De Gratia Libri Duo (1.16)

XVI. CONTRA HOC, QVOD DICUNT CHRISTUM NON PRO OMNIBUS MORTUUM.

Dominum nostrum Iesum Christum aiunt humanam carnem
non pro omnium salute sumpsisse nec pro omnibus mortuum
esse. hoc omnimodis catholica detestatur ecclesia. nam si ita
esset, quomodo apostolus diceret: sicut in Adam omnes [*] [*]

moriuntur, ita in Christo omnes uiuificabuntur? hic
dici non potest pro parte totum. nam sicut pars prima sententiae
omnes in Adam mori euidenter ostendit, sine dubio
hoc, quod sequitur: in Christo omnes uiuificabuntur, nihilominus
ad omnes in Christo uiuificandos non ex parte, sed
generaliter pertinere apostolus indicauit, id est etiam impii
per uirtutem resurrectionis Christi resuscitandi esse creduntur,
licet etiam non iudicandi, sed puniendi resurgant. cum autem
apostolus dicat: qui est saluator omnium hominum,
maxime fidelium, quod dixit omnium hominum, ad propositum
diuinae bonitatis aspexit. quod autem dixit maxime
fidelium, illos hoc loco pronuntiauit atque distinxit, qui per
fidem, per oboedientiam, per subditam uoluntatem redemptoris
munera susceperunt.

Pro uniuersis autem uenisse Christum idem apostolus declarat:
caritas, inquit, Christi urget nos iudicantes hoc,
quoniam, si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes
mortui sunt. et pro omnibus mortuus est, ut et qui
uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis et
mortuus est et resurrexit. quia ergo resurrectio generalis
ad uirtutem pertinet redemptionis, si redemptio non ad omnes
pertinet, nec ad omnes resurrectio pertinebit. et ideo quia
sicut omnes resurgemus, licet non omnes inmutabimur,
ita dominum redemptorem cum generalis misericordiae bene-
Scio uenisse testamur, etsi illud infidelitas, quia noluit, non
recepit. nam deum quolibet tempore qui quaesiuit inuenit et,
qui inuenisse non uisus est, non quaesiuit. quod si, quemadmodum
abrupta blasphemat impietas, alii ad mortem praeordinati,
alii praedestinati uidentur ad uitam, nullam Christus
ueniendi causam, nullam moriendi, quam pietas eius inuenit,
habuit necessitatem. [*] [*] [*] [*]

Nouum ergo remedium nihil agere potuit, si ante saecula
res humanas definitio uetusta praefixit. sed quia fatalis persuasio,
quae uim praescientiae cogentis inducit, omnimodis
respuenda est, ideo magis et legem (deus) dedit et prophetas
mediis temporibus excitauit, quia arbitrium uoluntatis humanae
adtenuatum nouerat, non ablatum. quod si ex toto uigor eius
perisset, quomodo legeretur: et in lege domini fuit uoluntas
eius, et iterum: uoluntarie sacrificabo tibi, domine,
et ad Philemonem: ut non ex necessitate, sed uoluntarium
esset bonum tuum? et cum dicat in euangelio: caro
mea est, quam ego dabo pro mundi uita, dubitare penitus
non debemus, quod pro toto mundo se inpenderit, qui plus
dedit, quam totus mundus ualebat, sicut et beatus Iohannes
euangelista testatur: ipse est enim propitiatio pro peccatis
nostris, sed et pro totius mundi.

Sed dicis: quomodo totum mundum redemit? ecce uidemus
homines in peccatis suis uiuere, quomodo putabimus redemptos,
quos uidemus permanere captiuos? hoc loco intellectum de
proposita similitudine colligamus. uerbi gratia si legatus aliquis
uel sacerdos intercessurus pro ciuitate captiua largius
pretium deferat et uniuersum captiuitatis populum de manu
eius recipiat, qui belli iure retinebat, et omnis omnino relaxetur
lex ac necessitas seruitutis, et inter haec, si forte illic aliquos
de captiuis uel oblectatio consuetudinis uel male blandus praedo
sollicitet, gratuitum beneficium unusquisque uoluntatis suae
seruus recuset, numquid minorauit gratiam pretii contemptus
ingrati? numquid aliquam beniuolentiae redemptoris intulit
deminutionem, qui respuit libertatem? non ita est. quin
immo sicut redemptori gratus potest esse, qui rediit, ita de [*] [*]

contemptu reus est, qui remansit. uolentes enim redemit uoluntatum
remunerator. iustus enim arbiter deus uoluntarium
cupit redire, quem non inuitum meminit corruisse. quae cum
ita sint, dic mihi, quem a gratia redemptionis exceperit, qui
damnationis antiquae chirographum generale deleuit.

CONTRA HOC, QVOD EUANGELICAM SENTENTIAM INPERITO ET INPROBO SENSU INTERPRETANTUR.

Nemo, inquit, uenit ad me, nisi pater, qui misit me,
adtraxerit eum. quis tam inmemor salutis suae sit, qui adtrahentis
misericordiam negare praesumat? sed ille uere impius
est, qui eam non omnibus ingeri, non omnibus testatur
inpendi. hoc loco adtracti salutem adtrahentis putat esse uiolentiam.
apparet illum non nosse nisi catenas obnoxiae seruitutis,
qui deuotae nescit uincula caritatis. hic autem sermo
diuinus specialiter increpat hominem de propriis sibi uiribus
adrogantem et de labore suo impie praesumentem. cum inter
haec unus totum labori, alter totum gratiae iudicet deputandum,
impletur in utroque Graeca sententia: nimietates, inquit,
inaequalitates sunt. similis inprobitas et par esse probatur
impietas, si totum soli gratiae uel si totum soli adscribatur
labori. quid nos oportet inter ista sentire, nisi ut semper gratiae
subiciamus laborem et semper gratiam cum labore sociemus?

Sed ante omnia adrogantiam laboris refugiamus nec nobis
quicquam de eius meritis uindicemus, ne Pharisaeum imitari
mortifera iactantiae praesumptione uideamur. nam cum ille
orans indubitanter uerum diceret: ieiuno bis in sabbato,
decimas do omnium, quaecumque possideo, euacuauit
ueri fidem, quia ueritati miscuit uanitatem. non ergo operatio, [*] [*] [*]

sed cordis elatio declinanda est. nemo, inquit, uenit ad
me, nisi pater adtraxerit eum. numquid uelut insensibilis
et inepta materies de loco ad locum mouendus est et
trahendus? sed adsistenti et uocanti domino famulus manum
fidei, qua adtrahatur, extendit et dicit: credo, domine, adiuua
incredulitatem meam. et ita se duo ista coniungunt,
adtrahentis uirtus et oboedientis affectus, quomodo si aeger
aliquis adsurgere conetur et facultas animum non sequatur
et propterea sibi porrigi dexteram deprecetur. clamat uoluntas,
quia sola per se eleuari nescit infirmitas. ita dominus inuitat
uolentem, adtrahit desiderantem, erigit adnitentem. quid est
autem adtrahere nisi praedicare, nisi scripturarum consolationibus
excitare, increpationibus deterrere, desideranda proponere,
intentare metuenda, iudicium comminari, praemium polliceri?

Audi dominum non duris nexibus, sed spei manibus adtrahentem
et dilectionis brachiis inuitantem, sicut ait propheta:
adtraxi eos in uinculis caritatis, et illud: post te in
odorem unguentorum tuorum curremus. et ideo dicit:
uenite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et
ego reficiam uos, ne ullus excusare se possit exclusus, qui
conuincitur inuitatus. licet enim non omnes oboedientiam exhibituros
esse praenosceret, omnibus tamen et uelle et posse
donauerat. hoc loco sollicitius requiratur, utrum quisque adtrahi
uelit an nolit. si non uult, absolute adtrahentis beniuolentiam
non meretur. si autem uult, ecce iam cum deo
et hominis consensus cooperatur. nemo, inquit, uenit ad
me, nisi pater adtraxerit eum. quomodo adtrahentem
uides, cur dissimulas uidere uenientem? et ideo sicut gratiae
est quod adtrahitur, ita oboedientiae probatur esse quod sequitur.
haec adtrahentis dei misericordia si dignis datur, aduertis,
quia iam et studio humanae utcumque seruitutis [*] [*]

inpenditur, si uero indignis, consequens est, ut etiam reprobis non
negetur et euidenti miseratione bonitas dei indiscrete et iustis
et peccatoribus offeratur.

Sed is, quem perspicis adtrahentem, requirit omnimodis
praecepta seruantem, ut per quandam uoluntatis ansulam conprehendi
et adtrahi ualeat, qui uocatur. quod si eum putas
adtrahere nolentes, caelesti iustitiae iniquitatis pondus inponis.
sed si inuenitur adtrahere nolentes, quanto magis conplectitur
desiderantes! nam etiam, qui sine labore uidetur adtrahi, laboraturus
est, ut inhaereat adtrahenti. quanti enim uenerunt
et recesserunt, quia adtracti in gratia perseuerare desideratore
uocante noluerunt, sicut in euangelio scriptum est: multi ex
discipulis eius audientes abierunt retrorsum et iam
cum illo non ambulabant, item: dixit autem Iesus ad
duodecim: numquid et uos uultis abire? respondit ei
Petrus: domine, ad quem ibimus? uerba uitae aeternae
habes et nos credimus et cognouimus, quia tu es Christus
filius dei. in utrisque libera fuit uoluntas et in illis,
ut ingrata mente discederent, et in istis, ut cum libertate fidei
permanerent.