De civitate dei (5.20)

CAPUT XX. Tam turpiter seruire uirtutes humanae gloriae quam corporis uoluptati.

Solent philosophi, qui finem boni humani in ipsa uirtute
constituunt, ad ingerendum pudorem quibusdam philosophis.
qui uirtutes quidem probant, sed eas uoluptatis corporalis
fine metiuntur et illam per se ipsam putant adpetendam.
istas propter ipsam, tabulam quandam uerbis pingere, ubi
uoluptas in sella regali quasi delicata quaedam regina considat,
eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum,
ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut
uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit;
iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest ad conparandas
amicitias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat
iniuriam, ne offensis legibus uoluptas uiuere secura non possit;
fortitudini iubeat. ut, si dolor corpori accesserit, qui non conpellat
in mortem, teneat dominam suam, id est uoluptatem,
fortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum deliciarum [*] [*]

suarum recordationem mitiget praesentis doloris aculeos;
temperantiae iubeat, ut tantum capiat alimentorum etsi qua
delectant, ne per inmoderationem noxium aliquid ualetudinem
turbet et uoluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei
maximam ponunt, grauiter offendatur. Ita uirtutes cum tota
suae gloria dignitatis tamquam imperiosae cuidam et inhonestae
mulierculae seruient uoluptati. Nihil hac pictura dicunt
esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum
possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti
decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi uirtutes
humanae gloriae seruiunt. Licet enim ipsa gloria delicata
mulier non sit, inflata [tamen] est et multum inanitatis
habet. Unde non ei digne seruit soliditas quaedam firmitasque
uirtutum, ut nihil prouideat prouidentia, nihil distribuat iustitia,
nihil toleret fortitudo, nihil temperantia moderetur, nisi unde
placeatur hominibus et uentosae gloriae seruiatur. Nec illi se
ab ista foeditate defenderint, qui, cum aliena spernant iudicia
uelut gloriae contemtores, sibi sapientes uidentur et sibi placent.
Nam eorum uirtus, si tamen ulla est, alio modo quodam
humanae subditur laudi; neque enim ipse, qui sibi placet,
homo non est. Qui autem uera pietate in Deum, quem diligit,
credit et sperat, plus intendit in ea, quibus sibi displicet,
quam in ea, si qua in illo sunt, quae non tam ipsi quam
ueritati placent; neque id tribuit, unde iam potest placere,
nisi eius misericordiae, cui metuit displicere; de his sanatis
gratias agens, de illis sanandis preces fundens. [*]