Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini (9-12)

In regnorum I: Non quomodo uidet homo, sic uidebit
deus: quia homo uidet in facie, deus autem in corde. Item
in regnorum III: Quoniam tu solus scis corda filiorum
hominum. Item in paralipomenon I: Et nunc, solomon,
scito deum patrum tuorum et serui illi in corde perfecto et
anima uolente: quoniam omnia corda scrutatur dominus et
omnem cogitationem nouit. Item in psalmo VII: Scrutans
corda et renes deus. Item in prouerbiis: In conspectu
enim dei sunt uiae uiri: in omnes autem cursus eius speculator
deus. Item illic: In omni loco oculi domini speculantur

[*][*]

boBes atque malos. Item illic: Mors et infernus manifesta
sunt aput deum: quomodo nen etiam corda hominum? Item
in iob: si: ego peccaui, quod possum tibi facere, tu qui
scis Beasom humanum? Item illic: Ipse enim perspicit
opera hominum, nec latet eum quicquam eorum quae faciunt.
Item hieremias propheta: Domine, iudicans iusta et
probans renes et corda. Item illic: Ego dominus scrutans
corda et probans renes, ut dem unicuique secundum uias
eius et secundum fructum studiorum eius. Item in ezechiel
propheta: Haec dicit dominus: sic dixistis, domus israhel,
et cogitationes spiritus uestri noui ego. Item in euangelio

[*][*][*]

secundum matthaeum: Sciens autem iesus cogitationes
eorum dixit: quid cogitatis mala in cordibus uestris ? Item
secundum iohannem: Et contristatus est petrus quod
dixit ei tertio: amas me? et dixit ei: domine, omnia tu nosti,
tu scis quia amo te. Item paulus apostolus ad romanos:
In die, cum iudicabit deus occulta hominum secundum euangelium
meum per iesum christum dominum nostrum. Item
ad corinthios I: Ideoque nolite ante tempus aliquidiudicare,
quo usque ueniat dominus, qui inluminabit consilia cordis: et
tunc laus erit unicuique a deo. - Item in actibus apostolorum:
Tu, domine, qui nosti corda hominum, ostende nobis
quem elegeris ex his duobus. Item in apocalypsi iohan-

[*][*]

nis: Et scient omnes ecclesiae quia ego sum qui scruto renes
et corda.

In exodo: Non peruertes iudicium pauperis in iudicio
eius. ab omni uerbo iniusto recede. innocentem et iustum non
occides: non iustificabis iniustum. et munera non accipies:
munera enim excaecant oculos uidentium et coinquinantur
uerba iusta. Item illic: Non contemnes pauperem in iudicio.
Item in leuitico: Non facies iniquitatem in iudicio: non
accipies personam pauperis, neque admiraberis personam
potentis: iustitia iudicabis proximum tuum. Item illic:
Non facies quod iniustum est in iudicio, in mensuris, in
ponderibus et in stateris. statera aequalis et pondus iustum

[*][*]

et meisara iusta erit uobis. ego sum dominus deus uester.
Item in deuteronomio: Non sumes personam in iudicio,
aduersum minorem et aduersus maiorem iudicabis: non sumes
personam hominum, quoniam iudicium dei est. Item illic:
Iudices et doctores legis constitues tibi in omnibus ciuitatibus
tuis, quas dominus deus tuus dabit tibi per singulas tribus,
et iudicabunt plebi iudicio iusto: non declinabunt iudicium,
non accipient personam, nec accipient munera: munera enim
excaecant oculos sapientum et subtrahunt sermonem iustum.
iustitiam sequimini, ut uiuatis. Item illic: Maledictus qui
declinauerit iudicium aduenae et orfano et uiduae. et dicit
omnis populus: fiat, fiat. Item in libro paralipomenoa II:
Et statuit iosaphat iudices in omnibus ciuitatibus iuda munitis
et per singulas ciuitates dixit iudicibus: uidete quid uos facietis:
non enim homini iudicabitis, sed domino: et uobiscum est in

[*][*]

uerbo iudicii. nunc sit timor domini super uos, et seruetis
et faciatis: neque enim est cum domino deo nostro iniquitas
neque personae acceptio neque munerum acceptio. Item
illic ad sacerdotes: Ita facietis in timore domini, in fide
et corde perfecto: et omne iudicium quod acceptum fuerit
super uos a fratribus uestris, qui habitant in ciuitatibus suis
inter medium sanguinis et inter medium legis, in mandatis
ad iustificationes et ad iudicia: et distinguetis eis, et non
peccabunt domino. Item in libro hesdrae I: Veritas
autem permanet et inualescit in aeternum et uiuet et perseuerat
in saecula saeculorum, et non accipit personam hominis
nec differentias, sed iusta iudicat et facit: ab omnibus iniquis
dolosis et impiis discedit, et omnes iusti sperant in eam, et
non est in iudicio illius iniustitia: et eius est fortitudo et
regnum et potestas illius in saecula saeculorum. benedictus
est enim dominus ueritatis ! Item in psalmo LVII: Si uere

[*][*]

utique iustitiam loquimini, iusta iudicate, fili hominum. 1 tem i n
psalmo LXXXI: Quousque iudicatis iniquitatem et faciespeccantium
sumitis? iudicate pupillo et egeno, humilem et pauperem
iustificate: eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris
liberate. Item in prouerbiis: Misericordia et fides non
te derelinquat, et ueritas possideat te: conprehende eas ex animo
tuo diligenter, et inuenies gratiam. et prouide bona coram
deo et hominibus. Item illic: Perdit semet ipsum qui munera
accipit: nam qui odit munerum acceptiones uiuit. Item illic:
Accipientis munera in sinum inique non prosperabuntur uiae.
Item illic: Mirari faciem impii non est bonum, nec sanctum
est declinare iustum in iudicio. Item illic: Facere iusta
et ueracem esse placet deo magis quam hostiarum sanguis.
Item illic: Haec autem uobis dico sapientibus cognoscere:

[*][*]

reuereri personam in iudicio non est bonum. Item illic:
Qui dicit iustum impium esse, maledictus erit populis et
odibilis gentibus. nam qui arguunt, meliora sperabunt. Item
illic: Aperi os tuum uerbo dei et iudica omnibus integre.
aperi os trium et iudica iuste: discerne autem pauperem et
infirmum. Item illic: Nouit iustus iudicare pauperibus:
nam impius non intellegit scientiam, et inopi sensus non est
intellector. Item illic: Regis in ueritate iudicantis pauperibus,
sedis eius in testimonium resurget. Item in ecclesiastico:
Noli quaerere eligi iudex nisi uirtute inrumpere iniquitates:
ne forte extimescas faciem potentis, et ponas scandalum in
astutia tua. Item illic: Est qui perdat animam suam prae
confusione, et prae personae acceptione perdet se. Item illic:

[*][*]

Sehia et dona excaecant oculos iudicum, et quasi mutus in
ore multorum auertit correptionem. Item in esaia propheta:
Vae his qui iustificant impium propter munera, et
quod iustum estiniuste auferunt! Item illic: Vae scribentibus
nequitiam, declinantes iudicium inopum, et rapientes
iudicium pauperum plebis meae ! ita ut sit illis uidua in
rapinam, et pupillus in depraedationem. et quid facient in
die uisitationis? Item illic: Qui ingreditur in aequitate,
loquitur rectam uiam, qui odit iniquitatem et iniustitiam, et
manus abstinet a muneribus, grauat aures, ut non audiat
iudicium sanguinis, eludit oculos, ut non uideat iniquitatem:
hic habitabit in alta spelunca petrae firmae, fortis panis illi
dabitur et aqua eius fidelis. Item illic: Haec dicit dominus:
custodite iudicium, facite iustitiam, adpropriauit enim salutare

[*][*]

meum aduenire, et misericordia mea reuelari. beatus uir qui
facit haec, et homo qui amplectitur ea, et custodit, ne sabbata
mea uiolet, et seruat manus suas, ne faciat iniqua. Item
illic: Ego sum dominus qui diligo iustitiam et odiui rapinam
et iniquitates. Item in iob: Testimonium enim impii mors:
et ignis conburet domos eorum qui munera accipiunt. concipiet
in uentre gemitus, et uenient ei uana, et uenter eius portabit
dolum. Item in hieremia: Iudicate mane iudicium, et
recte agite, et liberate direptum de manu laedentis eum, ut
non succendatur ut ignis ira mea et ardeat, nec erit qui
extinguat. et eripite direptum de manu iniuriantis eum, et
aduenam et pupillum et uiduam nolite obprimere: et nolite
impie agere, et sanguinem innocentem ne effunderitis in loco
isto. Item in michaea propheta: Audite itaque haec,
duces domus iacob et reliqui domus israhel, qui abominatis

[*][*]

aequitatem et omnia recta euertentes, qui aedificatis sion in
sanguinibus et hierusalem in iniquitatibus. duces eorum cum
muneribus iudicabant, et sacerdotes eorum cum mercedibus
respondebant, et prophetae eorum cum pecuniis diuinabant,
et in dominum requiescebant dicentes: nonne dominus est in
nobis? non uenient super nos mala. Item in ambacum
propheta: Vt quid mihi ostendisti labores et dolores, ut
uiderem miseriam et impietatem? aduersus me ortum est
iudicium, et iudex accepit. propter hoc disiecta est lex, et
non perducitur in finem iudicium: quia impius per potentiam
deprimit iustum, ideoque exiet iudicium peruersum. Item
in zacharia propheta: Haec dicit dominus omnipotens:
iudicium iustum iudicate, et misericordiam et pietatem facite
unusquisque ad fratrem suum: et uiduam et orfanum et proselytum
et pauperem per potentiam nolite obprimere, et
malitiam unusquisque fratris sui ne rememoremini in cordibus
uestris. Item iob: Ego eram oculus caecorum, ego pes
claudorum, ego inpotentium pater. examinabam causas sine

[*][*]

eiceptione et confringens iniustorum molas auferebam rapinam
de mediis dentibus eorum. Item in euangelio secundum
iohannem: Nolite iudicare secundum faciem, sed iustum
iudicium iudicate.

In deuteronomio: Si tibi debitum fuerit a proximo tuo
quodcumque, non intrabis in domum eius pignerare pignus:
foris stabis, et homo debitum suum, quod est aput ipsum,
proferet tibi pignus tuum foras. si autem homo pauper erit, non
dormies in pignere eius: reddens reddes ei pignus eius circa
solis occasum, et dormiet in uestimento suo et benedicet te, et
erit in te misericordia domini in conspectu dei tui. Item
illic: Non accipies pignus uestimentum uiduae, quia famulus

[*][*]

eras in terra, aegypti et liberauit te dominus deus tunsinde.
propter hoc ego mando tibi facere uerbum hoc. Item, is
exodo: Si autem pecuniam faeneraueris pauperi de too
populo, non eris illi instans nec exiges ab eo usuram. quod
si pignus tuleris uestimentum proximi tui, ante occasum solis
reddes ei: est enim ei hoc solum opertorium paupertatis
eius: ubi dormit? quod si proclamauerit ad me, exaudiam
illum: sum enim misericors ad uos. Item in prouerbiis:
Noli abstinere bene facere pauperi, cum quando habeat manus
tua adiuuare. ne dicas: uade et redi, cras dabo, cum possis
statim bene facere. non enim scis quid contingat sequenti
die. Item illic: Qui contumeliam facit pauperibus, peccat: \'
qui autem miseretur pauperem, beatus est. Item illic: Qui
calumniam facit pauperi, inritat eum qui fecit illum: nam qui

[*][*]

honorat eum, miseretur pauperis. Item illic: Faenerat
domino qui miseretur pauperem: secundum autem datum eius
retribuetur ei. Item illic: Qui miseretur pauperi, ipse
enutrietur: de suis enim panibus dedit pauperi. Item illic:
Qui dat pauperibus, non egebit: qui autem auertit coulam
suum, in magna inopia erit. Item in esaia propheta:
Vos autem qui succenditis uineam meam, et rapina pauperum
in domibus uestris est, ut quid uos iniuriam facitis populo
meo et personam inopum confunditis? Item in ezechiel
propheta: Egenum et pauperem non depressit et rapinam
non rapuit et pignus restituit et in simulacra non posuit
oculos suos et iniquitatem non fecit et pecuniam suam non

[*][*]

dedit ad usuram: iustus est, uita uiuet domino. Item tobi:
Dirigens autem ad iustitiam in omnibus diebus uitae tuae
bene facito coram ipso et noli ambulare in piis iniquitatis,
nec auertas faciem tuam ab aliquo egeno et paupere, quoniam
elemosyna liberabit a morte.

In exodo: Aduenam non nocebitis, nec tribulabitis: fuistis
enim et uos aduenae in aegypto. omnem uiduam et orfanum
non nocebitis. si autem malitia nocebitis eos, et cruciantes
exclamauerint ad me, auditione audiam clamorem illorum, et
irascar animo et occidam uos gladio, et erunt uxores uestrae
uiduae et filii uestri orfani. Item illic: Et aduenam non
tribulabitis: uos enim scitis animas aduenarum: ipsi enim

[*][*]

aduenae foistis in terra aegypti. Item in leuitico: Si quis
autem ad uos accesserit aduena in terra uestra, nOli tribulabitis
eum: sicut conterraneus inter uos erit aduena, qui
accesserit ad uos: diligetis eum tamquam uos, quia et uos
aduenae fuistis in terra aegypti. ego\' sum dominus deus
uester. Item illic: Et metentibus uobis messem terrae
uestrae, non consummabitis messem agri tui permetere: et
quae cadent ex messe tua, non colliges. et uineam tuam non
racemabis, nec acinam uineae tuae colliges: pauperi et aduenae
relinques ea. ego sum dominus deus uester. non declinabis
iudicium aduenae et orfani etuiduae. Item iob: Saluabam
enim pauperem de manu potentis, et adiuuabam pupillum, cui
non erat adiutorium. os uiduae benedixit me. et indutus
eram iudicio, et circumdatus aequitate. ego eram oculus
caecorum, ego pes claudorum, ego inpotentium pater. examinabam
causas sine exceptione, et confringens iniustorum
molas auferebam rapinam de mediis dentibus eorum. Item

[*][*][*][*]

in numeris: Scitote autem quia omnis anima, quae superbiens
despexerit mandata domini, siue ab indigenis seu de
proselytis sit in ciuitate, periet de populo suo, quoniam uerbum
domini contempsit et praecepta eius neglexit, et ideo in
tribulatione contribulabitur anima ipsa, et peccatum eius in
ipsa erit.