De Natura et Origine Animae (2.6-2.10)

Si haec cum catholico loquor magis commonens quam
docens — neque enim esse tibi arbitror noua uel audita quidem
et antea, non tamen credita, sed, ut existimo, sic legis epistulam
meam, ut hic agnoscas etiam fidem tuam, quae nobis in catholica
ecclesia domino donante communis est —, si ergo haec, ut dicere
coeperam, cum catholico loquor, unde, obsecro, credis esse animam,
non uniuscuiusque nostrum dico, sed primam primo illi homini
datam? si ex nihilo et factam tamen insufflatamque a deo, id [*] [*] [*]

credis quod ego; si autem ex aliqua alia creatura, quae unde
anima fieret tamquam materies subiacebat artifici deo, sicut
puluis, unde fieret Adam, uel costa eius, unde Eua, uel sicut
aquae, unde pisces et uolucres, uel sicut terra, unde animalia
quaeque terrestria, non est catholicum, non est uerum. quodsi
neque ex nihilo neque ex alia quacumque creatura, sed ex semet
ipso deum, hoc est ex natura sua fecisse uel facere animas — quod
absit! — existimas, hoc quidem ab isto didicisti, sed non tibi
gratulor neque blandior; longe cum illo a fide catholica exorbitasti.
tolerabilius enim — quod quidem falsum est, tamen, ut dixi,
tolerabilius — ex aliqua alia creatura, quam quidem iam fecerat
deus, quam ex dei natura animam conditam crederes, ut, quod
est mutabilis, quod peccat, quod fit impia, quod etiam, si impia
perdurauerit in fine, sine fine damnabitur, non ad dei naturam cum
horrenda blasphemia referretur. abice, frater, abice, obsecro, istam
non plane fidem, sed exsecrandae impietatis errorem, ne homo grauis
seductus a iuuene et a laieo presbyter, cum istam catholicam fidem
esse arbitraris, de numero fidelium — quod a te auertat dominus eximaris.
non enim sic tecum agendum est ut cum illo aut ea uenia
tuus iste tam horrendus qua iuuenis illius, licet ab illo ad te transierit,
error est dignus. ille ouili catholico sanandus nuper accessit, tu in
catholicis pastoribus deputaris. nolumus ita curetur quae uenit ab
errore ad dominicum gregem, ut prius pestifera contagione disperdat
ouis ulcerosa pastorem.

Quodsi dicis: \'hoc me ille non docuit nec huic errori eius ullo
modo quamlibet diserti et ornati sermonis inlectus suauitate consensi\',
ago ingentes deo gratias. sed quaero, unde illi caput exosculatus,
ut dicitur, gratias egeris te didicisse quod usque ad auditam
disputationem illius ignorabas aut, si falsum est hoc te fecisse atque
dixisse, hoc ipsum peto nobis intimare digneris, ut inanis rumor [*] [*]

tuis litteris refellatur. si autem uerum est illa humilitate homini egisse
te gratias, gaudeo quidem, si te illud non docuit, quod superius [*]
quam sit detestandum eauendumque monstraui, et non reprehendo,
quod gratus fueris tanta humilitate doctori, si aliquid aliud disputante
illo uerum atque utile didicisti; sed hoc quid sit inquiro. an
forte animam non spiritum esse, sed corpus ? non quidem magnum
doctrinae christianae arbitror esse detrimentum ista nescire et, si de
corporum generibus subtiliter disputetur, hoc maiore difficultate
quam utilitate perdiscitur. si autem dominus uoluerit, ut ad illum
ipsum iuuenem scribam, sicut desidero, ibi sciet fortasse dilectio tua
etiam hoc quam non te docuerit, si tamen id te ab illo didicisse
laetaris. sed ne quid forte aliud sit, quod constat esse utile et ad
fidem necessariam pertinere, peto rescribere non graueris.

Nam illud, quod rectissime et ualde salubriter credit iudicari
animas, cum de corporibus exierint, antequam ueniant ad illud
iudicium, quo eas oportet iam redditis corporibus iudicari atque in
ipsa, in qua hic uixerunt, carne torqueri siue gloriari, hoc itane
tandem ipse nesciebas ? quis aduersus euangelium tanta obstinatione
mentis obsurduit, ut in illo paupere, qui post mortem ablatus est in
sinum Abrahae, et in illo diuite, cuius infernus cruciatus exponitur,
ista non audiat uel audita non credat ? sed numquid to docuit, quomodo
anima sine corpore de digito pauperis aquae stillam desiderare
potuerit, cum ipse confessus sit alimenta corporea non nisi propter
fulciendas ruinas corruptibilis corporis sui animam quaerere? uerba
eius ista sunt: numquid quia anima, inquit, aut cibum quaerit aut
potum, ad ipsam transire credimus pastum? et paulo post: unde
intellegitur, inquit, et probatur non ad animam pertinere ciborum
sustentacula, sed ad corpus, cui etiam praeter cibum procuratur simili
ratione uestitus, ut illi necessarius uideatur pasturae suggestus, cui [*] [*]
conpetit et ipsos habere uestitus. hanc ille sententiam suam satis
euidenter expositam nonnulla etiam similitudine inlustrans adiecit
atque ait: quid autem putamus inquilinum quemquam suae habitationi
prospicere? nonne, si eam senserit aut tecto tremere aut nutare
pariete aut labare fundamine, destinas quaerit, strues congerit, quibus
inminentem possit ruinam sedulo diligenterque fulcire, ne sub periculo
mansionis discrimen uideatur pendere mansoris ? ita ergo et animam
recognosce, inquit, carni suae desiderare cibum, ex qua ipsum concipit
sine dubio desiderium. haec nempe ille iuuenis sua sensa uerbis luculentissimis
et sufficientissimis explicauit asserens non animae requiri
alimenta, sed corpori, cura quidem illius, sed tamquam habitantis
in domo et moribundae carnis inminentes ruinas prouida refectione
fulcientis. et illud ergo explicet tibi, quid anima illa diuitis ruiturum
destinare cupiebat, quae mortale corpus iam utique non habebat et
tamen sitiebat et aquae stillam de digito pauperis requirebat. habet
ubi se exerceat iste doctor senum; quaerat et inueniat, si potuerit,
cui rei anima illa apud inferos humidum alimentum uel tam exiguum
mendicaret, cum ruinoso habitaculo iam careret.

Incorporeum sane deum esse quod credit, gratulor eum
hinc saltem a Tertulliani deliramentis esse discretum; ille quippe
sicut animam ita etiam deum corporeum esse contendit. a quo iste
in hoc dissentiens mirabiliora persuadere molitur deum incorporeum
non de nihilo facere, sed de se ipso flatum exhalare corporeum.s o
doctrinam, cui omnis aetas aures subrigat, quae homines annosos,
quae denique presbyteros mereatur habere discipulos legat, legat [*] [*]
in contione quod scripsit, notos atque ignotos, doctos atque indoctos
recitaturus inuitet. seniores cum iunioribus conuenite, quod nesciebatis
discite, quod numquam audieratis audite. ecce isto docente
non aliunde quod aliquo modo est nec ex eo quod omnino non est
deus flatum creat, sed ex eo quod ipse est, cum sit incorporeus,
corpus sufflat. naturam ergo suam, antequam mutetur in peccati
corpore, ipse mutat in corpus. an dicit, quod ex natura sua non
mutat aliquid, cum flatum facit? non ergo cum de se ipso facit;
non enim aliud est ipse, aliud natura eius. quis hoc insanissimus
opinetur? quodsi dicit ita deum de sua natura facere flatum, ut
ipse integer maneat, non inde quaestio est, sed utrum quod non
aliunde nec de nihilo, sed de illo est, non hoc sit quod ille, id est
eiusdem naturae et essentiae. nam et filio genito integer manet;
sed quia cum genuit de sc ipso, non aliud genuit quam id quod est
ipse. excepto enim quod hominem assumpsit et uerbum caro factum
est, alius est quidem uerbum dei filius, sed non est aliud; hoc est
alia persona est, sed non diuersa natura. et unde hoc, nisi quia non
creatus ex alio uel ex nihilo, sed natus ex ipso est, non ut melior
quam erat esset, sed omnino ut esset et quod est ille, unde natus
est, esset, hoc est unius eiusdemque naturae, aequalis, coaeternus,
omni modo similis, pariter inmutabilis, pariter inuisibilis, pariter
incorporeus, pariter deus, hoc omnino quod pater, nisi quod filius
est ipse, non pater? si autem manet quidem ipse integer deus nec
tamen de nullo uel de alio, sed de se ipso diuersum aliquid in deterius
creat et de incorporeo deo corpus emanat, absit, ut hoc catholicus
animus bibat! non enim est fluentum fontis diuini, sed figmentum
cordis humani.

lam uero quam inepte laboret animam, quam putat
esse corpoream, uindicare a passionibus corporis disputans \'de animae [*] [*]
infantia, de paralyticis et oppressis animae sensibus, de amputatis
membris corporis absque animae sectione\', non tecum, sed cum illo
potius agere debeo; illi quippe insudandum est, ut rationem reddat
dictorum suorum, ne de opere iuuenis uelle fatigare uideamur grauitatem
senis. quod autem similitudines morum, qui repperiuntur
in filiis, non ex animae semine uenire disputat, consequens est
quidem, ut hoc sentiant quicumque animae propaginem destruunt,
sed nec illi qui hanc astruunt ibi constituunt pondus assertionis suae;
uident enim et filios parentum dissimiles moribus, quod ideo fieri
putant, quia et ipse unus homo plerumque suis moribus alios mores
dissimiles habet non utique anima altera accepta, sed uita in melius
uel in deterius commutata. ita dicunt non esse inpossibile, ut anima
non habeat eos mores, quos habet illa ex qua propagata est, quando
quidem ipsa una nunc alios, alias alios habere mores potest. quare
si hoc te credis ab isto didicisse, quod anima non sit ex traduce,
utinam id uere didicisses! me tibi docendum libentissime traderem;
sed aliud est discere, aliud uideri sibi didicisse. si ergo te didicisse
arbitraris quod adhuc nescis, non plane didicisti, sed temere credidisti
quod libenter audisti et subrepsit tibi falsiloquium per suauiloquium.
quod non ideo dico, quia falsum esse iam certus sum animas
potius insufflari nouas quam de origine parentum trahi — hoc enim
adhuc ab eis qui docere id possunt existimo requirendum —, sed
quia iste de hac re ita disseruit, ut non solum eam, quae adhuc discutienda
est, non solueret quaestionem, uerum etiam talia diceret,
quae falsitatis non habeant dubitationem; cum enim uellet probare
dubia, ausus est dicere sine dubio reprobanda.