De Anima (20-22)

Et hic itaque concludimus omnia naturalia animae ut
substantiua eius ipsi inesse et cum ipsa procedere atque proficere,
ex quo ipsa censetur. sicut et Seneca saepe noster:
insita sunt nobis omnium artium et aetatum S\'emina
magisterque ex occulto deus producit ingenia, ex seminibus
scilicet insitis et occultis per infantiam, quae sunt et
intellectus. ex his enim producuntur ingenia. porro et frugum
seminibus una generis cuiusque forma est, processus tamen
uarii. alia integro statu euadunt, alia etiam meliora respondent,
alia degenerant pro condicione caeli et soli, pro ratione
operis et curae, pro temporum euentu, pro licentia casuum:
ita et animam licebit semine uniformem, fetu multiformem.
nam et hic etiam de locis interest. Thebis hebetes et brutos
nasci relatum est, Athenis sapiendi dicendique acutissimos;
ubi penes Colyttum pueri mense citius elocuntur praecoca
lingua. siquidem et Plato in Timaeo Mineruam affirmat, cum
urbem illam moliretur, nihil aliud quam regionis naturam prospexisse
talia ingenia pollicitam, unde et ipse

in Legibus
Megillo et Cliniae praecipit condendae ciuitati locum procurare.
sed Empedocles causam argutae indolis et obtusae in sanguinis
qualitate constituit; perfectum ac profectum de doctrina disciplinaque
deducit. tamen uulgata iam res est gentilium proprietatum.
comici Phrygas timidos inludunt, Sallustius uanos
Mauros et feroces Dalmatas pulsat, mendaces Cretas etiam [*] [*]
apostolus inurit. fortasse an et de corpore et de ualetudine
aliquid accedat. opimitas sapientiam impedit, exilitas expedit,
paralysis mentem prodigit, phthisis seruat. quanto magis de
accidentibus habebuntur quae citra corpulentiam et ualentiam
uel acuunt uel optundunt. acuunt doctrinae disciplinae artes
experientiae negotia studia, obtundunt inscitiae ignauiae desidiae
libidines inexperientiae otia uitia; super haec si et aliquae
praesunt potestates. enimuero praesunt; secundum nos quidem
deus dominus et diabolus aemulus, secundum communem autem
opinionem et prouidentiae fatum et necessitas et fortunae et
arbitrii libertas. nam haec et philosophi distinguunt, et nos secundum
fidem disserenda suo iam uouimus titulo. apparet
quanta sint, quae unam animae naturam uarie collocarint, ut
uulgo naturae deputentur, quando non species sint, sed sortes
naturae et substantiae unius, illius scilicet quam deus in Adam
contulit et matricem omnium fecit; atque adeo sortes erunt,
non species substantiae unius, ut et uarietas ista moralis,
quanta nunc est, tanta non fuerit in ipso principe generis
Adam. debuerant enim fuisse haec omnia in illo ut in fonte
naturae atque inde cum tota uarietate manasse, si uarietas
naturae fuisset.

Quodsi uniformis natura animae ab initio in Adam ante
tot ingenia, ergo non multiformis quia uniformis per tot
ingenia, nec triformis, ut adhuc trinitas Valentiniana caedatur,
quae nec ipsa in Adam recognoscitur. quid enim spiritale in
illo? si quia prophetauit magnum illud sacramentum in [*] [*]

Christum et ecclesiam: hoc os ex ossibus meis et caro ex
carne mea uocabitur mulier; propterea relinquet homo
patrem et matrem et agglutinabitur mulieri suae et
erunt duo in carnem unam, hoc postea obuenit, cum in
illum deus amentiam immisit, spiritalem uim, qua constat prophetia.
si et malum in eo apparuit transgressionis admissum,
nec hoc naturale deputandum est, quod instinctu serpentis
operatus est, tam non naturale quam nec materiale, quia et
materiae fidem iam exclusimus. quodsi nec spiritale nec quod
dicitur materiale proprium in illo fuit, et si ex materia, fuisset
mali semen, superest ut solum in illo et unicum fuerit naturale
quod censetur animale, quod statu simplex et uniforme
defendimus. de hoc plane relinquitur quaeri an demutabile debeat
credi, quod naturale dicatur. idem enim conuertibilem
negant naturam, ut trinitatem suam in singulis proprietatibus
figant; quia arbor bona malos non ferat fructus nec mala
bonos, et nemo de spinis metat ficus et de tribulis uuas. ergo
si ita est, neque de lapidibus filios Abrahae suscitare poterit
deus nec genimina uiperarum facere paenitentiae fructus. et
errauit apostolus scribens: eratis et uos aliquando tenebrae,
et: fuimus et nos aliquando natura filii irae et in his
uos quoque fuistis, sed abluti estis. sed numquam discordabunt
sententiae sanctae. non dabit enim arbor mala
bonos fructus, si non inseratur, et bona malos dabit, si non
colatur. et lapides filii Abrahae fient, si in fidem Abrahae
formentur. et genimina uiperarum fructum paenitentiae facient,
si uenena malignitatis expuerint. haec erit uis diuinae gratiae,
potentior utique natura, habens in nobis subiacentem sibi
liberam arbitrii potestatem, quod αὐτεξούσιον dicitur; quae cum [*] [*] sit et ipsa naturalis atque mutabilis, quoquo uertitur, natura
conuertitur. inesse autem nobis τὸ αὐτεξούσιον naturaliter iam
et Marcioni ostendimus et Hermogeni. quid nunc, si naturae
condicio sic erit definienda, ut duplex determinetur, natorum
et innatorum, factorum et infectorum? atque ita quod natum
factumque constiterit, eius natura capiet demutationem; et renasci
enim poterit et refici. innatum autem et infectum immobile
stabit. quod cum soli deo conpetat, ut soli innato et
infecto et idcirco immortali et inconuertibili, absolutum est
ceterorum omnium natorum atque factorum conuertibilem et
demutabilem esse naturam, ut et, si trinitas animae adscribenda
esset, ex mutatione accidentiae, non ex institutione naturae
deputaretur.

Cetera animae naturalia iam a nobis audiit Hermogenes
cum ipsorum defensione et probatione, per quae dei potius
quam materiae propinqua cognoscitur. hic solummodo nominabuntur,
ne praeterita uideantur. dedimus enim illi et libertatem
arbitrii, ut supra scripsimus, et dominationem rerum
et diuinationem interdum, seposita quae per dei gratiam obuenit
ex prophetia. itaque iam ab isto dispositionis retractatu recedam,
ut ordinem eius expungam.

definimus animam dei flatu
natam, immortalem, corporalem, effigiatam, substantia simplicem,
de suo sapientem, uarie procedentem, liberam arbitrii,
accidentiis obnoxiam, per ingenia mutabilem, rationalem, dominatricem,
diuinatricem, ex una redundantem. sequitur nunc
ut quomodo ex una redundet consideremus, id est unde et
quando et qua ratione sumatur.