Pro M. Caelio (46-50)

an vos aliam causam esse ullam putatis cur in tantis praemiis eloquentiae, tanta voluptate dicendi, tanta laude, tanta gratia, tanto honore, tam sint pauci semperque fuerint qui in hoc labore versentur? obterendae sunt omnes voluptates, relinquenda studia delectationis, ludus, iocus, convivium, sermo paene est[*] familiarium deserendus. qua re in hoc genere labor offendit homines[*] a studioque deterret, non quo aut ingenia deficiant aut doctrina puerilis.

an hic[*], si sese isti vitae dedidisset[*], consularem hominem admodum adulescens in iudicium vocavisset? hic, si laborem fugeret, si obstrictus voluptatibus teneretur, hac in[*] acie cotidie versaretur, appeteret inimicitias, in iudicium vocaret, subiret periculum capitis, ipse[*] inspectante populo Romano tot iam[*] mensis aut de salute aut de gloria dimicaret?

verum si quis est qui etiam meretriciis amoribus interdictum iuventuti putet, est ille quidem valde severus — negare non possum — sed abhorret non modo ab huius[*] saeculi licentia verum etiam a maiorum consuetudine atque concessis[*]. quando enim hoc non factitatum[*] est, quando reprehensum, quando non permissum, quando denique fuit ut quod licet non liceret? hic ego ipsam rem definiam[*], mulierem nullam nominabo; tantum in medio relinquam.

si quae non nupta mulier domum suam patefecerit omnium cupiditati palamque sese in meretricia vita conlocarit[*], virorum alienissimorum conviviis uti instituerit, si hoc in urbe[*], si in hortis, si in Baiarum illa celebritate faciat[*], si denique ita sese gerat[*] non incessu solum sed ornatu atque comitatu, non flagrantia oculorum, non libertate sermonum[*], sed etiam complexu, osculatione, actis[*], navigatione, conviviis, ut non solum meretrix sed etiam[*] proterva meretrix procaxque videatur: cum hac si qui adulescens forte fuerit, utrum hic tibi, Herenni, adulter an amator, expugnare pudicitiam an explere libidinem voluisse videatur?

obliviscor iam iniurias tuas[*], Clodia, depono memoriam doloris mei; quae abs te crudeliter in meos me absente facta sunt neglego; ne sint haec in te dicta quae dixi. sed ex te ipsa requiro, quoniam et crimen accusatores abs te et testem eius criminis te ipsam dicunt se habere. si quae mulier sit eius modi qualem ego paulo ante descripsi, tui dissimilis, vita institutoque meretricio, cum hac aliquid adulescentem hominem habuisse rationis num tibi perturpe aut perflagitiosum esse videatur? ea si tu non es, sicut ego malo, quid est quod obiciant Caelio? sin eam te volunt esse, quid est cur nos crimen hoc, si tu contemnis, pertimescamus? qua re nobis da viam rationemque defensionis. aut enim[*] pudor tuus defendet nihil a Caelio petulantius esse factum[*], aut impudentia et huic et ceteris magnam ad se[*] defendendum facultatem dabit.