Pro M. Caelio (51-55)

sed quoniam emersisse iam e vadis[*] et scopulos praetervecta videtur esse[*] oratio mea, perfacilis mihi reliquus cursus ostenditur. duo sunt enim crimina una in muliere summorum facinorum, auri quod sumptum a Clodia dicitur, et veneni quod eiusdem Clodiae necandae causa parasse Caelium criminantur. aurum sumpsit, ut dicitis, quod L.[*] Luccei servis daret, per quos Alexandrinus Dio qui tum apud Lucceium habitabat necaretur. Magnum crimen vel in legatis insidiandis[*] vel in servis ad hospitem domini necandum sollicitandis, plenum sceleris consilium, plenum audaciae!

quo quidem in crimine primum illud requiro[*], dixeritne Clodiae quam ob[*] rem aurum sumeret, an non dixerit. si non[*] dixit, cur dedit? si dixit, eodem se conscientiae scelere devinxit. tune aurum ex armario tuo promere ausa es, tune venerem illam tuam spoliare ornamentis, spoliatricem ceterorum[*], cum scires quantum ad facinus aurum hoc quaereretur, ad necem legati, ad Luccei[*], sanctissimi hominis atque integerrimi, labem sceleris sempiternam[*]? huic facinori tanto tua mens liberalis conscia, tua domus popularis ministra, tua denique hospitalis illa Venus adiutrix esse non debuit.

vidit hoc Balbus; celatam esse Clodiam dixit, atque ita Caelium ad illam attulisse, se ad ornatum ludorum aurum quaerere. si tam familiaris erat[*] Clodiae quam tu esse vis cum de libidine eius tam multa dicis, dixit profecto quo vellet aurum; si tam familiaris non erat, non dedit. ita si verum tibi Caelius dixit, o immoderata mulier, sciens tu aurum ad facinus dedisti; si non est ausus[*] dicere, non dedisti.

quid ego nunc argumentis huic crimini, quae sunt innumerabilia, resistam? possum dicere mores Caeli longissime a tanti sceleris atrocitate esse disiunctos; minime esse credendum homini tam ingenioso tamque prudenti non venisse in mentem rem tanti sceleris ignotis alienisque servis non esse credendam[*]. possum etiam alia[*] et ceterorum patronorum et mea consuetudine ab accusatore perquirere, ubi sit congressus cum servis Luccei Caelius, qui ei fuerit[*] aditus; si per se, qua temeritate! si per alium, per quem? possum omnis latebras suspicionum peragrare dicendo; non causa, non locus, non facultas, non conscius, non perficiendi, non occultandi malefici spes, non ratio ulla, non vestigium maximi facinoris reperietur.

sed haec quae sunt oratoris propria, quae mihi non propter ingenium meum sed propter hanc exercitationem usumque dicendi fructum aliquem ferre potuissent, cum a me ipso elaborata[*] proferri viderentur, brevitatis causa relinquo omnia. habeo enim, iudices, quem vos socium vestrae religionis iurisque iurandi facile esse patiamini, Lucceium[*], sanctissimum hominem et gravissimum testem, qui tantum facinus in famam atque in[*] fortunas suas neque non[*] audisset inlatum a Caelio[*] neque neglexisset neque tulisset. an ille vir illa humanitate praeditus, illis studiis, illis artibus[*] atque doctrina illius ipsius periculum quem propter haec ipsa studia diligebat, neglegere potuisset et, quod facinus in[*] alienum hominem intentum[*] severe acciperet, id omisisset curare in hospitem[*]? quod per ignotos actum si comperisset[*] doleret, id a suis servis[*] temptatum esse neglegeret? quod in agris locisve[*] publicis factum reprehenderet, id in urbe ac domi suae[*] coeptum esse leniter ferret? quod in alicuius agrestis periculo non praetermitteret[*], id homo eruditus in[*] insidiis doctissimi hominis dissimulandum putaret?

sed cur diutius vos, iudices, teneo? ipsius iurati religionem auctoritatemque percipite atque[*] omnia diligenter testimoni verba cognoscite. recita.

Luccei testimonium[*].