De Gratia Libri Duo (1.17)

XVII. CONTRA HOC, QVOD DICUNT, QVIA DEI UIOLENTIA INDURET HOMINEM, NE VENIRE UALEAT AD SALUTEM.

Si ipse, ut blasphemas, obdurat, quomodo ait in psalmo:
hodie si uocem eius audieritis, nolite obdurare corda
uestra, et iterum: secundum duritiam autem tuam et
inpaenitens cor thesaurizas tibi iram in die irae, item
in Hieremia: percussisti eos et non doluerunt, adtriuisti
eos et rennuerunt accipere disciplinam. indurauerunt
facies suas super petram et noluerunt reuerti. [*] [*]

adhuc causam obdurationis aduerte secundum sententiam sapientissimi
Salamonis, qui dicit: impius cum uenerit in
profundum malorum, contemnit, id est de adsiduitate
peccandi desperatio nascitur, obduratio uero ex desperatione
generatur. dum dicit Hieremias: noluerunt reuerti, uides,
quia obduratio cordis crimen est propriae uoluntatis. inhonestus,
cupidus et cruentus est cuiuslibet facinoris seruus, si
peccatis non reluctetur.

Videamus autem, unde obduratio ista nascatur. non utique
uiolentia conpellentis, sed clementia relaxantis obdurationis
occasio est, dumque ad paenitentiam sustinet delinquentem infatigabilis
bonitas, abutitur beniuolentia remittentis elata securitas.
ideo ait beatus apostolus: an diuitias bonitatis
eius et patientiae et longanimitatis contemnis ignorans,
quoniam benignitas dei ad paenitentiam te adducit?
secundum duritiam autem tuam et cor inpaenitens
thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis
iusti iudicii dei. aduertis, quod apostolus dicendo secundum
duritiam tuam et cor inpaenitens non deo, sed homini
culpam indurati cordis adscribit: ignorans, inquit, quoniam
benignitas dei ad paenitentiam te adducit?
secundum duritiam autem tuam et inpaenitens cor
thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis iusti
iudicii dei. agnosce, quia non austeritas dei indurat malorum
corda, sed bonitas. nam quia tribulationum laboribus
ac flagellis pro dei patientia non affliguntur, ideo superbia deprauantur.
quod ita esse euidenter et propheta commemorat
dicens: in laboribus hominum non sunt et cum hominibus
non flagellabuntur, ideo tenuit eos superbia
eorum. ac sic dum poena in iudicium reseruatur dumque ad [*] [*]

emendationem prouocat domini longanimitas, in seruo contemptum
nutrit inpunitas. qui reddit, inquit, unicuique
secundum opera sua, certe non inponit deus homini secundum
praescientiam peccandi necessitatem, a quo secundum
opera sua legitur exacturus esse rationem. peccaui, inquit
propheta, et quid accidit mihi triste? hoc est dicere:
certum est deum nescire peccata, qui non accelerat pro ultione
supplicia, et iterum: dixit enim in corde suo: oblitus est
deus, auertit faciem suam, ne uideat usque in finem.
dum ergo dicit oblitus est deus, patientiam remittentis neglegentiam
iudicat ignorantis et arbitratur oblitum, quod magnanimus
dispensator reseruat in posterum. quo genere metuentem
admonitio dei castigantis emendat, contemnentem magis
lenitas moderantis obdurat, ut putet de deo impius, quod usque
in finem ignorantia obscurante non uideat, quidquid ad praesens
beniuolentia sustinentis punire dissimulat, et, cum probetur ab
insultante contemptus, obdurationem putatur operatus. dum
enim iram inter crebrescentia peccata suspendit, peccatorem
insultare permittit.