Epistulae (8-10)

VIII. DOMINO PIISSIMO ET IN CHRISTO SUMMO MIHI HONORE SINQVLARITER EXCOLENDO RURICIO FILIO FAUSTUS.

Licet per quamcumque personam iocundum mihi sit cum
indiuiduo pectore ipsius caritatis uocibus conloqui et sedula
uos officiorum ambitione conplecti, sed nunc quanto oportunius
tanto auidius pignus animi uestri ministerio domestici portitoris
adsumpsi, in cuius merito minus adsignauit relatio quam
probauit agnitio. et propterea ad fructum uestrum creuisse
gratulatus sum, quod in eo uita melior conditionem primae
natiuitatis aboleuit atque in eo naeuum generis manumissio
religionis abstersit et in adoptionem Christi personam mancipii
fide emancipauit et transcripsit. quomodo autem apud eius
uel apud reliquorum fratrum lacteam sinceritatem agere deberemus,
latissimam apostoli dispensationem expedito digessistis
alloquio, et cum eos doctissima pagina minus doctos adserat,
nos tamen in eorum defaecatis moribus admirati sumus per
donum mansuetudinis et humilitatis plenitudinem lectionis.

Vincit enim largitas gratiae instituta doctrinae. nam etsi
sub exiguo tempore intra eorum lucida pectora et perspicua
penetralia introduxit se sensus candida puritas et praeclara
simplicitas, per quam diuinae imaginis speculum in interioris
hominis nitore perfulget. diuinae, inquam, imaginis, ita enim
de domino legimus: purus, simplex, subtilis. sed multo aliud
indicat diuina illa simplicitas, siquidem in nobis duplex inest
in spiritu et carne substantia. nos quod habemus accepimus,
nobis diuersa uirtutum charismata adiuncta sunt, non innata.
sine dubio adponitur, quod auferri potest. ut boni simus, de
auctoris sumus bonitate mutuati. ex illo quidem uiuimus, sed [*]

uita, sicut ille est, non sumus. iusti esse possumus, iustitia
esse non possumus. ille ideo simplex, quia nihil ei ex accedenti
largitate conlatum est. qui ex se subsistit, aliunde nihil
sumpsit. deus et uiuens pariter (est) et uita, bonus et bonitas,
misericors et misericordia. in uirtutum suarum gloria
hoc est ipse, quod possidet. uerbo tenus homo deauratus est,
deus aurum est. quod in homine gratia est, in deo natura
est et propterea, quia nihil ei extrinsecus accessit, nihil ei
detrahi potest. detrimentum non recipit, quia nescit augmentum.
ipse et sibi auctor et filio, quia una origo est et fontis
et fluminis. ex his, quae absque initio habent, communio est,
transfusio non est.

Et quia de filio legimus: splendor est claritatis dei,
sicut numquam deus sine splendore, ita pater numquam fuit
sine filii maiestate. et sicut utriusque aequaeua sunt nomina,
nisi enim iste nasceretur, pater ille non diceretur, ita eos sine
separatione continet unius paternitatis antiquitas. ex illo est,
sed posterior illo non est, sicut facies de capite nascitur nec
tamen capite suo iunior inuenitur. ac sic deus noster nec
permixtus in personis propriis nec diuisus, una uirtus nec potestate
diuisa nec tempore sicut in subsistentia triplex est,
quia sibi quisque subsistit, ita in substantia simplex est, quia
unus se ipsum praecedere nesciens nec posteriorem recipit nec
priorem. inde et nos de hac accepimus simplicitate, si in
nobis nihil sit dissonum, nihil uarium, nihil diuersum, si
semper idem esse probabilibus studiis et fundatis in Christo
sensibus enitamur, ut inmutabiles in bono nouis tantum in
diem profectibus inmutemur.

De eo autem, quod quidam prouocationis amore consuluit,
salutifera et perfecta meditatio est curas animi partito per [*] [*] [*] [*]

plures terrenae regimine rei subleuare et post haec triplici
deliberatione tractare, quid melius sit, locare uel administrare
uel distrahere propriam portionem. primum reuera bonum esset,
ut Christi famulus Christi pauperis uias ex toto pauper studeret
incedere, si perfectam magni alicuius monasterii scholam uel
certe insulanam angelicae congregationis militiam liceret expetere.
nam in medio saeculi institutionem eremiticam proferre
quanta magnanimitas, tanta est difficultas.

Suis uero uicis suae pondus inponere secundum pro animae
releuatione conpendium, sed peruidendum, si aliquis filiorum
tam arduo sufficiens esse possit, obsequium ne forte paternae
iussionis auctoritas in patrem ..... optimum est in secundo
gradu sub noxio beneficiis administratore consistere, si uel uoluntas
suppetat uel facultas necessitatem annuae pensionis
impleuerit.\'

Tertium est per fidelium famulorum electa solacia inpositae
procurationis officiis sub propria ac minore sollicitudine quantitatem
reseruatae gubernare substantiae et cursum per uiam
regiam tota mediocritate dirigere. quod cum suadeo, uideor
uel nostram utilitatem uel pauperum cogitare. in quo ordine
non parum est lucri, si reseruato usu proprietas distrahatur.
itaque breuiter indicantes, quid primum, quid secundum quidue
sit tertium, electionem iudicio uel possibilitati reseruauimus
consulentis. quid magis conpetat, quod promptius possit impleri,
ille insinuare dignetur, pro cuius timore et amore consultatio
ipsa tractatur. dominus deus noster beneficia in uobis [*]

sua felici ac placita sibi longaeuitate multiplicet, domne piissime
et in Christo summo mihi honore singulariter excolende fili.

VIIII. DOMINO DEUINCTISSIMO ET TOTA PIETATIS UIRTUTE SINGULARITER EXCOLENDO FRATRI RURICIO FAUSTUS.

Propitia diuinitate in secreto religionis congruo et tranquillissimo
in silentio constituti, in quo dominus ad rubiginem longa
securitate contractam salutiferae limam castigationis admouit,
in hac, inquam, quiete magna, si agnoscamus, uacatione donati
dum nouos ciues commercio caritatis adquirimus, dum
de adquisitorum salute gaudemus, inter haec positi bona praesenti
insultamus exilio et patriam nos non amisisse, sed commutasse
cognoscimus. nam dum fideles famuli dei in necessitatibus
nostris bonitatem suae deuotionis exercent, sine sede
propria possessores, sine possessione diuites sumus, immo eos,
qui de nostra fructum capiunt consolatione, ditamus. miro
modo consolatores nostri de pauperculis negotiantur et de
egenis lucra perpetua consequuntur.

Ego autem hanc primam munificentiam domino largiente
percepi, quod piissimus meus Ruricius post uitae huius iactationes
ad portum religionis proram salutis excelsi manu gubernante
conuertit, quod post umbras seducentium uanitatum et
inlusiones transuolantium somniorum mansura et solida concupiuit
et despecto tandem saeculo infelicitatem eius magnam
respuit, felicitatem et lucrum sui de mundo pereunte adquisiuit
aeque fideliter atque conlabentium rerum fuga praeteriens,
qua opes contemptu suo contulit, quae iam usui suo [*] [*]

conferre nihil poterant. unde quanta dudum alacritate saecularibus
studiis militauimus, tanta nunc deuotione domino seruiamus.
et quia me austerius loqui secum pro peccatorum
curatione pietas uestra constringit et illius sententiae non obseruat
inuidiam, quae dicit: iustus in principio sui est accusator,
inprimis ergo lapsus oris cordisque uitemus. sed
quod oris diximus, si cordi studueris adhibere custodiam, ori
non laborabis inponere disciplinam. sine difficultate ostium
circumstantiae opponere poterit labiis suis (qui cautus
fuerit in sensibus suis), illud siquidem uoce depromitur, quod
prius in officina conscientiae deformatur. hoc exterior reddit,
quod dictat interior. mens exercet imperium, lingua famulatum,
et propterea caelestibus edocemur eloquiis: ex abundantia
cordis os loquitur. quod de sermone nasci uidetur,
prius cogitatione concipitur, ut oris sonus indigna non proferat,
animus iusta praecipiat.

Et quia duo sunt ieiuniorum genera, unum incontinentiae
appetitum a male blandis deliciarum suauitatibus coercere, ut
exterior et terrenus homo uomere crucis edomitus commoda
infirmitate marcescat, alterum abstinentiae genus est multo
sublimius, multo pretiosius, cui nulla contradicere possit infirmitas,
motus animi regere et inrationabiles perturbationes uel
conluctantium inter se cogitationum tumultus interioris iudicio
refrenare et contra inpuguationes occultas uel contra domesticos
inimicos rixam quandam irascentis fidei auctoritate conserere
et per beneuolentiam, mansuetudinem, patientiam, tranquillitatem
dei imaginem in facie interioris excolere, cuius [*] [*] [*]

decus non in corporis personam, sed in animi formam sollertia
factoris inpressit.

Uirum spiritalia et diuina cogitantem tristitia non frangat,
laetitia non resoluat, stabilitum in timore dei pectus magnanimitas
aequalitatis ostendat, ut et nobis coaptari possit libelli
illius insigne principium, ubi ille magnificus Helcana, qui possessio
dei interpretatur, uir unus mystico nuncupatur eloquio:
erat, inquit, uir unus, hoc est semper idem, quia nihil in
eo apparebat dubium, nihil duplex, nihil uarium, nihil diuersum,
sed eum in statu. uirtutum inconcusso ordine permanentem
accedentia in contrarium non mouebant, mutabilia tempora
non mutabant, nec eum, ut marinis fluctibus moris est, in alternas
partes leuia uentorum flabra uersabant. ita et sollicitus
dei famulus uasta fidei mole fundatus in hoc tantum Christo
in se operante mutetur, ut nouis semper gratiis induatur, in
agro pectoris plantentur utilia, noxia, succidantur. et quia militibus
suis praecepit sermo diuinus: cum, inquit, ad bellum
processeris et inter reliquas praedas petieris uirginem,
abscides ungues et crines eius et ita eam tibi
coniugio copulabis, ita nos ad sanctam Christi timore praecincti
prudentiam saeculi, quae simplex, incorrupta, sincera a
deo facta est, captiuam spiritalis sapientiae subiungamus ac
superflua eius amputatis uitiis abscidamus et pectori casta coniunctione
sociemus.

Ante omnia, in quantum adiuuante deo possumus, illas in
nobis debellare curemus quinque sensuum passiones. quicquid
enim pulchrescit uisu, quicquid blanditur odoratu, quicquid [*] [*]

lenocinatur adtactu, quicquid dulcescit gustu, quicquid corrumpit
auditu, haec omnia, si his abutamur*, intentionem mentis
de spiritalibus ad terrena deuoluent. et ideo sicut pater fidei
quinque illos reges in trecentis decem et octo mysterio intra
literam latente deuicit, ita per adiutorium domini et per crucem
suam has quinque principalium uitiorum expugnare studeamus
inlecebras. per crucis enim signum et per sacrum Iesu
nomen apud Graecos era utriusque supputationis inprimitur.
quibus armis carnalia delectamenta superantes merebuntur
audire: uincenti dabo coronam uitae, et: qui uicerit non
laedetur a morte secunda.

Unde ipse facile terrena despicis uel fenerantis more dispensas,
dum illud cogitas tempus, quo exurentur peccatores
sicut fenum, quo aestuantes gehennae furore perpetuo, cuius
fumus ascendit in saecula saeculorum, hi, qui neglexerunt
oblata, tali morte punientur, ut eis mori in dolore non
liceat, morituri uitae et morti sine fine uicturi, dum illud, inquam,
tempus ante oculos tuos prouida in futurum mente disponis,
de quo legimus: introibo in domum tuam cum
holocaustis, id est, quando bonorum operum fructu subsarcinatus
et iustitiae insignibus redimitus ianuam uitae cum
triumpho euictae carnis intrabis, de quo legimus: adorabunt
eum filiae Tyri in muneribus, id est animae Christo de
gentibus adquisitae munera domino suo offerent cum gratiarum
actione dicturae: ecce multiplicaui talentum, quod dedisti. [*] [*]

recipe cum usura, domine, fenus tuum. erit enim tum quoddam
dandi et accipiendi commercium inter hominem et deum. homo
afferet, quod laborauit, et deus restituet, quod promisit. quo
tempore cum Sarra tua alter pro altero remunerandus, corona
duplici pro mutua salute decorandus, audire mereberis: euge,
serue bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis,
super multa te constituam, intra in gaudium domini
tui. tunc usum praesentium in aeternorum proprietatem
transisse miraberis et proditoribus tuis glorificandus debitorem
eis fieri iocunda rerum mutatione gaudebis. 10

Indiuiduum filium nostrum Leontium omnemque domum,
pusillos cum maioribus, pio sospitamus officio. dominus deus
noster beneficia in uobis sua felici et placita sibi longaeuitate
multiplicet, domine deuinctissime et tota pietatis uirtute singulariter
excolende frater.

X. DOMINO DEUINCTISSIMO ET HONORE PRAECIPUO SPECIALITER EXCOLENDO RURICIO FILIO FAUSTUS.

Gratias domino, qui id generali dispensatione largitus est,
ut inter eos, quos locorum interualla discriminant, liber ac
nullis conclusus absentiae legibus animus commearet nihilque
esset tam inpenetrabile, quod mentis aspectibus non pateret,
sed per cordis intuitum inde se inuicem cari gratia intercurrente
conspicerent, ubi caritas ipsa consistit. habet siquidem
et interior noster oculos suos, quibus se conscientiae testis [*] [*] [*]

introspicit, quibus in se conuersus aut erubescenda aut gaudenda
considerat, quibus diem ultimum peruidet, quibus uel
confusibilem uel deo tribuente laudabilem uitae totius historiam
ante animae suae faciem prouida in futurum cogitatione disponit
et in praesentiam trepidae sollicitudinis tempus reddendae
rationis adducit et ea, quae parauit deus diligentibus se,
in secreta pectoris sui pagina spe imaginante depingit.

Quos, ut puto, oculos et ipse ad tremendi iudicis nutum
semper adtollis, ut de te illud propheticum merito dici possit:
sapientis oculi in capite eius. inde est, habeo enim illic,
filius meus, proditores tuos, inde est, inquam, quod praesentium
rerum relinquenda subsidia quasi auidus fenerator per pretia
captiuorum in sinu remuneratoris seminantis more commendas,
de usu proprietatem facis et in perennes thesauros peritura conuertis.
inde est, quod cum fidelissima Sarra tua sub uno Christi
iugo ad communem tendens coronam terrenorum despector
et caelestium conpetitor, saeculi peregrinus et paradisi candidatus
mundo huic, qui iam non habet, unde decipiat uel seducat,
miles Christi secretus inludis. cum regni interminabilis
socia ieiuniis et orationibus et quadam fidei manu ianuam
uitae pia coniuratione pulsatis, ut duplicem palmam de mutua
salute capiatis.

Sed inter haec parum est, quicquid agitur, ut causae insanabiles
hic sanentur, ut inextinguibiles ignes hic extinguantur,
ut ineluctabiles necessitates hic superentur, ut hic peccatorum
sagittae de animae uisceribus euellantur, ut hic uulnera ipsis
alte medullis inpressa curentur, ut hic maculae inuisibiles [*] [*]

luantur, ut hic aeterna gaudia fidelium studiorum labore conparentur.
illa quidem uita praemium istius erit, sed oportet,
ut illius ista sit pretium.

Praelatis itaque obsequiis quaeso, ut, cum se facultas oportuna
praebuerit, gaudere nos de uestra sospitate ac proprietate
faciatis. pro filiis et diaconibus meis uberes refero gratias,
domnam filiam meam religionis speculum et pietatis exemplum
debito cultu ueneratus saluto. dominus deus noster magnificandam
mihi bonitatem uestram et praesentibus repleat bonis
et dignam reddat aeternis, domine deuinctissime et honore praecipuo
specialiter excolende fili.