Contra Adimantum (13)

De eo, quod scriptum est in deuteronomio: uidete, ne
obliuiscamini testamentum dei uestri quod conscripsit
et faciatis uobis effigies et imagines, addidit etiam dicens:
deus uester ignis est edax et deus zelans. haec uerba
de scripturis hoc modo ille Adimantus proposuit; eius enim
calumnias refutandas refellendasque. suscepimus. sed et iam
superius de zelo dei cum calumniaretur, puto satis esse responsum.
meminerimus tamen non solum ibi, sed etiam hic
sic eum de zelo dei criminatum scripturas, ut adiungeret
etiam, quod de simulacris non colendis in illis libris praeci- pitur
a domino deo nostro, quasi non ob aliud reprehendat
zelum dei, nisi quod illo ipso zelo a cultu simulacrorum
prohibemur; uult ergo uideri fauere-se simulacris. quod propterea
faciunt, ut miserrimae et uesanae suae sectae etiam
paganorum concilient beneuolentiam. huic autem legis capitulo
etiam illud obponunt. ubi quidam accessit ad dominum et ait
illi: magister bone, quid faciens possidebo uitam [*] [*]

aeternam? cui respondit Iesus: quid me interrogas de
bono? nemo bonus nisi unus deus. ut ex hoc uidelicet
contraria ista esse arbitremur, quia in lege dicitur: deus
ignis edax. et: deus zelans, in euangelio autem: nemo
bonus, nisi unus deus.

Et de zelo quidem iam responsum est non sic esse ista
uerba in scripturis posita, ut aliquam dei perturbationem craciatumue
significent, sed quia nihil dignum de deo dici potest,
propterea usque ad ista peruentum est: quae cum homines
indigna esse putauerint. cogantur discere etiam illa, quae conuenienter
de ineffabili diuina excellentia se dicere existimant,
indigna esse maiestate dei; cuius sapientia cum descensura
esset usque ad corpus humanum. prius usque ad humana
uerba descendit. quod uerbum cum discutere coepero. proprie
me dixisse non uideo: non enim potest descendere, nisi quod
etiam de loco in locum moueri potest. nam qui descendit,
locum superiorem deserere et inferiorem petere uidetur. dei
autem sapientia cum tota ubique praesto sit, nullo pacto
migrare de loco in locum potest. de qua Iohannes in euangelio
melius ait tamquam dominici pectoris particeps. ait enim:
in hoc mundo erat et mundus per ipsum factus est
et mundus eum non cognouit; et tamen etiam ipse adiungit
et dicit: in sua propria uenit et sui eum non
receperunt. quomodo hic erat et quomodo uenit, nisi quia
illa sublimitas ineffabilis ut hominibus congruat, humanis sonis
significanda est? ut autem deos homines faciat. diuino est
intellegenda silentio. potest ergo reddi ratio, quare ita dictum
sit; non tamen potest aliquid de deo digne dici, quod ideo
iam indignum est, quia potuit dici. tolle de zelo errorem et [*] [*] [*] [*]

dolorem, quid remanebit aliud nisi uoluntas castitatem custodiens
et corruptionem uindicans coniugalem ? quo igitur uerbo
nisi zelo dei melius posset insinuari. quod uocamur ad coniugium
dei et non uult nos turpi amore corrumpi et punit
inpudicitiam nostram et diligit castitatem iJ non enim frustra
etiam uulgo dici solet: qui non zelat. non amat.

Ad hoc pertinet etiam quod dictum est: ignis edax:
de quo disputare non debeo, sed ipsos potius interrogare. *
quem ignem dixerit dominus se uenisse mittere in hunc
mundum. hoc enim dictum est in euangelio, quod illi accusare
non possunt, non ut Christum honorent, sed ut decipiant
christianos. quod cum eis commemoratum fuerit, quemadmodum
dominus dixerit: ignem ueni mittere in hunc mundum.
miseri dicunt: sed illud aliud est. quibus respondemus: et
hoc aliud est: noli metuere. nam ipse Christus loquitur etiam
in uetere testamento. cum dicit: ego sum ignis edax. qui
loquitur in euangelio. quod ignem uenerit in hunc mundum
mittere. id est uerbum dei, quod est ipse. nam ueteres utique
scripturas exposuit post resurrectionem discipulis incipiens a
Moyse et prophetis omnibus, quando ipsi discipuli ignem se
accepisse confessi sunt dicentes: nonne cor nostrum erat
ardens in uia. cum aperiret nobis scripturas? ipse est
ignis edax: consumit enim ueterem uitam diuinus amor et
innouat hominem, ut ex eo, quod deus ignis est edax. faciat,
ut eum nos amemus, ex eo autem, quod zelans est. ipse nos
amet. nolite ergo timere ignem, quod est deus, sed timete
ignem, quem parauit haereticis deus.

Quod enim Adimantus elegit de euangelio locum. quem
huic legis capitulo tamquam contrarium apud inperitos obicerct, [*] [*]

ubi ait dominus: nemo bonus, nisi unus deus, quotiens
inuenitur bonitas dei in uetere testamento. quis numerare
sufficiat? unum tamen ponam. quod cotidie in ecclesiis cantatur:
confitemini domino. quoniam bonus est, quoniam
in saeculum misericordia eius. certe et hoc zelanti deo,
sicut Manichaei existimant. uidetur esse contrarium et tamen
in libris ueteris testamenti cantatur. item rex ille. qui cum
filio suo nuptias faceret, inuenit inter discumbentes hominem
non habentem uestem nuptialem et eum primo amici nomine
appellans manibus et pedibus conligatis mitti iussit in tenebras
exteriores. moleste intellegentibus non uidetur bonus. et si
ipsum quisquam capitulum euangelii proponeret. et sicut facit
Adimantus de uetere testamento, ita euangelium calumniose
accusaret laudans potius ueteris testamenti libros, ubi scriptum
est: confitemini domino, quoniam bonus est, quoniam
in saeculum misericordia eius, et reprehendens in nouo,
quod uocatus conuiua in tantum subplicium propter - uestem
mittitur, et hoc fraudulenta peruersitate adsidue faceret. ut
omnia loca lenitatis de uetere testamento colligeret et loca
seueritatis de nouo, et haec sibi aduersa esse contenderet,
laudans uetus et reprehendens nouum: similiter inueniret
inperitos et diuinarum scripturarum miserabiliter ignaros,
quibus persuaderet uetus potius testamentum quam nouum
esse retinendum. quod cum isti ex alia parte faciunt, id est
uetus reprehendentes quasi contrarium nouo. miror, quod non
cogitant posse aliquem aliquando utrumque legere et diuina
ope intellectum utrumque laudare fraudemque istorum atque
malitiam uel dolere tamquam hominum uel cauere tamquam
haereticorum uel inridere tamquam inperitorum et superborum. [*] [*] [*]