De Pudicitia (7-8)

A parabolis licebit incipias, ubi est ouis perdita a domino
requisita et humeris eius reuecta. procedant ipsae picturae
calicum uestrorum, si uel in illis perlucebit interpretatio
pecudis illius, utrumne Christiano an ethnico peccatori de restitutione
conliniet. praescribimus enim ex naturae disciplina,
ex lege auris et linguae, ex mentis sanitate ea semper responderi
quae prouocantur id est ad ea quae prouocant. prouocabat,
ut opinor, quod Pharisaei publicanos et peccatores ethnicos
admittentem dominum et cum illis de uictu communicantem [*]

indignati mussitabant. ad hoc dominus pecudis perditae restitutionem
cum figurasset, cui alii configurasse credendum est
quam ethnico perdito, de quo agebatur, non de Christiano,
qui adhuc nemo? aut quale est, ut dominus quasi cauillator
responsionis omissa specie praesenti, quam repercutere deberet,
de futura laboret? sed ouis proprie Christianus et grex domini
ecclesiae populus et pastor bonus Christus et ideo Christianus
in oue intellegendus, qui ab ecclesiae grege errauerit.
ergo nihil ad Pharisaeorum mussitationem respondisse uis dominum,
sed ad tuam \'praesumptionem? et tamen ita eam
uindicare debebis, ut neges in ethnicum competere, quae in
Christianum existimas conuenire. dic mihi, nonne omne hominum
genus unus dei grex est? nonne uniuersarum gentium
idem deus et dominus et pastor est? quis magis perit a deo
quam ethnicus, quamdiu errat? quis magis requiritur a deo
quam ethnicus, quando reuocatur a Christo? denique antecedit
hic ordo in ethnicis; siquidem non aliter Christiani ex ethnicis
fiunt nisi prius perditi et a deo requisiti et a Christo reportati.
ita etiam hunc ordinem seruari oportet, ut in eos tale
aliquid interpretemur, in quibus prius. at tu, opinor, hoc uelis,
ut ouem non de grege perditam faceret, sed de arca uel armario.
sic etsi ethnicorum reliquum numerum iustum ait, non
ideo Christianos esse ostendit, cum Iudaeis agens et illos cum
maxime obtundens, quod indignarentur spei ethnicorum, sed
ut exprimeret aduersus liuorem Pharisaeorum suam gratiam
et beneuolentiam etiam circa unum ethnicum, praeposuit unius
peccatoris salutem ex paenitentia quam illorum ex iustitia. aut
numquid non iusti Iudaei, et quibus paenitentia opus non
esset habentibus gubernacula disciplinae et timoris instrumenta [*]
legem et prophetas? posuit igitur illos in parabola, etsi non
quales erant, sed quales esse debuerant, quo magis suffunderentur,
aliis et non sibi paenitentiam audientes necessariam.
perinde drachmae parabolam, ut ex eadem materia prouocatam,
aeque in ethnicum interpretamur, etsi in domo amissam, quasi
in ecclesia, etsi ad lucernae lumen repertam, quasi ad dei
uerbum. atquin totus hic mundus una omnium domus est, in
quo magis ethnico gratia dei inlucet, qui in tenebris inuenitur,
quam Christiano, qui iam in dei luce est. denique et oui et
drachmae unus error adscribitur. nam si iam in Christianum
peccatorem defingerentur post fidem perditam, et de iterata
amissione eorum et restitutione tractaretur. decedam nunc
paulisper de gradu isto, quo magis eum etiam decedendo commendem,
cum sic quoque obduxero diuersae partis praesumptionem.
condico Christianum iam peccatorem in parabola utraque
portendi, non tamen ideo eum adfirmandum, qui de facinore
moechiae et fornicationis restitui per paenitentiam possit. licet
enim perisse dicatur, erit et de perditionis genere retractare,
quia et ouis non moriendo, sed errando et drachma non interiendo,
sed latitando perierunt. ita licet dici perisse, quod saluum
est. perit igitur et fidelis elapsus in spectaculum quadrigarii
furoris et gladiatorii cruoris et scaenicae foeditatis et
xysticae uanitatis, in lusus, in conuiuia saecularis sollemnitatis,
si in officium, in ministerium alienae idololatriae aliquas artes
adhibuit aut incuriosius in uerbum ancipitis negationis aut
blasphemiae impegit. ob tale quid extra gregem datus est
uel et ipse forte ira tumore aemulatione, quod denique saepe [*]
fit, dedignatione castigationis abrupit. debet requiri atque reuocari.
quod potest recuperari, non perit, nisi foris perseuerauerit.
bene interpretaberis parabolam uiuentem adhuc reuocans
peccatorem. moechum uero et fornicatorem quis non
mortuum statim admisso pronuntiauit? quo ore mortuum restitues
in gregem ex parabolae eius auctoritate, quae non mortuum
pecus reuocat? denique si meministi prophetarum, cum pastores
increpantur, puto Ezechielis est uox: pastores, ecce
lac deuoratis et lanis uestimini; quod forte est occidistis,
quod infirmum est non curastis, quod comminutum
est non ligastis, quod expulsum est non conuertistis,
quod periit non requisistis. numquid et de mortuo
exprobrat, quod non et illud in gregem reficere curauerint?
plane ingerit, quod perire oues fecerint et a bestiis agri comedi
— neque possunt nec perire in mortem nec comedi, si relinquantur
— non, ut perditae in mortem et comestae resumantur.
iuxta drachmae quoque exemplum etiam intra domum dei
ecclesiam licet esse aliqua delicta pro ipsius drachmae modulo
ac pondere mediocria, quae ibidem delitescentia mox ibidem
et reperta statim ibidem cum gaudio emendationis transigantur.
moechiae uero et fornicationis non drachma, sed talentum,
quibus exquirendis non lucernae spiculo [lumine], sed totius
solis lancea opus est. simul apparuit, statim homo de ecclesia
expellitur nec illic manet nec gaudium confert repertrici ecclesiae,
sed luctum nec congratulationem aduocat uicinarum sed
contristationem proximarum fraternitatum. commissa itaque
etiam hac nostra cum illorum interpretatione eo magis in
ethnicum spectabunt et ouis et drachmae argumenta, quanto
nec in eius delicti Christianum competere possunt, propter
quod in Christianum de diuersa parte coguntur. [*] [*]

Sed enim plerosque interpretes parabolarum idem exitus
decipit, quem in uestibus purpura oculandis saepissime euenire
. est. cum putaueris recte conciliasse temperamenta colorum
et credideris comparationes eorum inter se unasse erudite,
mox utroque corpore et luminibus expressis errorem omnem
traducta diuersitas euomet. eadem itaque caligine circa filiorum
quoque duorum parabolam quibusdam ad praesens concolorantibus
figuris a uero lumine exorbitant eius comparationis
quam parabolae materia praetexit. duos enim populos in
duobus filiis collocant, Iudaicum maiorem, Christianum minorem.
nec enim possunt exinde Christianum peccatorem in filio minore
disponere ueniam consecuturum, nisi in maiore Iudaicum
expresserint. porro si Iudaicum ostendero deficere a comparatione
filii maioris, consequenter utique nec Christianus admittetur
de configuratione filii minoris. licet enim filius audiat
et Iudaeus et maior, quia prior in adoptione, licet et Christiano
reconciliationem dei patris inuideat, quod uel maxime
diuersa pars carpit, sed non erit Iudaei dictum ad patrem:
ecce quot annis tibi seruio et praeceptum tuum numquam
praeteriui. quando enim non transgressor legis Iudaeus,
aure audiens et non audiens, odio habens traducentem
in portis et aspernamento sermonem sanctum? sic nec patris
ad Iudaeum erit uox: tu semper mecum es, et omnia
mea tua sunt. Iudaei enim apostatae filii pronuntiantur, generati
quidem et in altum elati, sed qui non computauerint
deum et qui dereliquerint dominum et in iram prouocauerint
sanctum Israelis. omnia plane Iudaeo concessa dicemus, cui
etiam condicio gratior quaeque de gula erepta est, nedum ipsa
terra paternae promissionis. atque adeo non minus hodie [*] [*]

Iudaeus quam minor filius prodacta substantia dei in aliena regione
mendicat seruiens usque adhuc principibus eius, id est
saeculi huius. quaerant igitur alium Christiani suum fratrem; .
Iudaeum enim parabola non recipit. multo aptius Christianum
maiori et Iudaeum minori filio adaequassent secundum fidei
comparationem, si ordo utriusque populi ab utero Rebeccae
designatus permitteret demutationem. nisi quod et clausula
refragaretur. Christianum enim de restitutione Iudaei gaudere
et non dolere conueniet, siquidem tota spes nostra cum
reliqua Israelis expectatione coniuncta est. ita etsi quaedam
facient, [et] aliis contra sapientibus interimitur exemplorum
peraequatio. quamquam, etsi omnia ad speculum respondere
possint, unum et praecipuum periculum interpretationum, ne
aliorsum temperetur facilitas comparationum, quam quo parabolae
cuiusque materia mandauit. meminimus enim et histriones,
cum allegoricos gestus adcommodant canticis, alia
longe a praesenti et fabula et scaena et persona et tamen congruentissime
exprimentes. sed uiderit ingenium extraordinarium.
nihil enim ad Andromacham. sic et haeretici easdem parabolas
quo uolunt tribuunt, non quo debent aptissime excludunt.
quare aptissime? quoniam a primordio secundum occasiones
parabolarum ipsas materias confinxerunt doctrinarum. uacuit
scilicet illis solutis a regula ueritatis ea conquirere atque componere,
quorum parabolae uidentur.