrogando
quaesierunt. sed homo iustus noluit pro corporibus hospitum
animam suam suo mendacio maculari, pro quibus uoluit [*] [*]
corpora filiarum alienae libidinis iniquitate uim perpeti. faciat
ergo homo etiam pro temporali hominum salute quod potest:
cum autem ad hunc articulum uentum fuerit, ut tali saluti
consulere nisi peccando non possit, iam se existimet non
habere quid faciat, quando id reliquum esse perspexerit quod
non recte faciat. proinde Raab in Iericho, quia peregrinos
homines dei suscepit hospitio, quia in eorum susceptione
periclitata est, quia in eorum deum credidit, quia diligenter
eos ubi potuit occultauit, quia per aliam uiam remeandi consilium
fidelissimum dedit, etiam supernae Hierusalem ciuibus
imitanda laudetur. quod autem mentita est, etiamsi aliquid
ibi propheticum intellegenter exponitur, non tamen imitandum
sapienter proponitur, quamuis deus illa bona memorabiliter
honorauerit, hoc malum clementer ignouerit.

Quae cum ita sint, quoniam nimis longum est omnia
pertractare, quae in illa Libra Dictinii sunt posita uelut imitanda
exempla mentiendi, ad hanc regulam mihi uidentur non
solum ista, uerum etiam si qua sunt talia redigenda, ut aut
quod creditur, ostendatur non esse mendacium — siue ubi
tacetur uerum nec dicitur falsum; siue ubi significatio uerax
aliud ex alio uult intellegi, quod genus figuratorum uel dictorum
uel factorum abundat in propheticis litteris — aut quae
conuincuntur esse mendacia, non esse imitanda monstrentur [*]

et si qua nobis ut alia peccata subrepserint, non eis tribuendam
iustitiam, sed ueniam postulandam. hoc quidem mihi
uidetur; et ad istam sententiam me superius disputata conpellunt.