Epistula ad Catholicos de Secta Donatistarum (61-65)

Proinde in illo loco ex epistula Pauli apostoli,
quam scripsit ad Galatas, sine studio contentionis aduertite,
quam recte fiat, ut haereticum corrigentes errorem, si sacramentum
hoc habent quod habere debuerunt, illud accipiant
quod eis deerat, non improbetur et blasphemetur quod inerat:
manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornicationes,
immunditiae, luxuriae, idolorum seruitus,
ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes,
animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates,
comesationes et his similia, quae praedico [*] [*]
uobis sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum
dei non possidebunt. omnes itaque isti non sunt in lilio
nec super petram; inter hos autem et haeretici positi sunt.
cur ergo uos, ut omittam cetera, non baptizatis post ebriosos
luxuriosos inuidos, qui regnum dei non possidebunt et ideo in
petra non sunt et, quia in petra non sunt, procul dubio in
ecclesia non deputantur, quia super hanc petram, inquit,
aedificabo ecclesiam meam, et nos uultis ut baptizemus
post haereticos, qui inter easdem spinas regnum dei non possessuras
enumerati sunt et quibus similiter sacramenta insunt,
quando eadem sunt, sed non prosunt, quia, cum illa recta sint,
ipsi peruersi sunt?

Haec sine pertinacia considerantes atque cogitantes facile
potestis intellegere id in quoque corrigendum esse quod prauum
est, quod autem rectum est approbandum, et hoc dandum esse
quod deerit, quod autem inerit agnoscendum. ueniens itaque
haereticus, ut catholicus fiat, errorem corrigat proprium, non
Christi uiolet sacramentum, accipiat uinculum pacis quod non
habebat. sine quo illi prodesse non poterat baptisma quod
habebat: utrumque enim necessarium est ad regnum dei adipiscendum,
et baptismus et iustitia. et in contemptore quidem
baptismi Christi non potest esse iustitia, baptismus autem et
in eo qui iustitiam non habet potest esse, sed non potest
prodesse. sicut enim ueritas dixit: si quis non renatus
fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum,
ita eadem ueritas dixit: nisi abundauerit iustitia
uestra super scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis
in regnum caelorum, ut non baptismus solus, sed
etiam iustitia perducat ad regnum, cui autem uel utrumque
uel unum defuerit, illuc peruenire non possit. quapropter cum
dicatur haereticis: \'iustitia uobis deest, quam sine caritate ac [*] [*]

uinculo pacis habere nullus potest\', cumque et ipsi fateantur w
multos baptismum habere et iustitiam non habere et, si non
fateantur, eos conuincat scriptura diuina, miror quomodo
putent, cum eos habentes non suum sed Christi baptismum
iterum nolumus baptizare, ita nos agere, ac si eis iam nihil
deesse iudicemus, et, quia baptismus eis in catholica non
datur quem habere inueniuntur, nihil se illic accipere arbitrentur,
ubi hoc accipiunt, sine quo illud quod habent eis ad
perniciem ualeat, non ad salutem. quod si nolunt intellegere,
sufficit nobis quod eam tenemus ecclesiam, quae manifestissimis
sanctarum et canonicarum scripturarum testimoniis demonstratur.

Dicat mihi nunc haereticus: \'quomodo me suscipis?\'
cito respondeo: (sicut suscipit ecclesia, cui Christus perhibet
testimonium. numquid tu melius potes nosse, quomodo suscipiendus
sis, quam saluator noster, medicus uulneris tui?\' hic
forte dicis: \'lege mihi ergo quemadmodum Christus suscipi
iusserit eos, qui ab haereticis transire ad ecclesiam uolunt\'.
hoc aperte atque euidenter nec ego lego nec tu. si enim
haereticus esset Iohannes et in nomine patris et filii et spiritus
sancti baptizaret, post cuius baptismum iussit Paulus
homines baptizari, tu obtineres quod dicis ita, ut contra quid
dicerem non haberem. rursus si Petrus in nomine patris et
filii et spiritus sancti ab haereticis baptizatus fuisset, cui
dominus ait: qui lotus est semel non habet necessitatem
iterum lauandi, ego obtinerem quod dico ita, ut tu
contra quid diceres non haberes. nunc uero cum in scripturis
non inueniamus aliquos ad ecclesiam transisse ab haereticis
et sicut ego dico aut sicut tu dicis esse susceptos, puto si
aliquis sapiens extitisset, cui dominus Christus testimonium [*] [*]

perhiberet, et de hac quaestione consuleretur a nobis, nullo
modo dubitare deberemus id facere quod ille dixisset, ne non
tam ipsi quam domino Christo, cuius testimonio commendabatur,
repugnare iudicaremur. perhibet autem testimonium
Christus ecclesiae suae. ecce euangelium lege ubi ait: oportebat
Christum pati et resurgere tertia die, et praedicari
in nomine eius paenitentiam et remissionem
peccatorum in omnes gentes, incipientibus ab Hierusalem.
quomodo ergo suscipit ista ecclesia per omnes
gentes, incipientibus ab Hierusalem, remotis omnibus ambagibus
et tergiuersationibus sic suscipiendus es. quod si non
uis, non mihi aut cuiquam hominum, qui te uult ita suscipere,
sed ipsi saluatori contra salutem tuam perniciosissime reluctaris,
qui te sic suscipiendum esse non uis credere quemadmodum
suscipit illa ecclesia, quam testimonio suo commendat
ille, cui fateris nefarium esse non credere.

At enim dixit Hieremias: farta est mihi ut
aqua mendax non habens fidem. non de hac aqua dixit
quam putas; lege diligenter. ipsam enim mendacium hominum
multitudinem dixit aquam mendacem more prophetico,
sicut figurate loqui solent, sicut in Apocalypsi populos aquarum
nomine nouimus appellatos. nam sic ait Hieremias: ut quid
qui contristant me praeualent? plaga mea ualida est:
unde sanabor? facta est mihi ut aqua mendax non
habens fidem. plagam suam dixit sibi factam ut aquam
mendacem, eandem uero plagam suam eos appellauit qui se
contristabant. quod enim ait: qui contristant me, hoc dixit
postea: plaga mea, et quod supra dixit: praeualent, hoc
postea dixit: ualida est. [*] [*]

Sic et illic facitis ubi scriptum est: ab aqua aliena
abstine te et de fonte alieno ne biberis. putatis enim
de baptismo dictum qui est apud haereticos, ut ideo sit aqua
aliena, quia haeretici regnum dei non possidebunt. quasi non
ita sit et apud ebriosos et apud inuidos et ceteros huiusmodi,
de quibus pariter dictum est: regnum dei non possidebunt;
et tamen in omnibus talibus, si secundum euangelium baptizati
sunt, Christi est baptismus, non ipsorum. unde aqua illa non
est aliena, cum ipsi alieni sint quibus dicturus est: non noui
uos. cur non ergo potius intellegam aquam alienam et fontem
alienum doctrinam esse maligni spiritus, qua decipiuntur et
seducuntur alienati a deo per ignorantiam, quae est in illis
propter caecitatem cordis eorum, hoc expressius commendante
apostolo: spiritus autem manifeste dicit quia in nouissimis
temporibus recedent quidam a fide, attendentes
spiritibus seductoribus, doctrinis daemoniorum? haec
est aqua aliena et fons alienus. si enim aqua in bono intellegitur
et spiritus sanctus, cur non aqua in malo intellegatur
et spiritus malignus? non enim semper, ubi aquam nominat
scriptura, hoc uisibile baptismi sacramentum uult intellegi,
sed aliquando ipsum, aliquando aliud. iam enim hoc uisibili
baptismo etiam alios discipuli domini baptizauerant, antequam
ueniret in eos secundum eius promissionem spiritus sanctus,
de quo tamen idem Iesus dicit: si quis sitit, ueniat et
bibat. qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina
aquae uiuae fluent de uentre eius. et sequitur euangelista
et exponit unde sit dictum: hoc autem, inquit, dicebat de
spiritu quem accepturi erant hi qui in eum erant
credituri; spiritus enim nondum erat datus, quia Iesus
nondum fuerat clarificatus. ecce aquam dicit spiritum [*] [*]

qui nondum erat datus, cum iam aqua illa baptismi multis
fuisset data.