XXI. DICTIO [IN PATREM QVENDAM, QVI CVM FILIVM A PIRATA CAPTVM REDIMERE KON DIGNATVS ESSET, AB EO TAMEN ALI PETEBAT]. THEMA. LEX.

Liberi parentes ant alant ant uinciantur. cuidam duo filii, frugi et luxuriosus. piratas utrique incidere. scripserunt patri de redemption. pater uero uenditis facultatibus piratas expetiit: cui optio data est, quem uellet redimeret, quia parum , pretii detulisset. ille elegit luxuriosum, quia aeger erat, redimere. qui cum reuerteretur, in uia mortuus est. frugi piratas euasit. pater petit ut alat. ille contradicit. actio contra Quintilianum suscepta. ille enim patrem tueter, nos filium. rogo ne arrogantiam putes, qui legeris.

PRAEFATIO.

Numquid fas est aduersus Quintilianum nisi pro ueritate dicere? aut inmemorem sui loquendi facit auiditas qui tribuit uerba iustitiae? fallentes decet urbanitas, dum peniculo fucata mendacii peregrinum decorem laudanda uerbo tenus sumit elocutio. sine solacio oratoriae artis aequitas adseratur: eligo 2 at] etiam T turpitudo] explc̃ add. B XXL In patrem-petebat inscr. B (m. rec.) b, om. BLTV 6 tamen postea B; Contronersia octaus inscr. add. Sirn. 7 thema — p.484, 8 ......iustitiam om. b; THEMA—1. 16 legeris om. B tema T 8 pr. aut om. TV1, exh. LV (s. l. m. 1) et Quintiliani DecL. V uinti- antur V, uitiantur L 9 pyratas LV 10 pyratas LTV 12 eger LTV 13 reuerteret Sirm. pyratas LTV 14 actio - suscepta om. L quintillianum T ut lin. 18 17 prefatio- p. 484,1 probitas B exh. fol. 161a post Carm. II 133, w mg. adn. m. rec. das laff aus prefatio est T 19 aueditas B1 20 orbani- tas B1 fngata B 21 tinus B1 sumet B . 22 sine] saae Sirm. solatio LTV oratnriae B 31* pompam, quam probitas defensa parturiet. procedat contra eloquentissimum uirum caelestium fauore munita simplicitas: de fiducia partium nostrarum oritur quod audemus. nos tantummodo, principes uiri, benignitatem uestram salua aurium animorumque cautione praestate, ne coturnus ille sublimior oris facultate qua praeualet in possessione sua credat esse uictoriam. quid est aliud aduersus eius impetus nos iuuare, nisi peregrinantem reducere post interualla iustitiam?

PRINCIPIVM.

Gauderem, cognitores amplissimi, euasisse me pedorem carceris, uincla piratarum, nisi regresso mihi myoparonum loco pater existeret. quaerit a me alimentum, quem nec auro ab hostibus nec lacrimis liberauit. putat quod illi debeat regressus eius proficere, quem cum potuit non redemit. frustra pastum beneficio legis inploras, qui factis tuis naturae iura soluisti exhiberi uictum patribus ius decernit: non est tantummodo sacramentum istud in nomine. dicat uel pirata, si pater es. meliorem me fuisse mortuo saepe cum loqueris, numquam ostendis esse, cum iudicas. uiam culparum germani decedentis adtendite: ipse magis genitoris moribus par (f)uit qui praelatus est: ego quo omine uitam meam per extraneos ab istis actus exegerim, declaratum est, cum me pater praedonibus sponte dereliquit. ualida sibi uidetur aduersus sobolem argumenta proponere, cum propensiorem gratiam meruisse iactet 1 brobitas L defensa. - l. 8 iustitiam om. B 8 laudemus T tantum Sirm. 5 coturnorum L 8 stioiam T 9 principium exp. B m. rec.; oratio ad iudices wcr. B (m. rec.) b 10 conditores B 11 uinclas B pyratarum BLTV et sic postea regresssuo B mioparonum T 12 ezisterit B alimenta LTVb ab B 13 liberat LTV 14 partum L h * 15 nature tue T iusa uel iura B 16 exhibere L, h oexiberi B 17 si pateris coni. Schottus 18 loqueres Bl 19 ostendit L T1 V uiam] inuidiam fort. decidentis BLVb, em. Sirm. par fnit scripsi, paruit libri 21 homine BLT* acts B, actibus L 22 ezigerim Bl cum me] culmine T* 23 dereliquid B* 24 pprorimum T. culpabilem filium et proximum sepulturae. quaeso, iudices, pronuntiato quid debeam. interim clarum est me et cineribus uitiosi fuisse postpositum. non erubescit quicquam ab eo auctoritate parentis exigere, in quo esse noluit quod uocatur. utinam mihi ad hos usus ualitudinem piratarum catena reseruasset! facerem praebitione indebiti alimenti patrem meum pudore captiuum, ut iniustus arbiter de propriae gemeret iniquitate sententiae. cibus enim, qui ab illo praestatur, cui nihil boni mer(u)eris, exhaurit: ieiuna sunt saturitate sua uiscera, quae non habent conscientiam beneficii ante conlati. nescio quid de duobus filiis homo ille spei suae residuum putet, qui unum terrae reddidit, alterum passus est in perpetua raptorum dominatione seruari. accipiat, nisi confunditur, quicquid exhausta supplitiis membra demerent. non noui quid senex a debilitato flagitet: interim, quod aduerto, sumus ambo pascendi. quid mihi rationem modicae facultatis adducis in medium ? qui unum redimere uoluit, sic substantiam suam uendidit, ne pretium pro utroque sufficeret. quis infelicitatem meam, quis miserias possit exponere? cui post Cilicas et ipsa, quam resumpsit, esse fertur libertas obnoxia? dicite quaesumus, iudices, si et in patria mea debitores pronuntiabimur, quid euasi? addidit creator sanctissimus dolere me, quod emisissent uincla germanum. quasi uero tantum a nobis exigat natura seruitium, ut conpenset erepti fratris hilaritas, quod remansi. amorem debemus carnis sociis absoluti. credite dicenti manifesta: nesciunt intrare de altero gaudia hominem pro se timentem. illud enim inprobati more clamat examinis, ditiorem esse quodammodo a quo aliquid poscitur. talem technam in supplicationibus fucata seruat urbanitas, ut utatur conposita 1 queao B 3 potest positum B quidquam B 5 reseruasit B 6 facere L 7 proprii L 9 merueris scripsi, mererie libri eiauret B 18 quidquid exausta B1 14 demerent (an demeruerint ?) scripsi, gemerent Bb, gemerint LV, gemerint T, gemuerunt Sirm. 16 intezea LTV qd Lx 17 qui dum i fort. 18 sufficerit BI 19 meseriaa B, miserias meas LTV qui LTV cfligas B 20 resumpsit B queeumus L Y 22 dolore B\'L 23 aobis] nobilia T1 26 debimus B1 28 tegnam BLTlV, teguam T2 29 fugata B humilitate pro iaculis, quatenus coamento superbae abiectionis nihil ei relinquat liberum, qui rogatur. licitatum pro ambobus censum testatur, quem pro uno constat expensum: expectat geminam gratiam de beneficio singulari. nescio utrum quaerendum sit quid cogitauerit, cum apud uniuersos liqueat quid fecerit. exhausit partium tuarum defensiones pirata, qui de nobis praestitit optionem: teneat quae sola desiderauit sepulcra de filio pater, qui tantum moriturum redemit. nam qui sano languentem praeposuit denuntiauit se horruisse uicturum. quid de superstite poscas, nescio, habens in consolatione lacrimas, quas emisti.

NARRATIO.

Perpetuo, iudices, honestatis culturam et in aetate peccatis amica seruaui, subtrahens inpensas desideriis puerilibus, unde posset aeui gaudere maturitas. huius rei frugalitate fecimus, ut remaneret patri quod pro luxurioso filio posset offerre. quid de patrimonii exilitate causaris ? si par moribus extitissem, usque eo perducta res fuerat, ut neuter potuisset absolui. inaequalis est arbiter, qui proficere uoluit alteri quod nostro pudore condidimus. quantum adserit paterna districtio, causa nobis diuturnae captiuitatis probitas fuit. sanus diligens patri fratrique sedulus, talis reduci non meretur in patriam et, nisi extitissemus una sorte captiui, sorduisset suspicione nostra regressio. aequales calamitate fuimus, sed patris amore distantes. felix luxuriae suffragio iuuenis et ante magnam partem communis exhausit substantiae et ipsi profuit quod remansit. 1 quatinus BITY Bupbae (supra p ras.) B obiectionia LTV 8 consta/// B ezapectat LV ó liqueat qaod (q. T) LTV 6 fecisset B exausit Bl 7 sepulchara BLT (se T s. l. corr.) 8 redimet B . 9 langescentem T se L uictoram L 10 habes B (m. rec.) b comulatione B 11 emiaiati L 18 iudicis B\' pe|catis (c ita ras. m. 2) L 15 posait B 16 laxorioso B1 posait B 18 posset LTV 22 tales B1 wt uidetur meritur B 23 extitissimus B Bugpitione LT 24 regeseio L 25 luxorise B, luxuria est LTV 26 exsusit B me miserum et semper paterna iudicatione captiuum! prolusi in pace ante quod pertuli et, dum recti iter teneo, indicio parsimoniae, qualiter inter hostes uiueretur, agnoui, hinc est quod cibo, quem ministrauit feritas illa, contentus uixi inter ultima solacio consuetudinis, non humanitate raptoris. quaero cui me seruauit usus ille frugalior, si aequi obseruantia patrum meretur offensas ?.

OBIECTIO.

Quid quod barbarus dixisse se perhibet, unius pretium pertulisti ? debitum semper accipiunt obiecta responsum. de nulla pependisti auctione sollicitus: aurum quod exhibueras ante preces inimicorum oculis obtulisti. dum sic tibi uniuersa procederent, a nullo potuit ambigi quod sufficeret desideriis tuis unius liberatio. mox tamen ut illa antra repleta squalore mortis intrasti, quid esses electurus, antequam optionem tribueret pirata, cognouit. non descendit ista de amore trepidatio: nihil ostendit ambiguum qui de duobus filiis per omnia signa diligentiae, quasi ad unum uenisset, adnuntiat. post egressum tuum fortiores me artauere custodiae: diuinitati gratias, si libertatem meam et hoc tutata fuerit, quod euasi. tua interim ad inimicos uocem uidetur emisisse sententia: nisi studiose quem relinquo seruetur, elapsurus est. dis ducibus fuga nostra ante oculos hostium locata efficax fuit. \'\'

EXCESSVS.

Praeterea, ut est fandi locuples pater et uiuendi diuturnitate didicit praesentare quod loquitur, callens inponere necessitatem 2 antequam T 4 cibum B fort. recte conteptus T1. 5 solatio BlLT 7 meritur B 9 se| B praetium B* o 11 autione B, actione T exhiburas B ..18 sufficerit (corr. m. Irec.) B, suffecerit LTV 14 scalore T 15 quid] squama, quid B \' elicturus B\' op∗∗∗tionom L, .õptionem (\' add. m. 2) V tribuerit B\' 16 pyrata (y ex i) B . discensit B1 . amore (a ex t corr.) B 19 me om. B arctauere B 20 hoc T, hic BLVb tutAta fuerit Bb, tutauerit LTV 31 inimicus B studiose B 22 reliquo LV elapsus B recte fort. diis T 25 lecupler T, locuplebs B et] in T ■ diuternitato L1 26 loqr T. mentibus per auditum, dicit omnibus in humanitate degentibus cibum esse communem et ab uno flagitat quod non licet quemquam negare, generaliter allegans deberi uniuersis quicquid terra produxerit. sed quando in communem usum seges triticeam subolem et liquorem uineta fundebant nec uiritim tellus erat distributa cultoribus, nullus inter hostes filium sic reliquit, ut crederetur gemitus praetulisse seruitiis. ignoro, iudices, postquam elegerit lacrimas, de superstite quid requirat. sed metum nobis legis obiectat et quod inter parentes et liberos scriptum est sibi deberi uult qui nihil exhibuit de parente. uoluntatem nostram, dum cogimur, quaerit et desiderat hoc nos exhibere pietati, quod ipse professus est excusantem non posse negare formidini. numquid misericordiae locus est ubi instat imperium? quod non licet subtrahi non possumus dicere liberalitate conferri: clementia nisi ingenua non uocatur: quicquid non dare praeuales, ceu sincerum munus conputa, si dedisti. at frequens nobis naturae iteratio et sanctum creatoris nomen obsistet, quasi usura lucis dono parta caelestium inter illa, quae ab hominibus tribuuntur, possit adscribi. sacrilegium est superorum indulgentiam semen dixisse mortalium: de sola habet libidine testimonium pater crudelis. iungit etiam oneribus meis, dum reposcit solacia destituti, dicens sibi ciuitatem potuisse succurrere, ni redissem. quid aliud uoluntas ista manifestat, nisi ut rursus me pirata suscipiat? si grauis est inempta uisio prolis tuae, certe uel quod soles magno conparare, meum bustum sine pretio possidebis: aetas quidem pollicetur uitam, sed tormentorum magnitudo, quam acerbiorem te digresso pertuli, promittit exitium. 2 comunem V 3 quenquam T alligans B quidquid B 6 sobolem B (corr.) LTV licorem B niritem B* 6 erat B s. l. 7 reliquid BLT1 crediretnr B sernitiis (ii m raa.) L, semi B, serenis fort. 8 eligeret B superstite (persti ex peristote? corr.) L 15 conferre LT1V 16 quidquid B praenalis B ceu om. B sincerum mnnns seripsi, intermnnns LTYb, inutermunos B 17 ad B 18 obsistit B (m. rec. a. l.) b 22 honoribus B solatia LTV 23 succurre L 24 pyrata (y ex i) B 26 conpararS; eum B prętio B 28 dcgresso LT1V promittet B

EXEMPLA.

Deinde protulisti exempla paterno digna proposito: sed interpretatione uiluerunt, quasi aetas cana desideriis tuis formam et non imitationem sanctis praestiterit institutis. quid magni Aeneae humeri ponderis de creatoris fasce senserunt? aut pressit filium corpore, cuius ipse fuit saepe baiulus actione ? uis scire quia eripi de hostibus meruit? ante oculos locatum est quod noluit, ne grauaret, credens sibi sepulturam procumbentis Ili ruina praestari, et ne procedentem natum uita digniorem senilia membra retinerent, occasum ciuitatis dixit satis esse pro tumulo. ille praedonibus euadeilto filio remanere uoluit: remeasti ad patriam tu relicto. quid nobilia Scipionis pro genitore suo facta commemoras? ille pro auctore sedulo dum se optulit, totum dedit, sed non consumpsit uniuersa quae debuit. semper uotorum bonorum est causa consimilis nec discreta sunt studia benignitatis. pronuntiat quid de filio mereatur qui eum ad officia naturae nisi coactum aestimat non uenire. uincula, nisi paream, lex minatur: quid refert? ad hanc me consuetudinem suppliciorum a te procurata formauit diuturnitas, quamuis longa poenarum tolerantia non faciat contumacem. miror tamen, si quod effugi de barbaris pater intulerit: nihil est unde declinentur praedones, si sors ipsa sequatur in patriam: una est, quantum uideo, genetalis soli et peregrinationis aduersitas nec dispar amaritudo redeuntibus et captiuis. nequaquam tamen quid intersit inuenio nec quae potissimum ceruices meas catena nectat inquiro: rigentis ferri nexus incurram aut gulae uectigal exhibeam, una condicio est. ieiunus epulas portabo satiato et, quod est 3 interpretatione B 4 imitionem Tl 5 censerunt T1 6 pressit] pera | esset B 7 quia] qua re fort. 8 sepulturã. (p eras. uidetur) L 9 illi B, ilii LTV procidentem B 11 ee ex e L m. 2 cumulo Bl 13 commemorem B (m. rec. s. I.) b ille] cum ille LTV sedulo] suo T 15 bonorum] beatorum T 17 nisi B 8. 1. 18 uinela b peam B, per eam b quod B b, qui T 20 quannis T penarum TV 21 si B, nisi LTV 22 praedationes T sors (r in ras.) - L 23 genitalia LTV 27 gailae B 28 conditio LTY aepulas BLV, eplas T deterius, non amanti. quantis oblata a me proiciet alimenta fastidiis? quo deuotionem meam rancore calcabit ? homo quem misericordem habere, et dum essem inter extrema, non potui. ex aequo me et germanum meum redemptionem litteris pope. scisse denuntiat, paribus absolutionem inplorasse lacrimis, in simili epistulas constitutos sorte dictasse. non renuo, non refute: habet de hac obiectione uictoriam. illud tamen flagito, quae causa fecerit ut quod, (dum) duo poposcerunt, duobus est debitum, unus acceperit? pro utrisque maria intrasti et liquentis elementi minas, quantum adseris, pietate duce transisti. quis de gemina caritate credat homini cum uno redeunti ? numquam misericordia nisi periclitata laudatur: quo pudore cessante effectu praedicatur affectio ? numquid semper secretum pectoris innotesctit ueraciter claue sermonis ? pietas, quae non etiam muta rebus tenetur, ostentum eat. inter omnes homines inconuulsa amor radice subsistet, si ualet i* iactatio. lex dicit: "aut alat aut uinciatur", clamat pater: "pastus iste parenti, uel si non redimat, iam debetur". ad has te equidem partes, cum ab officio, cui eras per naturam obnoxius, cessares, armasti: proficit uentoso munimini quod genuinae negatum est turpiter puritati. crede mihi, lex cum parentem loeuta eat, non tacuit redemptorem: hortata est iussit extorsit uniuersa sufficienter inpleri religiosi operis sacramenta per nomina. calamitas mea sensus tuos ad huius rei intellectus obnubit: redemptio filii, quae est in diligentia necessitudinis, esse nou potuit et in praeceptis. impietatem meam et in liberatione fratris inuidiam, dum Ledaea pignora laudas, 2 quo] qui B 3 inter (r in ras. corr.) B 6 simile Bl coDstitutus B, contitutos L re∗|nuo B non refuto Bb, non rerum LTV (sed renuo fi reram V in spatio uacuo add. m. 2) 7 habeat B (m. rec.) b abiectione L flagitio B 8 dum addidi, om. libri 9 acoiperit Bz liquenti L 10 moenas b B 11 caritate B 14 innoteacet B olaue (e in ras. ex a? corr.) L 16 homines omnes T 17 uintiatur V clamet B 18 debitur Bl 19 aeqaidem Bl 20 cessares scripei, cessaris libri munumini Ll 21 gemine T 24 tuns BLT1Vb 25 obnubet B fili B\' 26 et om. LTV 27 ledea LT, laedea B laudat B . accusas. nescis quia, si inter illos tuae distributionis processisset aequatio, generasset errorem: nam unum in perpetuo decore lucis, alterum in iugi noctis possessione damnasses. mentior, si alia iudicia. tua extitere de filiis. quidnam esse censuisti, cum unum numquam habiturus pirata dimitteret, alium numquam relicturus quasi patre tradente retineret? quicquid post oculos tuos in illa ferali terra sustinui, a te processisse non dubito. spes mihi uniuersa consumpta est, postquam sine me de solo barbarico redemptor abscessit. quas naues ad litora inhumana tendentes non primus inspexi et quicquid uanescente uisione non sequebantur oculi mente conprehendi, quia sagacius inspiciunt aliquid qui promptius praestolantur? quotiens ante aduentum tuum, si quando nos lustrare aerem pirata permisit, in extraneis mihi personis pater occurrit et uidi has, quas sibi amor sine mentiendi dedecore -pingit, effigies ? his imaginibus diu sollicitata corda feriuntur. heu 1 quotiens renuenti mihi cibos, quos pirata praestabat, hac barbarus consolatione subuenit: "nil metuas, nil de hac adflictione suspires: si creator tuus superest, parum a libertatis statione seiungeris." ecce aliquando adfuit sors cupitis: alacer mihi aduentum istius et praedo nuntiauit. non longe fuit ab integrae amore clementiae qui redemptorem laetus excepit. non habuimus, iudices, dominos inhumanos: fuerunt qui potuissent et prece molliri: si auri inopiam conpensassent lacrimae, uno tempore utrosque reduxerat: testatus est noluisse fieri quod non est magno precatus inpendio. ei pendite, quaeso, quid a me iure postulet qui mihi in ultimis nec supplicatione subuenit. adiecisti quod priuilegiis naturae 1 inter] pr T processisset ergo B 2 inj etiam T 8 in] etiam T damnassis Bl, damnasiet Sirm. 5 pyrata (y ex i) B demittorit B 7 sustenui B 9 s∗abessit T 10 littora T 11 uaniscente B sequebatar L1 13 pne- stalantar B ∗si L 14 mihi om. T 15 pι̃ ex p̃ι̃ ? L corr. 16 pkiget B 17 rennuenti B1 oibus B 18 prestabat B subu∗enit L 19 suspiris B patrum B 21 capitis B 24 prQee B 26 praecatus B, improcatas V1 munitus sis et quod in me deliquisti non liceat uindicari sed non habet innocentiae praerogatiuam qui defensionem suam locat in apice. insons actionis luce niteat: citra dissimulationem crimina confitetur qui in hoc tutelam suam aestimat quod praecedit: reos nulla defendit auctoritas: in facinerosis sacramenta nominis euanescunt

EPILOGVS.

Et hoc, sanctissimi cognitores, ita post custodias latronum alio labore pectoris allegaui, quasi, etsi essem (non) debitor, ualerem exhibere quod poscitur. non considerat spoliata carnibus ossa, dominorum inhumanitate sordentia, et patefacta per carnifices naturae secreta non respicit. in corpore meo in lucem quicquid homo est tormenta protulerunt et penetralia uiscerum instante crucibus barbaro, cum pater mihi dedignaretur adesse, uulgata sunt. modum transit atrocitas, quae uel in debitis exigendis non principe loco uires interrogat. tu cum uideas aetatis in me ualitudinem miseriarum fasce mollitam, cum aeui robur multiplicium calamitatum uarietate contritem, cum et necessitates senectae habeam et inuidiam iuuentutis, non a me desistis poscere quod et hostis remisisset exhausto. tu accipies tributariam functionem, et adhuc me magnitudine nominis et genio parentis incessis, cum miserationem, quam debes cuicumque homini, despicias exhibere uel pignori. superna dispensatio hac intentionem tuam mercede locupletet, ut rursus prolis tuae funera uotiua respicias et qui grauaris de uiuaci praesentia desideriorum summam capias de sepulcris. 2 prorogatinam L deffensionem T 4 tutelam] titolam (u s. 2. a m. rec.) B suam (u 8. 1. m. rec.) B 5 rens B facinorosis T, facenoroeis B 7 epilogi B 9 non addidi, om. hbri 11 sordentiae B 12 reepicet B 18 protulerunt tormenta LTV 14 cruciatibus LTV 17 miserarum T1 18 robor BL V 20 exausto B1 21 fonctationem T 23 debis B1 ut uidetur 24 locupletit B 25 respicies L 26 sepulchris BLV; finit add. TV; ennodius emendaai meam deo meo inuante subscr. B (exp. m. rec.)