Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini (5-8)

In genesi dominus ad abraham: Exi de terra tua et
de cognatione tua et de domo patris tui, et uade in terram,
quam tibi ostendero, et faciam te in gentem magnam, et
benedicam te, et magnificabo nomen tuum, et benedictus eris,
et benedicam qui te benedixerit et maledicam qui te maledixerit.
[Item in psalmo XLIITI: Audi, filia, et uide et
inclina aurem tuam, . et obliuiscere populum tuum et domum
patris tui, quoniam concupiuit rex speciem tuam, quia ipse
est dominus deus tuus.] Item illic ad loth, postquam
eiecerunt eos foras, dixerunt: Semans serua animam
tuam, et noli respicere post te, neque stes in hac uniuersa
regione, sed in montem uade, et ibi saluaberis. Item in
numeris: In terra eorum non possidebis, et portio non erit

[*][*]

tibi aput eos, quia ego sum portio tua et hereditas taa.
Item in deuteronomio: Qui dicit [ut] patri et matri:
non noui te, et fratres suos non cognouit et filios suos non
sciuit, custodiuit uerba tua et testamentum tuum obseruabit.
Item in regnorum III: Et inuenit helias heliseum filium
sapbat, et hic arabat in duodecim paria boum coram se. et
ut uenit ad eum, iactauit melotem suam super eum, et
cooperuit illum. et ille relinquens boues suos cucurrit post
heliam et dixit: osculabor patrem meum et sequar te. et
dixit helias: uade et reuertere, quoniam feci tibi. etreuersus
est post eum. et deiunxit boues a iugis et occidit et coxit
eos in uasis et dedit plebibus, et manducauerunt. et exsurrexit
et abiit post heliam et ministrabat ei. Item in
psalmo VI: Quoniam non est in morte, qui memor sit tui:
in infernum autem quis confitebitur tibi ? Item in psalmo VII:

[*][*]

Nisi conuertamini, gladium suum uibrabit: arcum suum tetendit
et parabit illum. et in eo parauit uasa mortis. Item
in psalmo XXIIII: Vias tuas, domine, notas fac mihi et
semitas tuas edoce me. Item in psalmo XXXI: Nolite
fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus: in freno
et camo maxillas eorum constringe qui non proximant ad te.
Item in psalmo XXXIII: Accedite ad dominum et inluminamini,
et uultus uestri non erubescent. Gustate et uidete
quoniam suauis est dominus: beatus uir, qui sperat in eum !
Item in eodem psalmo: Venite, fili, audite me, timorem
domini docebo uos. quis est homo qui unIt uitam et cupit
uidere dies bonos? cohibe linguam tuam a malo et labia toa
ne loquantur dolum. declina a malo et fac bonum, inquire
pacem et sequere eam. quia oculi domini super iustos et
aures eius in preces eorum. uultus autem domini super
facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum. Item

[*][*]

in psalmo XXXVI: Noli aemulari inter malignantes, neque
aemulatus fueris facientes iniquitatem: quoniam tamquam
faenum cito arescent et sicut holera prati cito cadent. spera
in domino et fac bonitatem et inhabita terram et pasceris in
diuitiis eius. delectare in domino et dabit tibi petitionem
cordis tui. reuela ad dominum uiam tuam et spera in eum,
et ipse faciet. et educet sicut lumen iustitiam tuam et
iudicium tuum sicut meridiem: subditus esto domino et
obsecra eum. noli aemulari eum qui prosperatur in uia sua,
in homine faciente iniquitatem. Ne aemuleris, ut maligne
facias, quia qui iniqua agunt exterminabuntur, sustinentes
autem dominum possidebunt terram. et adhuc pusillum et
non erit peccator et quaeres locum eius et non inuenies.
mansueti autem possidebunt terram et delectabuntur in multitudine
pacis. A domino gressus hominis diriguntur et uiam
eius cupiet nimis. Declina a malo et fac bonum et inhabita
in saecula saeculorum. Custodi innocentiam et uide aequitatem,
quoniam sunt reliquiae homini pacifico. Item in
psalmo XLV: Vacate et uidete quoniam ego sum dominus*

[*][*]

Item in psalmo XCIIII: Hodie si uocem eius audieritis,
nolite. obdurare corda uestra. Item in psalmo CXVIII:
In quo corrigit iuuenior uiam suam? in custodiendo sermones
tuos. Item in ecclesiastico: Non tardes conuerti ad
dominum et ne differas de die in diem: subito enim uenit
ira illius, et in tempore uindictae disperdet. Item illic:
Deus ab initio constituit hominem et reliquit eum in arbitrio
suo. adiecit mandata et praecepta, si uolens mandata seruare,
et fidem placitam facere. adposuit aquam et ignem: ad quod
uis experrige manum tuam. ante hominem uita et mors,
bonum et malum: quod placuerit ei, dabitur ilÃ. nemini
mandauit impie agere, et nemini dedit laxamentum peccandi.
non emm concupiscit multitudinem filiorum infidelium et
inutilium. Item illic: Conuertere ad dominum et relinque
peccata tua, et niinis odito exsecrationem. cognosce iustitias
et iadieia domini. sta in sortem propositionis et oratione

[*][*]

altiasfimi. in partem uade saeculi sancti dum iustis et dantibus
confessionem. non demoreris in errore impiorum. a mortuo
quasi nihil dimittitur confessioni: uiuus et . sanus confiteberis
et laudabis dominum, et gloriaberis in miserationibus illius.
quam magna misericordia domini et propitiatio ilBas conuertentibus
ad se! Item illic: Quasi a facie colubri fuge
peccata. si accesseris ad illa, suscipient te quasi dentes leonis
in deuorando interficientes quasi romphaea bis acuta, iniquitatium
uindex, plagae illius medella nufia est Item in
esaia propheta: Quaerite dominum: et mox inueneritis
eum, inuocate eum. statim.. uero cum adpropinquauerit uobis,
relinquat impius uias suas et uir iidquds consilia sua: et
conuertentur ad dominum, et misericordiam consequantur,
quia relinquet multum peccata uestra. Item illic: Cum

[*][*]

clamare coeperis, extraham te de pressura tua. Item illic:
Cum conuersus ingemueris, tunc saluus eris et scies ubi
fueris. Item in hieremia propheta: State in uiis domini
et uidete et interrogate semitas domini aeternas: et uidete
quae sit uia bona et ambulate in ea, et inuenietis sanctificationem
animabus uestris. Item illic: Corrigite uias
uestras et incogitationes uestras: nolite confidere uobis in
falsis sermonibus, quia in totum non proderunt uobis. Item
illic: Perscrutemus uias nostras, et conuertamur ad dominum:
mundemus corda nostra cum manibus nostris, et respiciamus
ad dominum, qui habitat in caelis. Item in michaea
propheta: Adnuntiatum est tibi, homo, quid sit bonum: aut
quid quaerat a te aliud dominus, nisi ut facias aequitatem,

[*][*]

et diligas miserationem, et paratus sis, ut eas cum domino
deo tuo? Item in sophonia propheta: Conuenite et
congregamini, populus indisciplinatus, prius quam efficiamini
sicut flos praeteriens, prius quam superueniat super uos dies
iracundiae domini. quaerite dominum omnes humiles terrae,
aequitatem operamini, et iustitiam quaerite, et respondete ea,
ut protegamini in die irae domini. Item in iob: Quoniam
si conuersus humiliaueris te coram ipso et longe feceris
omnem iniustitiam a uia tua, tunc erit omnipotens adiutor
tuus et liberabit te ab inimicis et ab omni iniquitate mundum
restituet te, et suscipiet sicut argentum probatum igne: et
habebis fiduciam coram ipso respiciens in caelum cum hilaritate.
et orantem te exaudiet cum laetitia et dabit tibi, ut reddas
uota tua, et in uiis tuis erit splendor. Item tobi: Conuertimini
itaque, peccatores, et facite iustitiam coram ipso.
quis enim scit, an uelit uos, ut faciat misericordiam uobis?

[*][*][*][*]

Item in ezechiel propheta: Et tu, fili hominis, speculatorem
te dedi domui israhel. et audies ex ore meo uerbum,
ut dicas peccatori: morte morieris. et si non fueris locutus,
ut caueat impius de uia sua, ipse iniquus in iniquitate sua
morietur, sanguinem autem eius de manu tua requiram., tu
uero si praedixeris impio uiam ipsius, ut auertat se a uia, et
non auerterit se a uia sua, hic in impietate sua morietur, et
tu animam tuam eripuisti. Item in euangelio secundum
matthaeum: Cum praeteriret autem iesus secus mare
galilaeae, uidit duos fratres simonem qui dicitur petrus et
andream fratrem eius mittentes retia in mari, erant enim
piscatores. et dixit illis iesus: uenite post me, et faciam uos
piscatores hominum. qui confestim relictis retibus suis secuti
sunt eum. Item illic: Et ideo dico uobis: nolite cogitare
in anima uestra quid manducetis aut quid bibatis neque
corpori uestro quod induamini, anima enim plus est quam

[*][*]

esca et corpus plus quam uestitus. intuemini uolatilia caeli,
quae neque serunt neque metunt nec recondunt in apothecis,
et pater uester caelestis pascit illa. nonne uos multo plus
estis illis? Item illic: Quis autem uestrum potest adicere
staturae suae cubitum unum? et uestitum cogitatis? considerate
lilia in agro quemadmodum crescunt, non laborant
neque neunt, et nuda non sunt. dico autem uobis quoniam
nec solomon in omni gloria uestitus est sicut unum ex istis.
quod si faenum agri, quod est hodie, et cras in clibanum
mittitur, deus sic uestit, quanto magis uos modicae fidei?
nolite ergo cogitare dicentes: quid manducabimus aut quid
bibemus aut quid uestiemur? omnia enim haec gentes desiderant.
scit autem pater uester quoniam indigetis horum
omnium. quaerite autem primo regnum et iustitiam eius, et
haec omnia praestabuntur uobis. ne ergo cogitaueritis de
crastino: crastinus enim dies ipse pro se cogitabit: sufficit
diei malitia sua. Item illic: Intrate per angustam portam:

[*][*][*]

quia lata et spatiosa uia est quae ducit ad perditionem, et
multi sunt qui intrant per eam. quia angusta et arta uia est
quae ducit ad uitam, et pauci sunt qui inueniunt eam. Item
illic: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et
ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite
quia mansuetus sum et humilis corde, et inuenietis requiem
animis uestris: quia iugum meum iucundum est et onus
meum leue est. Item illic: Tunc respondens petrus ait ad
eum: ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te, quid
ergo erit nobis? iesus autem dixit illis: amen dico uobis,
quoniam uos qui secuti estis me in resurrectione, cum sederit
filius hominis in throno gloriae suae, sedebitis et uos super
duodecim thronos iudicantes duodecim tribus israhel. et
omnis quicumque reliquerit domum uel fratres aut matrem
aut filios uel agros propter nomen meum, centies tantum
accipiet et uitam aeternam possidebit. multi autem primi

[*][*]

nouissimi fient, et nouissimi primi erunt. Item illic: Sicut
enim diebus noe, sic erit et aduentus fili hominis. sicut enim
erant in diebus illis ante diluuium manducantes et bibentes
et nuptum dantes et non senserunt, donec uenit diluuium et
tulit omnes, sic erit et aduentus fili hominis. Item secundum
iohannem: Ambulate itaque, dum lumen habetis, ne
uos tenebrae adpraehendant: et qui ambulat in tenebris, non
scit quo eat. dum lumen habetis, credite in lumine, ut fili
lucis sitis. Item secundum lucam: Et dixit iesus: homo
quidam fecit caenam magnam et inuitauit multos. et misit
seruum suum hora caenae, ut diceret inuitatis: uenite iam,
quia omnia parata sunt. et coeperunt singuli excusare.
primus ait: uillam emi et necesse habeo exire et uidere illam:
rogo te, habe me excusatum. et alius ait: iuga boum emi
quinque et eo probare illa, et ideo uenire non possum. et

[*][*]

alter dixit: uxorem duxi, et ideo uenire non possum. dico
autem uobis, quoniam nemo ex hominibus illis inuitatis gustabit
de caena mea. Item in actibus apostolorum: Tempora
igitur ignorantiae despiciens deus denuntiat nunc hominibus,
omnes ubique agere paenitentiam. eo quod statuit diem
iudicare orbem terrae in aequitate.

In exodo: Post dominum deum uestrum pergite et hunc
timete et praecepta eius custodite et uocem eius audite et
adquiescite ei. Item in psalmo XXXII: Ecce oculi domini
super timentes eum, qui sperant in misericordia eius. Item

[*][*]

in psalmo XXXIII: Timete dominum, sancti eius, quoniam
nihil deest timentibus eum. Item in psalmo CXXVII:
Beati omnes qui timent dominum, qui ambulant in uiis eius.
Item in prouerbiis: Timor domini adicit dies: anni autem
impiorum minuentur. Item illic: Munitio iusti timor domini.
contritio autem operantibus mala. Item illic: Timor domini
uiro in uitam: qui autem sine timore est, commorabitur in
locum, quem non uisitat scientia. Item illic: Generatio
sapientiae timor domini, diuitiae et gloria et uita. Item
illic: Non aemuletur cor tuum peccatores, sed in timore
domini esto tota die. Item illic: Beatus qui metuit omnia
per timorem. nam qui duro est corde, incidet in mala. Item

[*][*]

in ecclesiastico: Initium sapientiae timor domini, etcum
fidelibus in utero concreatus est, et cum electis seminibus
creditur, et cum iustis et sensatis agnoscitur. Item illic:
Timor domini scientiam agnoscit sanctitatis. castitas custodiet
et iustificabitur cor, iucunditatem atque gaudium dabit. Item
illic: Timenti dominum bene erit, et in diebus consummationis
illius benedicetur. plenitudo sapientiae timere dominum
et plenitudo de fructibus eius. omnem domum illius inplebit
a generationibus, et receptacula de thensauris eius. corona
sapientiae timere dominum: utraque autem sunt dona dei.
Item illic: Timor domini expellit peccatum: nam qui sine
timore est, non poterit iustificari. Item illic: Non sis
incredibilis timori domini, et ne accesseris ad illum duplici
corde. Item illic: Qui timent dominum, non erunt incredi-

[*][*]

biles uerbo eius: et qui diligunt illum, conseruabunt uiam
eius. qui timent dominum, parabunt corda sua et in conspectu
illius sanctificabunt animas suas. Item illic: Qui
timent dominum, custodient mandata eius et patientiam habent
usque ad inspectionem eius. Timor domini non despicere
iustum hominem pauperem, et non magnificare uirum peccatorem
diuitem. Item illic: Omnis sapientia timor domini, et
in illa timere dominum. Item illic: Quam magnus qui
inuenit sapientiam et scientiam! non est super timentem deum.
timor domini super omnia superposuit. Item illic: Si non
timorem dei tenueris instanter, cito subuertetur domus tua.
Item in ecclesiaste: Finis omnis uerbi auditor: dominum
time et mandata eius custodi: quoniam hoc est omnis homo

[*][*]

quia omne hoc opus adducet deus in iudicium in omni despecto,
siue bonum siue malum. Item in prouerbiis: Timor
domini odit malitiam, contumeliam et superbiam et uias
malorum.

In deuteronomio: Diliges proximum tuum sicut te ipsum.
Item in psalmo CXVIII: Pax multa diligentibus nomen
tuum, et non est in illis scandalum. Iteminpsalmo CXXXII:
Ecce quam bonum et quam iucundum habitare fratres in
unum! Item in prouerbiis: Qui uolunt pacem laetabuntur.
Item illic: Melior est panis pusillus cum suauitate in pace

[*][*]

quam domus plena multorum bonorum iniquis inmolationibus
cum rixa. Item illic: Qui celat iniuriam quaerit amicitiam:
nam qui odit celare disiungit amicos et domesticos. Item
illic: Gratia et amicitia liberant, quam serua tibi ne in
obprobriis sis. Item in ecclesiastico: Filii sapientiae
ecclesia iustorum, et natio eorum oboedientia et caritas.
Item illic: In tribus placitum est spiritu meo, quae sunt
probata coram deo et hominibus: concordia fratrum et amor
proximorum et uir et mulier sibi consentientes. Item in
euangelio secundum matthaeum: Beati pacifici,
quoniam ipsi fili dei uocabuntur. Item illic: Dico uobis,
quia si duobus ex uestris conuenerit super terram de omni

[*][*]

re, quaecumque petieritis a patre meo, qui est in caelis,
continget uobis. ubi enim sunt duo aut tres collecti in nomine
meo, et ego ibi sum in medio eorum. Item secundum
iohannem: Praeceptum nouum do uobis, ut diligatis inuicem,
sicut ego dilexi uos. in hoc cognoscent omnes quod discipuli
mei sitis, si dilectionem habueritis in inuicem. Item paulus
apostolus ad romanos: Non ergo blasphemetur bonum
nostrum. non est enim regnum dei esca et potus, sed iustitia
et pax et gaudium in spiritu sancto. nam qui in hoc seruit
christo, placet deo et probatus est hominibus. itaque quae
pacis sunt sectemur et quae aedificationis sunt inuicem custodiamus.
Item illic: Caritate fraternitatis inuicem benigni:
honore inuicem praeuenientes. Item illic: Dilectio proximi
malum non operatur, plenitudo autem euangelii est dilectio.

[*][*]

Item ad corinthios prima: Aemulamini dona meliora et
adhuc maiorem uobis uiam demonstro. si linguis hominum
loquar aut angelorum, caritatem autem non habeam, unum
sum ut aeramentum sonans aut cymbalum tinniens. et si
habeam prophetiam et nouerim mysteria omnia et omnem
scientiam, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam,
caritatem autem non habeam, nihil sum. si erogauero
omnem substantiam meam pauperibus et si tradidero corpus
meum ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi
prodeest. caritas patiens est, benigna est: caritas non
aemulatur: caritas non est perpera, non inflatur, non ambitiosa
est, non quaerit quae sua sunt, non inritatur, non cogitat
malum, non gaudet iniquitate, gaudet autem ueritate, omnia
suffert, omnia sperat, omnia credit, omnia sustinet. caritas

[*][*]

numquam excidit. Item illic: Manent autem spes, fides,
caritas, tria haec: maior autem horum est caritas. sectamini
caritatem.. Item illic: Vigilate, state in fide, confortamini,
uiriliter agite, omnia uestra in caritate fiant. Item ad
philippenses: Si qua ergo consolatio in christo, si qua
adlocutio caritatis, si qua societas spiritus, si qua uiscera
miserationis: implete gaudium meum, ut id ipsum sapiatis
omnes, eandem caritatem habentes, unianimes, unum sentientes,
nihil per contentionem neque per inanem gloriam, sed humilitate
mentis inuicem existimantes sibimet ipsos superiores,
non sua singuli respicientes sed quae aliorum. Item ad
ephesios: Obsecro ergo uos ego uinctus in domino, ut digne
ambuletis uocatione qua uocati estis, cum omni humilitate

[*][*]

animi et mansuetudine, cum multa patientia, subportantes
inuicem in caritate, solliciti seruare unitatem spiritus in uinculo
pacis. Item illic: Estote ergo imitatores dei sicut fili dilecti,
et ambulate in caritate sicut et christus dilexit uos, et tradidit
semet ipsum pro uobis oblationem et hostiam deo in odorem
suauitatis. Item ad timotheum I: Finis enim praecepti
est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non
ficta. a quibus quidam recedentes. conuersi sunt in uaniloquium.
Item in epistula petri apostoli I: Quapropter
omnes consentanei estote, unianimes, conpatientes, fraternitatis
amatores, misericordes, modesti, humiles, non reddentes malum
pro malo, aut maledictum pro maledicto: sed e contrario
benedicentes, ut benedictionem hereditatem possideatis. Item
illic: Ante omnia autem mutuam inter uos caritatem per-

[*][*]

petuam habentes: quia caritas cooperuit multitudinem peccatorum.
Item in epistula iohannis I: Qui dicit se in
lumine esse et fratrem suum odit, in tenebris est usque adhuc.
qui autem diligit fratrem suum, in lumine manet, et scandalum
non est in eo. Item illic: Et quia ex hoc cognoscimus
caritatem ipsius, quoniam ille pro nobis animam suam posuit,
et nos debemus pro fratribus nostris animas nostras ponere.

In psalmo CXXXVIII: Quo ibo ab spiritu tuo ? etafacie
tua quo fugiam? si ascendero in caelum, tu illic es: et si
descendero in infernum, ades. si sumpsero pennas meas ante
lucem et habitauero in postremis maris, etenim illuc manus
tua deducet me et tenebit me dextera tua. Item in libro

[*][*]

sapientiae: Sanctus est enim spiritus sapientiae et non
liberabit maledictum a labiis suis: quoniam renium illius
testis est deus, et cordis illius speculator est uerus et linguae
illius auditor: quia spiritus domini repleuit orbem terrarum.
Item in esaia propheta: Sanctus sanctus sanctus dominus
sabaoth: pleni sunt caeli et omnis terra maiestate eius. Item
in ecclesiastico: Quoniam multa sapientia dei, fortis in
potentia, uidensomnes sine intermissione. Iteminhieremia
propheta: Deus adpropinquans ego sum, dicit dominus, et
non deus de longinquo. quod si absconditus fuerit homo in
abditis, ego eum non uidebo? nonne caelum et terram ego
impleo? dicit dominus.

[*][*][*][*]