Dictiones (21)

XXI. DICTIO [IN PATREM QVENDAM, QVI CVM FILIVM A PIRATA CAPTVM REDIMERE KON DIGNATVS ESSET, AB EO TAMEN ALI PETEBAT]. THEMA. LEX.

Liberi parentes ant alant ant uinciantur. cuidam duo filii,
frugi et luxuriosus. piratas utrique incidere. scripserunt patri
de redemption. pater uero uenditis facultatibus piratas expetiit:
cui optio data est, quem uellet redimeret, quia parum ,
pretii detulisset. ille elegit luxuriosum, quia aeger erat, redimere.
qui cum reuerteretur, in uia mortuus est. frugi piratas
euasit. pater petit ut alat. ille contradicit. actio contra Quintilianum
suscepta. ille enim patrem tueter, nos filium. rogo
ne arrogantiam putes, qui legeris.

PRAEFATIO.

Numquid fas est aduersus Quintilianum nisi pro ueritate
dicere? aut inmemorem sui loquendi facit auiditas qui tribuit
uerba iustitiae? fallentes decet urbanitas, dum peniculo fucata
mendacii peregrinum decorem laudanda uerbo tenus sumit
elocutio. sine solacio oratoriae artis aequitas adseratur: eligo [*] [*] [*]

pompam, quam probitas defensa parturiet. procedat contra
eloquentissimum uirum caelestium fauore munita simplicitas:
de fiducia partium nostrarum oritur quod audemus. nos tantummodo,
principes uiri, benignitatem uestram salua aurium animorumque
cautione praestate, ne coturnus ille sublimior oris
facultate qua praeualet in possessione sua credat esse uictoriam.
quid est aliud aduersus eius impetus nos iuuare, nisi peregrinantem
reducere post interualla iustitiam?

PRINCIPIVM.

Gauderem, cognitores amplissimi, euasisse me pedorem carceris,
uincla piratarum, nisi regresso mihi myoparonum loco
pater existeret. quaerit a me alimentum, quem nec auro ab
hostibus nec lacrimis liberauit. putat quod illi debeat regressus
eius proficere, quem cum potuit non redemit. frustra pastum
beneficio legis inploras, qui factis tuis naturae iura soluisti
exhiberi uictum patribus ius decernit: non est tantummodo
sacramentum istud in nomine. dicat uel pirata, si pater es.
meliorem me fuisse mortuo saepe cum loqueris, numquam
ostendis esse, cum iudicas. uiam culparum germani decedentis
adtendite: ipse magis genitoris moribus par (f)uit qui praelatus
est: ego quo omine uitam meam per extraneos ab istis actus
exegerim, declaratum est, cum me pater praedonibus sponte
dereliquit. ualida sibi uidetur aduersus sobolem argumenta
proponere, cum propensiorem gratiam meruisse iactet [*]

culpabilem filium et proximum sepulturae. quaeso, iudices, pronuntiato
quid debeam. interim clarum est me et cineribus
uitiosi fuisse postpositum. non erubescit quicquam ab eo
auctoritate parentis exigere, in quo esse noluit quod uocatur.
utinam mihi ad hos usus ualitudinem piratarum catena reseruasset!
facerem praebitione indebiti alimenti patrem meum
pudore captiuum, ut iniustus arbiter de propriae gemeret iniquitate
sententiae. cibus enim, qui ab illo praestatur, cui nihil
boni mer(u)eris, exhaurit: ieiuna sunt saturitate sua uiscera,
quae non habent conscientiam beneficii ante conlati. nescio
quid de duobus filiis homo ille spei suae residuum putet, qui
unum terrae reddidit, alterum passus est in perpetua raptorum
dominatione seruari. accipiat, nisi confunditur, quicquid exhausta
supplitiis membra demerent. non noui quid senex a
debilitato flagitet: interim, quod aduerto, sumus ambo pascendi.
quid mihi rationem modicae facultatis adducis in medium ?
qui unum redimere uoluit, sic substantiam suam uendidit, ne
pretium pro utroque sufficeret. quis infelicitatem meam, quis
miserias possit exponere? cui post Cilicas et ipsa, quam
resumpsit, esse fertur libertas obnoxia? dicite quaesumus,
iudices, si et in patria mea debitores pronuntiabimur, quid
euasi? addidit creator sanctissimus dolere me, quod emisissent
uincla germanum. quasi uero tantum a nobis exigat natura
seruitium, ut conpenset erepti fratris hilaritas, quod remansi.
amorem debemus carnis sociis absoluti. credite dicenti manifesta:
nesciunt intrare de altero gaudia hominem pro se
timentem. illud enim inprobati more clamat examinis, ditiorem
esse quodammodo a quo aliquid poscitur. talem technam in
supplicationibus fucata seruat urbanitas, ut utatur conposita [*]
humilitate pro iaculis, quatenus coamento superbae abiectionis
nihil ei relinquat liberum, qui rogatur. licitatum pro ambobus
censum testatur, quem pro uno constat expensum: expectat
geminam gratiam de beneficio singulari. nescio utrum quaerendum
sit quid cogitauerit, cum apud uniuersos liqueat quid
fecerit. exhausit partium tuarum defensiones pirata, qui de
nobis praestitit optionem: teneat quae sola desiderauit sepulcra
de filio pater, qui tantum moriturum redemit. nam qui sano
languentem praeposuit denuntiauit se horruisse uicturum.
quid de superstite poscas, nescio, habens in consolatione
lacrimas, quas emisti.

NARRATIO.

Perpetuo, iudices, honestatis culturam et in aetate peccatis
amica seruaui, subtrahens inpensas desideriis puerilibus, unde
posset aeui gaudere maturitas. huius rei frugalitate fecimus,
ut remaneret patri quod pro luxurioso filio posset offerre. quid
de patrimonii exilitate causaris ? si par moribus extitissem,
usque eo perducta res fuerat, ut neuter potuisset absolui.
inaequalis est arbiter, qui proficere uoluit alteri quod nostro
pudore condidimus. quantum adserit paterna districtio, causa
nobis diuturnae captiuitatis probitas fuit. sanus diligens patri
fratrique sedulus, talis reduci non meretur in patriam et, nisi
extitissemus una sorte captiui, sorduisset suspicione nostra
regressio. aequales calamitate fuimus, sed patris amore distantes.
felix luxuriae suffragio iuuenis et ante magnam partem
communis exhausit substantiae et ipsi profuit quod remansit. [*]

me miserum et semper paterna iudicatione captiuum! prolusi
in pace ante quod pertuli et, dum recti iter teneo, indicio
parsimoniae, qualiter inter hostes uiueretur, agnoui, hinc est
quod cibo, quem ministrauit feritas illa, contentus uixi inter
ultima solacio consuetudinis, non humanitate raptoris. quaero
cui me seruauit usus ille frugalior, si aequi obseruantia patrum
meretur offensas ?.

OBIECTIO.

Quid quod barbarus dixisse se perhibet, unius pretium pertulisti
? debitum semper accipiunt obiecta responsum. de nulla
pependisti auctione sollicitus: aurum quod exhibueras ante
preces inimicorum oculis obtulisti. dum sic tibi uniuersa procederent,
a nullo potuit ambigi quod sufficeret desideriis tuis
unius liberatio. mox tamen ut illa antra repleta squalore
mortis intrasti, quid esses electurus, antequam optionem tribueret
pirata, cognouit. non descendit ista de amore trepidatio:
nihil ostendit ambiguum qui de duobus filiis per omnia signa
diligentiae, quasi ad unum uenisset, adnuntiat. post egressum
tuum fortiores me artauere custodiae: diuinitati gratias, si
libertatem meam et hoc tutata fuerit, quod euasi. tua interim
ad inimicos uocem uidetur emisisse sententia: nisi studiose
quem relinquo seruetur, elapsurus est. dis ducibus fuga nostra
ante oculos hostium locata efficax fuit. \'\'

EXCESSVS.

Praeterea, ut est fandi locuples pater et uiuendi diuturnitate
didicit praesentare quod loquitur, callens inponere necessitatem [*]

mentibus per auditum, dicit omnibus in humanitate degentibus
cibum esse communem et ab uno flagitat quod non licet
quemquam negare, generaliter allegans deberi uniuersis quicquid
terra produxerit. sed quando in communem usum seges
triticeam subolem et liquorem uineta fundebant nec uiritim
tellus erat distributa cultoribus, nullus inter hostes filium sic
reliquit, ut crederetur gemitus praetulisse seruitiis. ignoro,
iudices, postquam elegerit lacrimas, de superstite quid requirat.
sed metum nobis legis obiectat et quod inter parentes et
liberos scriptum est sibi deberi uult qui nihil exhibuit de
parente. uoluntatem nostram, dum cogimur, quaerit et desiderat
hoc nos exhibere pietati, quod ipse professus est excusantem
non posse negare formidini. numquid misericordiae
locus est ubi instat imperium? quod non licet subtrahi non
possumus dicere liberalitate conferri: clementia nisi ingenua
non uocatur: quicquid non dare praeuales, ceu sincerum munus
conputa, si dedisti. at frequens nobis naturae iteratio et sanctum
creatoris nomen obsistet, quasi usura lucis dono parta
caelestium inter illa, quae ab hominibus tribuuntur, possit
adscribi. sacrilegium est superorum indulgentiam semen dixisse
mortalium: de sola habet libidine testimonium pater crudelis.
iungit etiam oneribus meis, dum reposcit solacia destituti,
dicens sibi ciuitatem potuisse succurrere, ni redissem. quid
aliud uoluntas ista manifestat, nisi ut rursus me pirata suscipiat?
si grauis est inempta uisio prolis tuae, certe uel quod
soles magno conparare, meum bustum sine pretio possidebis:
aetas quidem pollicetur uitam, sed tormentorum magnitudo,
quam acerbiorem te digresso pertuli, promittit exitium. [*]

EXEMPLA.

Deinde protulisti exempla paterno digna proposito: sed
interpretatione uiluerunt, quasi aetas cana desideriis tuis formam
et non imitationem sanctis praestiterit institutis. quid
magni Aeneae humeri ponderis de creatoris fasce senserunt?
aut pressit filium corpore, cuius ipse fuit saepe baiulus actione ?
uis scire quia eripi de hostibus meruit? ante oculos locatum
est quod noluit, ne grauaret, credens sibi sepulturam procumbentis
Ili ruina praestari, et ne procedentem natum uita digniorem
senilia membra retinerent, occasum ciuitatis dixit satis
esse pro tumulo. ille praedonibus euadeilto filio remanere
uoluit: remeasti ad patriam tu relicto. quid nobilia Scipionis
pro genitore suo facta commemoras? ille pro auctore sedulo
dum se optulit, totum dedit, sed non consumpsit uniuersa
quae debuit. semper uotorum bonorum est causa consimilis
nec discreta sunt studia benignitatis. pronuntiat quid de filio
mereatur qui eum ad officia naturae nisi coactum aestimat
non uenire. uincula, nisi paream, lex minatur: quid refert?
ad hanc me consuetudinem suppliciorum a te procurata formauit
diuturnitas, quamuis longa poenarum tolerantia non
faciat contumacem. miror tamen, si quod effugi de barbaris
pater intulerit: nihil est unde declinentur praedones, si sors
ipsa sequatur in patriam: una est, quantum uideo, genetalis
soli et peregrinationis aduersitas nec dispar amaritudo redeuntibus
et captiuis. nequaquam tamen quid intersit inuenio
nec quae potissimum ceruices meas catena nectat inquiro:
rigentis ferri nexus incurram aut gulae uectigal exhibeam,
una condicio est. ieiunus epulas portabo satiato et, quod est [*]

deterius, non amanti. quantis oblata a me proiciet alimenta
fastidiis? quo deuotionem meam rancore calcabit ? homo quem
misericordem habere, et dum essem inter extrema, non potui.
ex aequo me et germanum meum redemptionem litteris pope.
scisse denuntiat, paribus absolutionem inplorasse lacrimis, in
simili epistulas constitutos sorte dictasse. non renuo, non
refute: habet de hac obiectione uictoriam. illud tamen flagito,
quae causa fecerit ut quod, (dum) duo poposcerunt, duobus est
debitum, unus acceperit? pro utrisque maria intrasti et liquentis
elementi minas, quantum adseris, pietate duce transisti. quis
de gemina caritate credat homini cum uno redeunti ? numquam
misericordia nisi periclitata laudatur: quo pudore cessante
effectu praedicatur affectio ? numquid semper secretum
pectoris innotesctit ueraciter claue sermonis ? pietas, quae non
etiam muta rebus tenetur, ostentum eat. inter omnes homines
inconuulsa amor radice subsistet, si ualet i* iactatio. lex
dicit: "aut alat aut uinciatur", clamat pater: "pastus
iste parenti, uel si non redimat, iam debetur". ad has
te equidem partes, cum ab officio, cui eras per naturam
obnoxius, cessares, armasti: proficit uentoso munimini quod
genuinae negatum est turpiter puritati. crede mihi, lex cum
parentem loeuta eat, non tacuit redemptorem: hortata est
iussit extorsit uniuersa sufficienter inpleri religiosi operis
sacramenta per nomina. calamitas mea sensus tuos ad huius
rei intellectus obnubit: redemptio filii, quae est in diligentia
necessitudinis, esse nou potuit et in praeceptis. impietatem meam
et in liberatione fratris inuidiam, dum Ledaea pignora laudas, [*]
accusas. nescis quia, si inter illos tuae distributionis processisset
aequatio, generasset errorem: nam unum in perpetuo
decore lucis, alterum in iugi noctis possessione damnasses.
mentior, si alia iudicia. tua extitere de filiis. quidnam esse
censuisti, cum unum numquam habiturus pirata dimitteret,
alium numquam relicturus quasi patre tradente retineret?
quicquid post oculos tuos in illa ferali terra sustinui, a te
processisse non dubito. spes mihi uniuersa consumpta est,
postquam sine me de solo barbarico redemptor abscessit. quas
naues ad litora inhumana tendentes non primus inspexi et
quicquid uanescente uisione non sequebantur oculi mente conprehendi,
quia sagacius inspiciunt aliquid qui promptius
praestolantur? quotiens ante aduentum tuum, si quando nos
lustrare aerem pirata permisit, in extraneis mihi personis
pater occurrit et uidi has, quas sibi amor sine mentiendi
dedecore -pingit, effigies ? his imaginibus diu sollicitata corda
feriuntur. heu 1 quotiens renuenti mihi cibos, quos pirata
praestabat, hac barbarus consolatione subuenit: "nil metuas,
nil de hac adflictione suspires: si creator tuus superest, parum
a libertatis statione seiungeris." ecce aliquando adfuit sors
cupitis: alacer mihi aduentum istius et praedo nuntiauit. non
longe fuit ab integrae amore clementiae qui redemptorem
laetus excepit. non habuimus, iudices, dominos inhumanos:
fuerunt qui potuissent et prece molliri: si auri inopiam conpensassent
lacrimae, uno tempore utrosque reduxerat: testatus
est noluisse fieri quod non est magno precatus inpendio. ei
pendite, quaeso, quid a me iure postulet qui mihi in ultimis
nec supplicatione subuenit. adiecisti quod priuilegiis naturae [*]
munitus sis et quod in me deliquisti non liceat uindicari
sed non habet innocentiae praerogatiuam qui defensionem suam
locat in apice. insons actionis luce niteat: citra dissimulationem
crimina confitetur qui in hoc tutelam suam aestimat quod
praecedit: reos nulla defendit auctoritas: in facinerosis sacramenta
nominis euanescunt

EPILOGVS.

Et hoc, sanctissimi cognitores, ita post custodias latronum
alio labore pectoris allegaui, quasi, etsi essem (non) debitor,
ualerem exhibere quod poscitur. non considerat spoliata carnibus
ossa, dominorum inhumanitate sordentia, et patefacta per carnifices
naturae secreta non respicit. in corpore meo in lucem
quicquid homo est tormenta protulerunt et penetralia uiscerum
instante crucibus barbaro, cum pater mihi dedignaretur
adesse, uulgata sunt. modum transit atrocitas, quae uel in
debitis exigendis non principe loco uires interrogat. tu cum
uideas aetatis in me ualitudinem miseriarum fasce mollitam,
cum aeui robur multiplicium calamitatum uarietate contritem,
cum et necessitates senectae habeam et inuidiam iuuentutis,
non a me desistis poscere quod et hostis remisisset exhausto.
tu accipies tributariam functionem, et adhuc me magnitudine
nominis et genio parentis incessis, cum miserationem, quam
debes cuicumque homini, despicias exhibere uel pignori. superna
dispensatio hac intentionem tuam mercede locupletet,
ut rursus prolis tuae funera uotiua respicias et qui grauaris
de uiuaci praesentia desideriorum summam capias de sepulcris.
[*]