De idololatria (5-8)

Plane impensius respondebo ad excusationes huiusmodi
artificum, quos numquam in domum dei admitti oportet si quis
eam disciplinam norit. iam illa obici solita uox, non habeo
aliud quo uiuam, districtius repercuti potest: uiuere ergo habes?
quid tibi cum deo est, si tuis legibus uiuis? tum quod et
de scripturis audent argumentari, dixisse apostolum: ut quisque
fuerit inuentus, ita perseueret, possumus igitur omnes in
peccatis perseuerare ex ista interpretatione. nec enim quisquam
nostrum non peccator inuentus est, cum Christus non
alia ex causa descenderit quam peccatorum liberandorum. item
eundem praecepisse dicunt secundum suum exemplum, uti manibus

suis unusquisque operetur ad uictum. si hoc:
praeceptum ab omnibus manibus defenditur, credo et fures
balneares manibus suis uiuere et ipsos latrones manibus agere
quo uiuant, item falsarios utique non pedibus, sed manibus
operari malas litteras, histriones uero non manibus solis, sed totis
membris uictum elaborare. pateat igitur ecclesia omnibus, qui [*] [*]
manibus et suo opere tolerant, si nulla exceptio est artium quas
dei disciplina non recipit. sed ait quidam aduersus similitudinis
interdictae propositionem: cur ergo Moses in eremo simulacrum
serpentis ex aere fecit? seorsum figurae, quae dispositioni alicui
arcanae praestruebantur, non ad erogationem legis, sed ad
exemplarium causae suae. alioquin si haec ut aduersarii legis
interpretemur, numquid et nos, quod et Marcionitae, inconstantiam
adscribimus omnipotenti, quem illi hoc modo destruunt
ut mutabilem, dum alibi uetat, alibi mandat? si quis
autem dissimulat illam effigiem aerei serpentis suspenis in
modum figuram designasse dominicae crucis a sepentibus id
est ab angelis diaboli liberaturae nos, dum per semetipsam
diabolum id est serpentem interfectum suspendit, siue quae
alia figurae istius expositio dignioribus reuelata est, dummodo.
apostolus affirmet omnia tunc figurate populo accidisse. bene,
quod idem deus et lege uetuit similitudinem fieri et extraordinario
praecepto serpentis similitudinem indixit. si eundem
deum obseruas, habes legem eius, ne feceris similitudinem.
si et praeceptum factae postea similitudinis respicis, et tu imitare
Moysen, ne facias aduersus legem simulacrum aliquod, nisi
et tibi deus iusserit.

Si nulla lex dei prohibuisset idola fieri a nobis, nulla uox
spiritus sancti fabricatoribus idolorum non minus quam cultoribus
comminaretur, de ipso sacramento nostro interpretaremur
nobis aduersas esse fidei eiusmodi artes. quomodo enim renuntiauimus
diabolo et angelis eius, si eos facimus? quod repudium
diximus iis, non dico cum quibus, sed de quibus uiuimus?
quam discordiam suscepimus in eos, quibus exhibitionis
nostrae gratia confiteris? uerbo destruere quod facto struis? unum deum
praedicare qui tantos efficis? uerum deum praedicare qui falsos [*] [*] [*]

facis? facio, ait quidam, sed non colo: quasi ob aliquam causam
colere non audeat, nisi ob quam et facere nonn debeat, scilicet
ob, dei offensam utrubique. immo tu colis, qui facis, ut coli
possint. colis autem non spiritu uilissimi nidoris alicuius, sed
tuo proprio nec anima pecudis impensa, sed anima tua. illis
ingenium tuum immolas, illis sudorem tuum libas, illis prudentiam
tuam accendis. plus es illis quam sacerdos, cum per
te habeant sacerdotem; diligentia tua numen illorum est.
negas te quod facis colere? sed illi non negant, quibus hanc
saginatiorem et auratiorem et maiorem hostiam caedis, salutem
tuam tota die.

Ad hanc partem zelus fidei perora!bit ingemens: Christianum
ab idolis in ecclesiam uenire, de aduersaria officina in
domum dei uenire, attollere ad deum patrem manus matres
idolorum, his manibus adorare, quae foris aduersus deum adorantur,
eas manus admouere corpori domini, quae daemoniis
corpora conferunt? nec hoc sufficit. parum sit, si ab aliis
manibus accipiant quod contaminent, sed etiam. ipsae tradunt
aliis quod contaminauerunt. adleguntur in ordinem ecclesiasticum
artifices idolorum. pro scelus! semel Iudaei Christo
manus intulerunt, isti quotidie corpus eius lacessunt. o manus
praecidendae ! uiderint iam, an per similitudinem dictum sit:
si te manus tua scandalizat, amputa eam. quae magis
amputandae, quam in quibus domini corpus scandalizatur?

Sunt et aliae conplurium artium species, quae, etsi non contingunt
idolorum fabricationem, tamen ea, sine quibus idola nil
possunt, eodem crimine expediunt. nec enim differt, an extruas
uel exornes, si templum, si aram, si aediculam eius [*] [*]

instruxeris, si bratteam expresseris aut insignia aut etiam
domum fabricaueris. maior est eiusmodi opera, quae non effigiem
confert, sed auctoritatem. si ita necessitas exhibitionis extenditur,
habent et alias species, quae sine exorbitatione disciplinae
id est sine idoli confictura opem uictus praestent. scit albarius
tector et tecta sarcire et tectoria- inducere et cisternam
liare et cymatia distendere et multa alia ornamenta praeter
simulacra parietibus incrispare. scit et pictor et marmorarius
et aerarius et quicumque caelator latitudines suas et utique
multo faciliores. nam qui signum describit, quanto facilius
abacum linit? qui de tilia Martem exculpit, quanto citius armarium
compingit? nulla ars non alterius artis aut mater
aut propinqua est: nihil alterius uacat. tot sunt artium uenae,
quot hominum concupiscentiae. sed de mercedibus et manus
pretiis interest. perinde interest et de labore. minor merces
frequentiore actu repensatur. quot parietes signa desiderant?
quot templa et aedes idolis aedificantur? domus uero et praetoria
et balnea et insulae quantae? soccus et baxa quotidie
deauratur, Mercurius et Serapis non quotidie. sufficiat ad
quaestum artificiorum. frequentior est omni superstitione luxuria
et ambitio. lances et scyphos facilius ambitio quam superstit
io desiderabit. coronas quoque magis luxuria quam sollemnit
as erogat. cum igitur ad haec artificiorum genera cohortemur,
quae idolum quidem et quae idolo competunt non adtingant,
sint autem et hominibus communia saepe quae et idolis, hoc
quoque cauere debemus, ne quid scientibus nobis ab aliquibus
de manibus nostris in rem idolorum postuletur. quod si concesserimus
et non remediis iam usitatis egerimus, non puto
nos a contagio idololatriae uacare, quorum manus non [*]
ignorantium in officio uel in honore et usu daemoniorum deprehenduntur.