De Sancta Virginitate (46-50)

Hoc autem tam magnum est, ut eum fructum centenum
quidam intellegant. perhibet enim praeclarissimum testimonium
ecclesiastica auctoritas, in qua fidelibus notum est quo loco
martyres et quo defunctae sanctimoniales ad altaris sacramenta
recitentur. sed quid significet fecunditatis illa diuersitas, uiderint,
qui haec melius quam nos intellegunt: siue uirginalis
uita in centeno fructu sit, in sexageno uidualis, in triceno
autem coniugalis; siue centena fertilitas martyrio potius inputetur,
sexagena continentiae, tricena conubio; siue uirginitas
accedente martyrio centenum fructum inpleat, sola uero in
sexageno sit, coniugati autem tricenum ferentes ad sexagenum
perueniant, si martyres fuerint; sine, quod probabilius mihi
uidetur, quoniam diuinae gratiae multa sunt munera et est
aliud alio maius ac melius — unde dicit apostolus: imitamini
autem dona meliora — intellegendum est plura
esse quam ut in tres differentias distribui possint. primum. [*] [*]

ne continentiam uidualem aut in nullo fructu constituamus
aut ad coniugalis pudicitiae meritum deponamus aut uirginali
gloriae coaequemus aut coronam martyrii uel in habitu animi,
etiamsi desit temptationis examen, uel in ipsa passionis experientia
constitutam cuilibet illarum trium castitati sine ullo
incremento fertilitatis adcedere existimemus. deinde ubi ponimus,
quod multi ac multae ita custodiunt continentiam uirginalem,
ut tamen non faciant, quae dominus ait: si uis esse
perfectus, uade uende omnia quae habes et da pauperibus,
et habebis thesaurum in caelo, et ueni sequere
me, nec audeant eorum cohabitationi sociari, in quibus nemo
dicit aliquid proprium, sed sunt eis omnia communia:
nihilne putamus fructificationis accedere uirginibus dei, cum
hoc faciunt? aut sine ullo fructu esse uirgines dei, etiamsi
hoc non faciant?

Multa ergo sunt dona et aliis alia clariora ac superiora,
singulis singula. et aliquando alter fructuosus est donis
paucioribus, sed potioribus, alter inferioribus, sed pluribus.
et quemadmodum inter se uel coaequentur uel distinguantur
in accipiendis aeternis honoribus, quis hominum audeat iudicare?
dum tamen constet et multa esse ista diuersa et non
ad praesens tempus, sed in aeternum prodesse meliora. sed [*] [*]
dominum tres arbitror uoluisse fructificationis commemorare
differentias, ceteras intellegentibus reliquisse. nam et alius
euangelista solum commemorauit centuplum. numquid ideo
putandus est alia duo uel inprobasse uel ignorasse ac non
potius intellegenda reliquisse?

Sed, ut dicere coeperam, siue centenus fructus sit deo
deuota uirginitas siue alio aliquo modo, uel quem commemorauimus
uel quem non commemorauimus, sit illa fertilitatis
intellegenda distantia, nemo tamen, quantum puto, ausus fuerit
uirginitatem praeferre martyrio ac nemo dubitauerit hoc donum
occultum esse, si examinatrix desit temptatio.

Habet itaque uirgo, quod cogitet, quod ei prosit
ad seruandam humilitatem, ne uiolet illam, quae supereminet
donis omnibus, caritatem, sine qua utique quaecumque alia
uel pauca uel plura uel magna uel parua habuerit, nihil est:
habet, inquam, quod cogitet, ut non infletur, non aemuletur,
ita se scilicet bonum uirginale coniugali bono multo amplius
et melius profiteri, ut tamen nesciat, utrum illa uel illa coniugata
iam pati pro Christo possit, adhuc uero ipsa non
possit, et in hoc ei parcatur, quia infirmitas eius temptatione
non interrogatur. fidelis enim deus, ait apostolus, qui non
uos permittat temptari super id quod potestis, sed [*] [*]
faciat cum temptatione etiam exitum, ut possitis
sustinere. fortassis ergo illi uel illi coniugalis uitae retinentes
in suo genere laudabilem modum iam possint contra inimicum
ad iniquitatem cogentem etiam laniatu uiscerum et
effusione sanguinis dimicare; illi autem uel illi a pueritia
continentes seque castrantes propter regnum caelorum
nondum tamen ualeant talia uel pro iustitia uel pro ipsa
pudicitia sustinere. aliud est enim pro ueritate ac proposito
sancto non consentire suadenti atque blandienti, aliud non
cedere etiam torquenti atque ferienti. latent ista in facultatibus
et uiribus animorum, temtata panduntur, experientia propalantur.
ut ergo quisque non infletur, ex eo, quod se peruidet
posse, humiliter cogitet quod ignorat aliquid praestantius se
fortasse non posse, aliquos autem, qui illud, quo sibi gloriose
notus est, nec habent nec profitentur, hoc quod ipse non
potest posse. ita seruabitur non fallaci, sed ueraci humilitate:
honore mutuo praeuenientes, et: alter alterum existimantes
superiorem sibi.

Quid iam dicam de ipsa cautela et uigilantia
non peccandi? quis gloriabitur castum se habere cor?
aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? [*] [*]
integra est quidem ab utero matris sancta uirginitas; sed nemo.
inquit, mundus in conspectu tuo, nec infans cuius est
unius diei uita super terram. seruatur et in fide inuiolata
quaedam castitas uirginalis, qua ecclesia uni uiro uirgo casta
coaptatur; sed ille unus uir non tantum fideles mente et
corpore uirgines, sed omnes omnino christianos ab spiritalibus
usque ad carnales, ab apostolis usque ad ultimos paenitentes
tamquam a summis caelorum usque ad terminos eorum
docuit orare et in ipsa oratione dicere admonuit: dimitte
nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus
nostris, ubi per hoc quod petimus, quid etiam nos esse
meminerimus ostendit. neque enim pro eis debitis, quae totius
praeteritae uitae in baptismo per eius pacem nobis dimissa
esse confidimus, nos praecepit orare dicentes: dimitte nobis
debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus
nostris; alioquin hanc orationem catechumeni potius usque
ad baptismum orare deberent. cum uero eam baptizati orant.
praepositi et plebes, pastores et greges, satis ostenditur in hac
uita, quae tota temptatio est, neminem se tamquam ab omnibus
peccatis inmunem debere gloriari.

Proinde etiam uirgines dei inreprehensibiles
quidem sequuntur agnum, quocumque ierit, et peccatorum
purgatione perfecta et uirginitate seruata, quae non rediret [*] [*]
amissa; sed quia eadem ipsa Apocalypsis, ubi tales tali reue.
lati sunt, etiam hinc eos laudat, quod in ore eorum non sit
inuentum mendacium, meminerint etiam in hoc esse ueraces,
ne se audeant dicere non habere peccatum. idem quippe Iohannes,
qui illud uidit, hoc dixit: si dixerimus, quia peccatum
non habemus, nos ipsos decipimus, et ueritas in
nobis non est. quodsi confessi fuerimus delicta nostra,
fidelis est et iustus, ut dimittat nobis peccata nostra
et purget nos ab omni iniquitate. quodsi dixerimus,
quoniam non peccauimus, mendacem faciemus eum,
et uerbum eius non erit in nobis. hoc certe non illis
aut illis, sed christianis omnibus dicitur, ubi et uirgines se
debent agnoscere. sic enim erunt sine mendacio, quales in
Apocalypsi apparuerunt. ac per hoc quamdiu nondum est in
caelesti sublimitate perfectio, inuituperabiles facit in humilitate
confessio.

Sed rursus, ne per occasionem huius sententiae quisquam
cum mortifera securitate peccaret seque trahendum
permitteret tamquam mox delendis facili confessione peccatis,
continuo subiecit: filioli mei, haec scripsi uobis, ut
non peccetis. et si quis peccauerit, aduocatum habemus
ad patrem Iesum Christum iustum; et ipse propitiator
est peccatorum nostrorum. nemo itaque a peccato
tamquam rediturus abscedat nec se huius modi quasi [*]

societatis pacto cum iniquitate constringat, ut eam confiteri quam
cauere delectet.

Sed quoniam etiam satagentibus uigilantibusque, ne
peccent, subrepunt quodam modo ex humana fragilitate peccata,
quamuis parua, quamuis pauca, non tamen nulla,
eadem ipsa fiunt magna et grauia, si eis superbia incrementum
et pondus adiecerit; a sacerdote autem, quem habemus
in caelis, si pia humilitate perimantur, tota felicitate
purgantur.