De Anima (15)

Inprimis an sit aliqui summus in anima gradus uitalis
et sapientialis, quod Y;Y !xovi*ov appellant, id est principale, quia
si negetur, totus animae status periclitatur. denique qui negant [*]

principale, ipsam prius animam nihil censuerunt. Messenius
aliqui Dicaearchus, ex medicis autem Andreas et Asclepiades,
ita abstulerunt principale, dum in animo ipso uolunt esse
sensus, quorum uindicatur principale. Asclepiades etiam illa
argumentatione uectatur, quod pleraque animalia ademptis eis
partibus corporis, in quibus plurimum existimatur principale
consistere, et insuper uiuant aliquatenus et sapiant nihilominus,
ut muscae et uespae et lucustae, si capita decidens, ut caprae
et testudines et anguillae, si corda detraxeris; itaque principale
non esse, quod si fuisset, amissus cum suis sedibus
uigor animae non perseueraret. sed plures et philosophi aduersus
Dicaearchum, Plato Strato Epicurus Democritus Empedocles
Socrates Aristoteles, et medici aduersus Andrean et
Asclepiaden, Herophilus Erasistratus Diocles Hippocrates et
ipse Soranus, iamque omnibus plures Christiani, qui apud
deum de utroque docemur, et esse principale in anima et certo
in corporis recessu consecratum. si enim scrutatorem et
dispectorem cordis deum legimus, si etiam prophetes eius
occulta cordis traducendo probatur, si dominus ipse recogitatus
cordis in populo praeuenit: quid cogitatis in cordibus
uestris nequam? si et Dauid: cor mundum conde in me
deus, et Paulus corde ait credi in iustitiam, et Iohannes
corde ait suo unumquemque reprehendi, si postremo
qui uiderit feminam ad concupiscendum, iam adulterauit
in corde, simul utrumque dilucet, et esse principale
in anima, quo intentio diuina conueniat, id est uim sapientialem
atque uitalem (quod enim sapit, uiuidum est) et in eo
thensauro corporis haberi, ad quem deus respicit, ut neque [*] [*] extrinsecus agitari putes principale istud secundum Heraclitum
neque per totum corpus uentilari secundum Moschionem neque
in capite concludi secundum Platonem neque in uertice potius
praesidere secundum Xenocraten neque in cerebro cubare secundum
Hippocraten, sed nec circa cerebri fundamentum, ut
Herophilus, nec in membranulis, ut Strato et Erasistratus, nec
in superciliorum meditullio, ut Strato physicus, nec in tota
lorica pectoris, ut Epicurus, sed ** quod et Aegyptii renuntiauerunt,
et qui diuinarum litterarum commentatores uidebantur,
ut et ille uersus Orphei uel Empedoclis: namque
homini sanguis circumcordialis est sensus. etiam Protagoras,
etiam Apollodorus et Chrysippus haec sapiunt, ut uel
ab istis retusus Asclepiades capras suas quaerat sine corde
balantes et muscas suas abigat sine capite uolitantes, et omnes
iam sciant se potius sine corde et cerebro uiuere, qui dispositionem
animae humanae de condicione bestiarum praeiudicarint.