De Pudicitia (9-10)

Nos autem quia non ex parabolis materias commentamur,
sed ex materiis parabolas interpretamur, nec ualde laboramus
omnia in expositione torquere, dum contraria quaeque
caueamus. quare centum oues? et quid utique decem drachmae?
et quae illae scopae? necesse erat, ut qui unius peccatoris
salutem gratissimam deo uolebat exprimere, aliquam numeri [*]

quantitatem nominaret, de quo unum quidem perisse describeret,
necesse erat, ut habitus requirentis drachmam in domo
tam scoparum quam lucernae adminiculo adcommodaretur.
huiusmodi enim curiositates et suspecta faciunt quaedam et
coactarum expositionum subtilitate plerumque deducunt a ueritate.
sunt autem, quae et simpliciter posita sunt ad struendam
et disponendam et tegendam parabolam, ut illuc perducantur,
cui exemplum procuratur. et duo utique filii illuc
spectabunt, quo et drachma et ouis. quibus enim cohaerent,
eandem habent causam eandemque utique mussitationem Pharisaeorum
erga commercium domini et ethnicorum. aut si
quis dubitat ethnicos fuisse publicanos apud Iudaeam usurpatam
iam pridem Pompeii manu atque Luculli, legat Deuteronomium:
non erit uectigal pendens ex filiis Israel.
nec tam execrabile esset nomen publicanorum apud dominum,
nisi extraneum, uendentium ipsius caeli et terrae et maris
transitus. peccatores autem cum adiungit publicanis, non
statim Iudaeos ostendit, etsi aliqui fuisse potuerunt. sed unum
genus ethnicorum alios ex officio peccatores id est publicanos,
alios ex natura id est non publicanos, pariter ponendo distinxit.
ceterum nec denotaretur cum Iudaeis communicans uictum,
sed cum ethnicis, quorum mensam Iudaica disciplina depellit.
nunc de filio prodigo id prius considerandum est quod utilius.
non enim admittetur exemplorum adaequatio, licet in agina
congruentissima, si fuerit saluti nocentissima. totum autem
statum salutis in tenore disciplinae constitutum subuerti uidemus
ea interpretatione, quae ex diuerso adfectatur. nam si
Christianus est qui acceptam a deo patre substantiam utique
baptismatis, utique spiritus sancti et exinde spei aeternae longe
euagatus a patre prodigit ethnice uiuens, si exutus bonis mentis
etiam principi saeculi (cui alii quam diabolo?) seruitium suum
tradidit et ab eo porcis alendis, immundis scilicet spiritibus [*] [*]
curandis praepositus resipuit ad patrem reuerti, iam non
moechi et fornicatores, sed idololatrae et blasphemi et negatores
et omne apostatarum genus hac parabola patri satisfacient,
et elisa est uerissime hoc imaginis modo tota substantia sacramenti.
quis enim timebit prodigere, quod habebit postea recuperare?
quis curabit perpetuo conseruare, quod non perpetuo
poterit amittere? securitas delicti etiam libido est eius. recuperabit
igitur et apostata uestem priorem, indumentum spiritus
sancti, et anulum denuo, signaculum lauacri, et rursus
illi mactabitur Christus, et recumbet eo in toro, de quo indigne
uestiti a tortoribus solent tolli et abici in tenebras, nedum
spoliati. plus est igitur, si nec expedit in Christianum
conuenire ordinem filii prodigi. quod si nec in Iudaeum integre
filii imago concurrit, ad propositum domini simpliciter
interpretatio gubernabitur. uenerat dominus utique, ut quod
perierat saluum faceret, medicus languentibus magis quam
sanis necessarius. hoc et in parabolis figurabat et in sententiis
praedicabat. quis perit hominum, quis labat de ualetudine,
nisi qui deum nescit? quis saluus ac sanus, nisi qui deum
nouit? has duas species de genere fraternas haec quoque signabit
parabola. uide an habeat ethnicus substantiam in deo
patre census et sapientiae et naturalis agnitionis in deum, per
quam et apostolus notat in sapientia dei non cognouisse mundum
per sapientiam deum, quam utique a deo acceperat.
hanc itaque prodegit longe a domino moribus iactus inter errores
et inlecebras et libidines saeculi, ubi fame ueritatis compulsus
tradidit se principi huius aeui. ille eum praefecit porcis
(ut familiare id daemonum pecus pasceret), ubi nec ille compos [*] [*]
esset uitalis escae simulque alios uideret in opere diuino abundantes
pane caelesti. recordatur patris dei, satisfacto redit,
uestem pristinam recipit, statum scilicet eum, quem Adam
transgressus amiserat. anulum quoque accepit tunc primum,
quo fidei pactionem interrogatus obsignat, atque ita exinde
opimitate dominici corporis uescitur, eucharistia scilicet. hic
erit prodigus filius, qui numquam retro frugi, qui statim prodigus,
quod non statim Christianus. hunc et Pharisaei de
saeculo ad patris complexus reuertentem in publicanis et peccatoribus
maerebant.. et ideo ad hoc solum maioris fratris adcommodatus
est liuor, non quia innocentes et deo obsequentes
Iudaei, sed quia inuidentes nationibus salutem, plane quos
semper apud patrem esse oportuerat. et utique Iudaeus ad
primam statim uocationem Christiani gemit, non ad secundam
restitutionem. illa enim etiam ethnicis relucet, haec uero
quae in ecclesiis agitur ne Iudaeis quidem nota est. puto me
et materiae parabolarum et congruentiae rerum et tutelae disciplinarum
adcommodatiores interpretationes reddidisse. ceterum
si in hoc gestit diuersa pars ouem et drachmam et filii luxuriam
Christiano peccatori configurare, ut moechiam et fornicationem
paenitentia donent, aut et cetera delicta pariter capitalia
concedi oportebit aut paria quoque eorum moechiam et
fornicationem inconcessibilia seruari. sed plus est, quod nihil
aliud argumentari licet citra id de quo agebatur. denique si
aliorsum parabolas transducere liceret, ad martyrium potius
dirigeremus spem illarum, quod solum omni substantia prodacta
restituere filium poterit et drachmam inter omnia licet
in stercore repertam cum gaudio praedicabit, et ouem per
aspera quaeque et abrupta fugitiuam humeris ipsius domini in
gregem referet. sed malumus in scripturis minus, si forte,
sapere quam contra. proinde sensum domini custodire debemus
atque praeceptum. non est leuior transgressio in interpretatione
quam in conuersatione. [*]

Excusso igitur iugo in ethnicum disserendi parabolas
istas et semel dispecta uel recepta necessitate non aliter interpretandi
quam materia propositi est, contendunt iam nec competere
ethnicis paenitentiae denuntiationem, quorum delicta obnoxia
ei non sint, ignorantiae scilicet imputanda, quam sola
natura ream deo faciat. porro nec remedia sapere quibus
pericula ipsa non sapiant, illic autem paenitentiae constare rationem
ubi conscientia et uoluntate delinquitur, ubi et culpa
sapiat et gratia, illum lugere, illum uolutari, qui sciat et quid
amiserit et quid sit recuperaturus, si paenitentiam deo immolarit
utique eam magis filiis offerenti quam extraneis. num
ergo et Ionas idcirco ethnicis Niniuitis non putabat paenitentiam
necessariam, cum cauillaretur in praedicationis officio,
an potius misericordiam dei prouidens etiam in extraneos profusam
quasi destructuram praeconium uerebatur? atque adeo
propter ciuitatem profanam, nondum dei compotem, adhuc
ignorantia delinquentem, paene periit prophetes? nisi quod
exemplum passus est dominicae passionis ethnicos quoque paenitentes
redempturae. bene quod et Iohannes domini uias
sternens non minus militantibus et publicanis quam filiis
Abraham paenitentiae erat praeco. ipse dominus Sidoniis et
Tyriis praesumpsit paenitentiam, si uirtutum documenta uidissent.
atquin ego illam naturalibus magis peccatoribus competere
contendam quam uoluntariis. magis enim merebitur
fructum eius qui nondum eo usus est quam qui iam et abusus
est, magisque sapient remedia prima quam exoleta. nimirum
dominus ingratis benignus magis quam ignaris et citius reprobatis
misericors quam nondum probatis, ut non magis irascatur
contumeliis clementiae suae quam blandiatur, et non libentius
extraneis eam impertiat quam in filiis perdidit, cum gentes
sic adoptauerit, dum Iudaei de patientia ludunt. sed hoc
uolunt psychici, ut deus iusti iudex eius peccatoris paenitentiam
malit quam mortem qui mortem paenitentia maluit. quod si [*]

ita est, peccando promeremur. age tu funambule pudicitiae
et castitatis et omnis circa sexum sanctitatis, qui tenuissimum
filum disciplinae eiusmodi ueri auia pendente uestigio ingrederis,
carnem spiritu librans, animam fide moderans, oculum
metu temperans. quid itaque in gradu totus es? perge sane,
si potueris, si uolueris, dum tam securus et quasi in solido
es. nam si qua te carnis uacillatio, animi auocatio, oculi euagatio
de tenore decusserit, deus bonus est. suis, non ethnicis, .
sinum subicit; secunda te paenitentia excipiet; eris iterum de
moecho Christianus. haec tu mihi benignissime dei interpres.
sed cederem tibi, si scriptura Pastoris, quae sola moechos
amat, diuino instrumento meruisset incidi, si non ab omni concilio
ecclesiarum, etiam uestrarum, inter apocrypha et falsa
iudicaretur, adultera et ipsa et inde patrona sociorum, a qua
et alias initiaris, cui ille, si forte, patrocinabitur pastor, quem
in calice depingis, prostitutorem et ipsum Christiani sacramenti,
merito et ebrietatis idolum et moechiae asylum post
calicem subsecuturae, de quo nihil libentius bibas quam ouem
paenitentiae secundae. at ego eius pastoris scripturam haurio,
quae non potest frangi. hanc mihi statim Iohannes offert
cum paenitentiae lauacro et officio dicentem: facite dignos
paenitentiae fructus, et ne dixeritis, patrem habemus
Abraham (ne scilicet rursum blandimenta delinquentiae de
patrum resumerent gratia): potest enim deus de lapidibus
istis filios suscitare Abrahae. sic et nos sequitur, ut
eos, qui hactenus delinquant, facientes dignum paenitentiae
fructum. quid enim ex paenitentia maturescit quam emendationis
effectus? sed et si uenia potius est paenitentiae fructus,
hanc quoque consistere non licet sine cessatione delicti. ita
cessatio delicti radix est ueniae, ut uenia sit paenitentiae fructus. [*] [*]