Nihil autem iudicandus est dicere, qui dicit aliqua iusta esse mendacia, nisi aliqua iusta esse peccata ac per hoc aliqua iusta esse, quae iniusta sunt: quo quid absurdius dici potest? unde enim est peccatum, nisi quia iustitiae contrarium est? dicantur ergo alia magna, alia parua esse peccata, quia uerum est nec auscultandum Stoicis, qui omnia paria esse contendunt; dicere autem quaedam iniusta, quaedam iusta esse 24 cf. Cic. Ac. post. 1 iudam imitandum V 2 utrunque LV siue illa ? illa om. V 3 utrumque om. V 4 sit ? 6 meretri candi (t 8. I.) o 7 et om. V etsi FL indg ctiam FL iude etiamsi V 8 esse] enim W fecit V 10 etiam om. V putaatur If 11 utique FL$omnibus quibus hominum operibus p 12 operibus om. o in quibus om. p 14 quibus M quibasdã (dfi s. I.) ? 16 ezsistere M 18 oppinio T 19 es B 20 peccata-esse om. FL *ac 9 21 aliqua om. y 22 est contrarium y 24 ascultandum V stoycis FL sthoicis V histoicis 01 25 iusta Fy ._iusta T iniusta TVy peccata, quid est aliud quam dicere quasdam esse iniustas, quas dam iustas iniquitates? cum dicat apostolus Iohannes: omnis. qui facit peccatum, iniquitatem facit; peccatum iniquitas est. non igitur potest iustum esse peccatum, nisi cum peccati nomen in alia re ponimus, in qua quisque non peccat, sed aut facit aliquid aut patitur pro peccato. nam et sacrificia pro peccatis peccata appellata sunt et poenae peccatorum dicuntur aliquando peccata. haec plane possunt intellegi iusta peccata, cum iusta dicuntur sacrificia uel iusta supplicia. ea uero, quae contra legem dei fiunt, iusta esse non possunt. dictum est autem deo: lex tua ueritas, ac per hoc quod est contra ueritatem, iustum esse non potest. quis autem dubitet contra ueritatem esse omne mendacium? nullum igitur iustum potest esse mendacium. item cui non clareat ex ueritate esse omne, quod iustum est? clamat autem Iohannes: omne mendacium non est ex ueritate. omne ergo mendacium non est iustum. quapropter quando nobis de scripturis sanctis mentiendi proponuntur exempla, aut mendacia non sunt, sed putantur esse, dum non intelleguntur, aut, si mendacia sunt, imitanda non sunt, quia iusta esse non possunt.

Sed quod scriptum est bene deum fecisse cum hebraeis 2 I Ioh. 3, 4 11 Ps. 118, 142 16 I Ioh. 2, 21 22 cf. Ex. 1, 17 sqq. 1 esse iniustas om. Ff iniustas] iustas T 2 iniustas T esse iniquitates V iohannes apostolus 7 omnis om. V 3 facit et iniquitatein bd et iniquitatem TFLOVft iniquitatem-peccatum OJII. m et peccatum FLV$4 ergo pro igitur bd Qipp peccatum m 5 reponimus Fp 6 sed aut] set ut T sed F peccato-pro om. Y 7 sunt appellata Y paenae M poene <p pene β 8 dicentur p planae M plene TO 9 peccata (ta 8. I.) f dicentur p 10 dei legem β 11 ac cp quod est] quidem y 12 iustum-autem om. y 13 omne esse F mendacium omne (ibd igitur] ergo bd 14 esse potest bd 16 ergo] igitur y 17 de scripturis sanctis nobis p 18 ponuntur RTFLOVfy 19 sed-non sunt om. T 22 qaod] cum F deum bene F fecisse deum p ebraeis M haebraeis T hebreis OV, obstetricibus et cum Raab Hiericuntina meretrice, non ideo factum est, quia mentitae sunt, sed quia in homines dei misericordes fuerunt. non est itaque in eis remunerata fallacia, sed beniuolentia, benignitas mentis, non iniquitas mentientis. sicut enim mirum absurdumque non esset, si alio prius tempore commissa ab eis aliqua opera mala deus propter posteriora bona uellet ignoscere, ita mirandum non est, quod uno tempore in una causa deus utrumque conspiciens, id est factum misericorditer factumque fallaciter, et bonum remunerauit et propter hoc bonum malum illud ignouit. si enim peccata, quae propter carnis concupiscentiam, non propter misericordiam fiunt, propter posteriora opera misericordiae dimittuntur, cur non merito misericordiae dimittuntur, quae propter ipsam misericordiam committuntur? grauius est enim peccatum, quod animo nocentis quam quod animo subuenientis efficitur. ac per hoc si illud deletur opere misericordiae postea subsequente, cur hoc, quod est leuius, non deletur ipsa hominis misericordia et praecedente, ut peccet, et comitante, cum peccat? ita quidem uideri potest. uerumtamen aliud est dicere: peccare quidem non debui, sed opera misericordiae faciam, quibus deleam, quod ante peccaui, et aliud est dicere: peccare debeo, quia non possum aliter misereri, aliud est, inquam, dicere: quia iam peccauimus. 1 cf. Ios. cap. 2; 6, 25 sqq. 1 obstitricibus V rahab T hiericuntina MO hierccuntina liF iherichuntina L ierichontina V iericontina py iericuntina 7 2 factum] dictum 3 4 beneuolentia TFLbd benigne Y 5 prius om. f 6 aliqua om. V maia opera p 7 opera bona tTOVfbdEug bona opera FL$ agnoscere 01 8 una in V utrunque L 9 misericordie FL fallacie FL remunerabit Ol 10 illa T 11 concupiscentiam carnis p 12 misericordiae opera V tempora misericordiae Eug 13 cur-dimittuntur om. T quur 0 peccata dimittuntur FL 14 enim om. p 16 efficiatur W si om. Vf opera MMTFVLlW Eug 17 subsequenti V quur 0 18 peccent T 19 comittante o peccatur Y ueruntamen L 23 miseri f est om. V peccabimus Ol XXXXI Ang. Sect. V pan III. 33 benefaciamus, et aliud est dicere: peccemus, ut benefaciamus. ibi dicitur: faciamus bona, quia fecimus mala, hic autem: faciamus mala, ut ueniant bona. ac per hoc ibi exhaurienda est sentina peccati, hic cauenda est doctrina peccandi.

Restat itaque, ut intellegamus illis mulieribus, uel in Aegypto uel in Iericho, pro humanitate et misericordia redditam fuisse mercedem utique temporalem, quae quidem et ipsa aeternum aliquid etiam illis nescientibus prophetica significatione figuraret. utrum autem sit aliquando uel pro cuiusquam salute mentiendum, cum quaestio sit, in qua dissoluenda etiam doctissimi fatigantur, ualde illarum muliercularum in illis populis constitutarum et illis moribus adsuetarum excedebat modum. itaque hanc earum ignorantiam, sicut aliarum rerum, quas pariter nesciebant, sed sciendae sunt a filiis non huius saeculi, sed futuri, dei patientia sustinebat, qui tamen eis pro humana benignitate, quam famulis eius inpenderant, quamuis caeleste aliquid significantia praemia terrena reddebat. et Raab quidem ex Iericho liberata in dei populum transitum fecit, ubi proficiens posset ad aeterna et inmortalia munera peruenire, quae nullo sunt quaerenda mendacio.

Tunc tamen, quando illud opus bonum et pro suae uitae condicione laudabile Israhelitis exploratoribus praestitit, nondum erat talis, ut ab ea exigeretur: sit in ore uestro 3 Rom. 3, 8 25 Matth. 5, 37 1 peccabimus FL ut] et β 2 dicimus Eug qui V hi.c T 3 ibi om. V exaurienda RMVO exorienda T 4 sentina] sententia RTV 7 aegipto M egipto V egypto \'P hierico M gericho BT iherico F ihericho L ierico β 8 quae-figuraret om. V 13 in OWl. V 14 excedit V itque M 15 nesciebatis T siendae M 16 patientia T 17 sustinebant (n 8. I) T eis om. Y benignitate humana bd humana om. FL humanitat fj1 19 rahab V hierico MF hiericho RLO iericho (h 8. I.) <p 20 liberata in om. Y populo F fecit] significauit V possit V 21 aetema. <p nullius (i 8. l. m. 2) T 23 uite sue f auauitate T 25 ut ab] ut V ut hab f est est, non non. obstetrices autem illae quamuis Hebraeae si secundum carnem tantummodo sapuerunt, quid aut quantum est quod eis profuit remuneratio temporalis, quia fecerunt sibi domos, nisi proficiendo pertinuerunt ad eam domum, de qua deo cantatur: beati, qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te? multum autem fatendum est propinquare iustitiae et quamuis re ipsa nondum, iam tamen spe atque indole animum esse laudandum, qui numquam nisi hac intentione mentitur, qua uult prodesse alicui, nocere autem nemini. sed nos cum quaerimus, sitne boni hominis aliquando mentiri, non de homine quaerimus adhuc ad Aegyptum uel ad Iericho uel ad Babyloniam pertinente uel adhuc ad ipsam Hierusalem terrenam, quae seruit cum filiis suis, sed de ciue illius ciuitatis, quae sursum est libera mater nostra aeterna in caelis. et respondetur quaerentibus nobis: omne mendacium non est ex ueritate. filii autem illius ciuitatis filii sunt utique ueritatis; eius ciuitatis filii sunt, de quibus scriptum est in ore eorum non inuentum esse mendacium; eius ciuitatis est filius, de quo item scriptum est: uerbum suscipiens filius a perditione longe aberit; exc.ipiens autem excepit illud sibi, et nihil falsi ex eius ore procedit. his filiis supernae Hierusalem et sanctae 5 Pa. 83, 5 13 cf. Gal. 4, 25. 26 16 I Ioh. 2, 21 18 Apoc. 14, 5 20 Prou. 24, 23 (29, 27) 1 quanuis V hebreae <p haebreae 0 2 saperent 0 3 est om. p proficit 3 4 dom\' V nisi] sipj 9 non pertinuerunt Vo pertinuerint MFbd ad illam V 5 deo cantatur] dictum est FL 6 tua domine V 8 iam tunc β animam (a fin. in ras.) R 9 in hac β quia V 11 sitne] sit debeant V ne sit T 12 ad om. T egyptum f hiericum MrpRTOW uel] aut s. Z. m. 2 T babiloniam MLVIf 13 pertinentg T 15 libera quae est mater FL caelis] saeculis FL 16 nobis quaerentibus FL 17 filiis <p 18 ueritatis] ciuitatis FL 19 est inuentum TVftbd ęşţ inuentum F eius est 0 20 est om. 0 filius est Mbd 21 suscipiens o 22 ez. cipit TV illa Fo1 ex om. T ore eius Vβφγ 23 processit T hi filii 0 et superne V 33* ciuitatis aeternae si quando ut hominibus obrepit qualecumque mendacium, poscunt humiliter ueniam, non inde quaerunt insuper gloriam.

Sed dicet aliquis: ergone obstetrices illae atque Raab melius fecissent, si nullam misericordiam praestitissent nolendo mentiri? immo uero illae mulieres Hebraeae, si essent tales, de qualibus quaerimus, utrum sit eis aliquando mentiendum, nec aliquid falsi dicerent et foeda ministeria de paruulis occidendis liberrime recusarent. sed, inquies, ipsae morerentur. at uide, quid sequatur. morerentur enim caelestis habitationis incomparabiliter ampliore mercede, quam domus illae quas sibi fecerunt in terra esse potuerunt; morerentur futurae in aeterna felicitate, mortem perpessae pro innocentissima ueritate. quid illa in Iericho? numquid hoc posset? nonne si quaerentes ciues mentiendo non falleret, uerum dicendo latentes hospites proderet? an posset interrogantibus dicere: scio ubi sint, sed deum timeo, non eos prodo? posset hoc quidem dicere, si iam esset uera Israhelitis, in qua dolus non esset: quod futura erat per misericordiam dei transiens ad ciuitatem dei. uerum illi hoc audito, inquies, illam perimerent, domum scrutarentur. sed numquid consequens erat, ut illos etiam quos diligenter occultauerat inuenirent? prospexerat enim cautissima mulier et ibi eos posuerat, ubi latere potuissent, etiamsi ei mentienti creditum non fuisset. ita et illa, si tamen a suis ciuibus esset occisa pro 18 cf. Ioh. 1, 48 1 aeternae om. y 3 gloriam] ieraaalS suynll V 4 ergo p 5 rahab 0 6 nolentes FL haebreae T hebreae !f eesen Bl 7 de ovt. V quales Y 8 neç ip falli p et om. cp 9 occidendis OIJI. V ipse O-f 10 moreremur 0 morirentur F1 et VftRTFLyW uides BMFL-fyW si enim morerentnr V morerentur (8. o add. e) T 11 habitationes V quandomus 01 14 hierico RLFOMW ierico a 16 menciendo T 16 ospites T 17 sunt TFLVfaPbd 18 uere T israhelita V israhelites cp 21 nunquid L 22 inueniret p 23 prosperat cp et om. M 25 si pro misericordiae opere a suis ciuibus fuisset (t 8. Z. m. 2) occisa 0 opere misericordiae p misericordi MFLfyW misericordia V misericordiae opere, uitam istam faeneam pretiosa in conspectu domini morte finisset, et erga illos eius beneficium inane non fuisset. sed, inquies, quid? si et ad illum locum, ubi eos occultauerat, hi, a quibus quaerebantur, perscrutando omnia peruenissent? isto modo dici potest: quid? si mulieri uilissimae atque turpissimae non solum mentienti, uerum etiam peieranti credere noluissent? nempe etiam sic consecutura fuerant, quae timendo mentita est. et ubi ponimus uoluntatem ac potestatem dei? an forte non poterat et illam nec ciuibus suis mentientem nec homines dei prodentem et illos suos ab omni pernicie custodire? a quo enim et post mulieris mendacium custoditi sunt, ab eo potuerunt, etsi illa mentita non esset, utique custodiri. nisi forte obliti sumus hoc fuisse in Sodomis factum, ubi masculi in masculos nefanda libidine accensi nec ostium domus, in qua erant quos quaerebant, inuenire potuerunt, quando uir iustus in causa omnino simillima pro suis hospitibus mentiri noluit, quos esse angelos nesciebat et uim morte peiorem ne paterentur timebat. et certe poterat talia respondere quaerentibus, qualia in Iericho mulier illa respondit. nam prorsus similiter et illi interrogando quaesierunt. sed homo iustus noluit pro corporibus hospitum animam suam suo mendacio maculari, pro quibus uoluit 1 cf. Ps. 115, 6 (15) 22 cf. Gen. 19, 5 sqq. 1 opere om. V faeneam] foeniam T femineam V feneam L finien- dam$bd erasum in y 2 finissent 0 et-fuisset om. o 3 inquies] dices 0 ad om. 0 4 hii T ii bd perscrutantur p 5 mulieris 3 6 uilissimae atque turpissimae] uiri isti V menciendi T 7 perieranti 0 siconsecutura M sicut secutura LF1 si consequuti V 9 hac T et V potestatem] nolnntatem T poterant V illa T 10 suis om. V 11 ab om. F1 omni] homini T om. F1 pernici.e T mulieres cpt 13 fuisse om. 9 15 in qua erant] inquirentes V quam V 17 ospitibus cpt noluit s. Z. m. 2 y angelos esse V 18 nim] ne in F mortS It peiore V necarentur F timebant 0 19 talia (t m. 2 s. I.) 0 quaerentibus om. W hiericho RTO hierico M ierico <p 20 prorsus similiter] pro suis hospitibus V 21 corribus V 22 suam] sari p corpora filiarum alienae libidinis iniquitate uim perpeti. faciat ergo homo etiam pro temporali hominum salute quod potest: cum autem ad hunc articulum uentum fuerit, ut tali saluti consulere nisi peccando non possit, iam se existimet non habere quid faciat, quando id reliquum esse perspexerit quod non recte faciat. proinde Raab in Iericho, quia peregrinos homines dei suscepit hospitio, quia in eorum susceptione periclitata est, quia in eorum deum credidit, quia diligenter eos ubi potuit occultauit, quia per aliam uiam remeandi consilium fidelissimum dedit, etiam supernae Hierusalem ciuibus imitanda laudetur. quod autem mentita est, etiamsi aliquid ibi propheticum intellegenter exponitur, non tamen imitandum sapienter proponitur, quamuis deus illa bona memorabiliter honorauerit, hoc malum clementer ignouerit.

Quae cum ita sint, quoniam nimis longum est omnia pertractare, quae in illa Libra Dictinii sunt posita uelut imitanda exempla mentiendi, ad hanc regulam mihi uidentur non solum ista, uerum etiam si qua sunt talia redigenda, ut aut quod creditur, ostendatur non esse mendacium — siue ubi tacetur uerum nec dicitur falsum; siue ubi significatio uerax aliud ex alio uult intellegi, quod genus figuratorum uel dictorum uel factorum abundat in propheticis litteris — aut quae conuincuntur esse mendacia, non esse imitanda monstrentur 1 iniquitatem cp.W et uim V uim] uiri p 2 etiam hoc F potest (te s. I.) V 3 huc 22?1 uentum] rtitQ 01 ujtali (a. i add. t) cp salute T 4 consuli V posit R 5 quit T quod LFT facit RM relicum RMTO prospexerit V 6 rahab OY raab meretrii y hiericho RTO hierico Mcp 7 hospicio T 8 pereclitata M eorum aduentu FL 10 fldeliasimum om. FL superna T hyeruealem cp ierusalem FLVfrbd 11 autem] hoc W 12 prophaeticum <p intellegendfl W imponitur V ponitur W non—proponitur om. (p 13 proonitur V ponitur T 14 ignorauerit RO\'r1 W 15 sunt T longum est nimis V nimis om. T 16 dictynii T dyptini 0 dictimi V dictyjnii 9 18 etiam alia si y alia V 19 esse creditur TFLOVftybd 20 nec (c 8. 1.) <p 21 alitit V 22 habundat TV aut quae] atque β et si qua nobis ut alia peccata subrepserint, non eis tribuendam iustitiam, sed ueniam postulandam. hoc quidem mihi uidetur; et ad istam sententiam me superius disputata conpellunt.