De civitate dei (5.18)

CAPUT XVIII. Quam alieni a iactantia esse debeant Christiani, si aliquid fecerint pro dilectione patriae aeternae, cum tanta Romani gesserint pro humana gloria et ciuitate terrena.

Quid ergo magnum est pro illa aeterna caelestique patria
cuncta saeculi huius quamlibet iucunda blandimenta [*]

contemnere, si pro hac temporali adque terrena filios Brutus potuit
et occidere, quod illa facere neminem cogit? Sed certe difficilius
est filios interimere, quam quod pro ista faciendum est,
ea, quae filiis congreganda uidebantur adque seruanda, uel
donare pauperibus uel, si existat tentatio, quae id pro fide
adque iustitia fieri conpellat, amittere. Felices enim uel nos
uel filios nostros non diuitiae terrenae faciunt aut nobis uiuentibus
amittendae aut nobis mortuis a quibus nescimus uel
forte a quibus nolumus possidendae; sed Deus felices facit,
qui est mentium uera opulentia. Bruto autem, quia filios
occidit, infelicitatis perhibet testimonium etiam poeta laudator.
Ait enim:

Natosqne pater nona bella monentes

Ad poenam pulchra pro libertate uocabit

Infelix, utcumque ferent ea facta minores

.

Sed uersu sequenti consolatus est infelicem:

Uincit amor patriae laudumque inmensa cupido.

Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae, quae
ad facta conpulit miranda Romanos. Si ergo pro libertate
moriturorum et cupiditate laudum, quae a mortalibus expetuntur,
occidi filii a patre potuerunt: quid magnum est, si
pro uera libertate, quae nos. ab iniquitatis et mortis et diaboli
dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum,
sed caritate liberandorum hominum, non a Tarquinio rege,
sed a daemonibus et daemonum principe, non filii occiduntur,
sed Christi pauperes inter filios conputantur? [*] [*]

Si alius etiam Romanus princeps, cognomine Torquatus,
filium, non quia contra patriam, sed etiam pro patria, tamen
quia contra imperium suum, id est contra quod imperauerat
pater imperator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat,
licet uicisset, occidit, ne plus mali esset in exemplo
imperii contemti quam boni in gloria hostis occisi: ut quid.
se iactent, qui pro inmortalis patriae legibus omnia, quae
multo minus quam filii diliguntur, bona terrena contemnunt?
Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus
acerrimorum hostium Veientium iugum depulerat damnatusque
ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberauit, quia non
habebat potiorem, ubi posset uiuere gloriosius: quur extollatur,
uelut grande aliquid fecerit, qui forte in ecclesia ab inimicis
carnalibus grauissimam exhonorationis passus iniuriam non se
ad eius hostes haereticos transtulit aut aliquam contra illam
ipse haeresem condidit, sed eam potius quantum ualuit ab
haereticorum perniciosissima prauitate defendit, cum alia non
sit, non ubi uiuatur in hominum gloria, sed ubi uita ad aeterna
aeterna? Si Mucius, ut cum Porsenna rege pax fieret,
qui grauissimo bello Romanos premebat, quia Porsennam
ipsum occidere non potuit et pro eo alterum deceptus occidit,
in ardentem aram ante eius oculos dexteram extendit, dicens
multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium coniurasse [*]

cuius ille fortitudinem et coniurationem talium perhorrescens
sine ulla dubitatione se ab illo bello facta pace conpescuit:
quis regno caelorum inputaturus est merita sua, si pro illo
non unam manum neque hoc sibi ultro faciens, sed persequente
aliquo patiens totum flammis corpus inpenderit? Si
Curtius armatus equo concito in abruptum hiatum terrae se
praecipitem dedit, deorum suorum oraculis seruiens, quoniam
iusserant, ut illuc id quod Romani haberent optimum mitteretur,
nec aliud intellegere potuerunt, quam uiris armisque
se excellere, unde uidelicet oportebat, ut deorum iussis in
illum interitum uir praecipitaretur armatus: quid se magnum
pro aeterna patria fecisse dicturus est, qui aliquem fidei suae
passus inimicum non se ultro in talem mortem mittens, sed
ab illo missus obierit; quando quidem a Domino suo eodemque
rege patriae suae certius oraculum accepit: Nolite timere
eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt
occidere? Si se occidendos certis uerbis quodam modo consecrantes
Decii deuouerunt, ut illis cadentibus et iram deorum
sanguine suo placantibus Romanus liberaretur exercitus: nullo
modo superbient sancti martyres, tamquam dignum aliquid
pro illius patriae participatione fecerint, ubi aeterna est et
uera felicitas, si usque ad sui sanguinis effusionem non solum
suos fratres, pro quibus fundebatur, uerum et ipsos inimicos,
a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, diligentes caritatis
fide et fidei caritate certarunt? Si Marcus Puluillus dedicans
aedem Iouis Iunonis Mineruae falso sibi ab inuidis
morte filii nuntiata, ut illo nuntio perturbatus abscederet
adque ita dedicationis gloriam collega eius consequeretur, ita [*] [*]
contemsit, ut eum etiam proici insepultum iuberet (sic in
eius corde orbitatis dolorem gloriae cupiditas uicerat): quid
magnum se pro euangelii sancti praedicatione, qua ciues
supernae patriae de diuersis liberantur et colliguntur erroribus,
fecisse dicturus est, cui Dominus de sepultura patris
sui sollicito ait: Sequere me et sine mortuos sepelire
mortuos suos? Si Marcus Regulus, ne crudelissimos hostes
iurando falleret, ad eos ab ipsa Roma reuersus est, quoniam,
sicut Romanis eum tenere uolentibus respondisse fertur, postea
quam Afris seruierat, dignitatem illic honesti ciuis habere
non posset, eumque Carthaginienses, quoniam contra eos in
Romano senatu egerat, grauissimis suppliciis necauerunt: qui
cruciatus non sunt pro fide illius patriae contemnendi, ad
cuius beatitudinem fides ipsa perducit? aut quid retribuetur
Domino pro omnibus quae retribuit, si pro fide quae illi
debetur talia fuerit homo passus, qualia pro fide quam perniciosissimis
inimicis debebat passus est Regulus? Quo modo
se audebit extollere de uoluntaria paupertate Christianus, ut
in huius uitae peregrinatione expeditior ambulet uiam, quae
perducit ad patriam, ubi uerae diuitiae Deus ipse est, cum
audiat uel legat Lucium Valerium, qui in suo defunctus est
consulatu, usque adeo fuisse pauperem, ut nummis a populo
conlatis eius sepultura curaretur? audiat uel legat Quintium
Cincinnatum, cum quattuor iugera possideret et ea suis manibus
coleret, ab aratro esse adductum, ut dictator fieret, [*] [*]
maior utique honore quam consul, uictisque hostibus ingentem
gloriam consecutum in eadem paupertate mansisse? Aut quid
se magnum fecisse praedicabit, qui nullo praemio mundi
huius fuerit ab aeternae illius patriae societate seductus, cum
Fabricium didicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum,
promissa etiam quarta parte regni, a Romana ciuitate non
potuisse deuelli ibique in sua paupertate priuatum manere
maluisse? Nam illud quod rem publicam, id est rem populi,
rem patriae, rem communem, cum haberent opulentissimam
adque ditissimam, sic ipsi in suis domibus pauperes erant,
ut quidam eorum, qui iam bis consul fuisset, ex illo senatu
hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem
pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi
pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium:
nonne omnes Christiani, qui excellentiore proposito diuitias
suas communes faciunt secundum id quod scriptum est
in actibus apostolorum, ut distribuatur unicuique sicut cuique
opus est, et nemo dicat aliquid proprium, sed sint illis omnia
communia, intellegunt se nulla ob hoc uentilari oportere
iactantia, id faciendo pro obtinenda societate angelorum, cum
paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria Romanorum?

Haec et alia, si qua huius modi reperiuntur in litteris eorum,
quando sic innotescerent, quando tanta fama praedicarentur,
nisi Romanum imperium longe lateque porrectum magnificis
successibus augeretur? Proinde per illud imperium tam latum
tamque diuturnum uirorumque tantorum uirtutibus praeclarum [*] [*]

adque gloriosum et illorum intentioni merces quam quaerebant
est reddita, et nobis proposita necessariae commonitionis
exempla, ut, si uirtutes, quarum istae utcumque sunt similes,
quas isti pro ciuitatis terrenae gloriae tenuerunt, pro Dei
gloriosissima ciuitate non tenuerimus, pudore pungamur; si
tenuerimus, superbia non extollamur; quoniam, sicut dicit
apostolus, indignae sunt passiones huius temporis ad
futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Ad humanam
uero gloriam praesentisque temporis satis digna uita aestimabatur
illorum. Unde etiam Iudaei, qui Christum occiderunt,
reuelante testamento nouo quod in uetere uelatum fuit, ut
non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia
permixte bonis malisque concedit, sed pro aeterna uita
muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate
colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati
sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam
quaesiuerunt et adquisiuerunt, uincerent eos, qui magnis uitiis
datorem uerae gloriae et ciuitatis aeternae occiderunt adque
respuerunt.